Skip to main content

Full text of "Annales marbacenses qui dicuntur: (Cronica hohenburgensis cum continuatione et additamentis ..."

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



fff 



m 



V-MS I 



SCRIPTOEES 

RERUM GERMANICAK 



RUM 



m USUM SCHOLAHUM 

EX 



>4 



MONUMENTIS GERIIANIAE HISTOEICIS 
EECUSI. 



ANNALES SIABBACENSES 
QUI DICUNTUE. 



HANNOYEEAE ET LIPSIAE. 
IMPBNSIS BIBLIOPOLII HAHNIANI 



I 

I 



Verlag der Hahn'schen Buchhandlung 

in HannoTer und Leipzig. 

+ - 

SCRIPTORES RERUM GERMANICARUM 
UND FONTES lURiS GERMANICI ANTIOUI 

IN USUM SCHOLARUM 
EX MDNUMENTiS GERMANIAE HISTORICIS SEPARATIM EDITI. 

Zur gefalligen Beachtung! 

VolUtommene Neubearbeitun^D, durch welclie die iw der Polio-Ausgabe 
herausgegebcnea Stiieke kasBiert werden sollen, sodssB uur die Oktar- 
Auagabeii benut/t werden diirlen, sind: 



* Vitae sancll Bonifatll arDhiep. 
Meguntlni. 

Der grOssera Tflil ilea Inhalts 



diiTBeL 
Folioai 



I Btelit niDht ii 



Vita 
Osnabrjgensls- 

Der Iq der Folioanseabe 



BplBCDpf 



niBsseiiliafto FalBcb 






» 



* AnnBles Mettenses prlores. 

In der FoliosBrie Hteht nnr eiue ', 

■P&tere neheiarbeltung de» i 
Werkes, die ohne Seiiutzung 

der jaut bekannteii *Berliu«r> ] 

HsiDdschrlft redrnckt Ist. ' 

* enhardl Vita Karalt Magni. | 
Edit. quinta. i 

4. Annales Bertlnianl, i 

5. ViU Anskarli et Vlta Rimbertl. | 

6. Gesta abbatum Fontanellensium. i 

7. Tbietmari MersehurgenBJs epl- 
soopi CbronlcDn. 

8. Annaies HildesheimenseB. i 

9. * Lampertl monachl Kersfelden- | 
slB opera. i 

I>er Sctaluss der Vita LuUl eteht 
allelD hier. fehlt in deren Aae- 
gabe SS. SV. l 
Dl* elaiflDBn BtndeD TOTgeaetlteD Steri 
l»t>baB ilenelbeD !■ dai Volloaerle 



11. Ottonis et Rahewini Gesta Frl- 
derjci I. Imperatoris. Ed. alt. 

13. * Gesta Federlci I. imperatoris in 
Lombardia. 

Der Usrin korauBgegobene Be- 
rlcht Ei Inoobl Aqneaeis Yina- 



U. '^lohannls Codaonelll Annales 

Placeotlni. 
15. "* Monumenta ErpbesfurtenBla 

saec. XII— XIV. 

Was S..'i25— «ns! und B. BB3— 810 
d^ beranSE-eeeben !at nebst 
einlgen fraheren AbBcbnittea 
(S.li— 14, 26— 1M(|, steht garmcbt 
in der FoliDUUBgabe ebenso 

It!. Cbronlcon Moguntinum. 

« iDllei beielDhBSD, ittt dle rrail«(eD 
■ heatlgeB laforle. 



.DDge.. 



4. Liud 
oper 

5. WldL 

^^ nloai 

^H' 6. 
^H^ alter 

^H Wlpc 



Sehr bedeutend im Text oder fn der aauhliehen Bcarbeituiig verbeBsert 

eind folgende Bande, so dsea sie ullein oder doeb notneudig neben der 

Folio-Ansgabe benutzt -werdea miiaaen; 

1, AmiBles regni Francorum etAn- 
nalea qui dlcuntur Elnhardi. 

2. Annales Fuldenses. 
S. Reginonls abbatis Prumiensls 

Cbronicon. 
i. Liudprandl eplscopi CremonensiG i 

opera omnla. Ed. alt, 
5. Wldukindl Rerum geatarum Saxo- j 

nioarum Ijbrl tres. Ed. quarls. | 

Der dsrin im Anhang herans- i 
Eegebene Libellns de origlne 
-yentlHSveromm Hleht nichtln i 
ler Foltoaerie. 1 

Rlcherl Hiatariarum llbri llll. Ed. 
altera. 
7. Wlponls Gesta Cbuanradl II. ce- 
lerague quae supersunt opera. : 
-- M/terA. I 

BBtball S. 73—81 eimeeB, was 
der Folloaaag^e atebt. 



11. Carmen de bello Saxonico iit 

nnr aus der FoUoserie abee. 
dmclii. abor Conqueatlo HelE' 
rlcl IV. inip. darin B. 24—28 
Bteht niuht In der FolloHerle. 
In der B&chUchan Bearbeitiuig 
wesuntlicb rerbeBBert iBt: 



SCRIPTORES 



RERUM GERMANICARUM 



m USUM SGHOLARUM 

BX 

MONUMENTIS GERMANIAE fflSTORICIS 

EECUSI. 



ANNALES MABBACENSES 
QUI DICUNTUR. 



HANNOVERAE ET LIPSIAE. 
IMPENSIS BIBLIOPOLII HAHNIANL 

1907. 



ANNALES 
MARBACENSES 

QUI DICUNTUR. 



(CRONICA HOHENBURGENSIS 

CUM CONTINUATIONE 

ET ADDITAMENTIS NEOBURGENSIBUS), 



RECOGNOVIT 

HERMANNUS BLOCH 



ACCEDUNT 
ANNALES ALSATICI BEEVIORES. 



INEST TABULA. 



HANNOVERAE BT LIPSIAE 
IMPENSIS BIBLIOPOLII HAHNIANI 

1907. 



(=504- 



HANNOYKRAE. TYPIS CULEMANNORUM. 



HOC TOMO CONTINENTUR: 

Pagg. 

Praefatio VII— XXI 

De locis hutus tomi, quibus actum est in commentario ^Die 

Eladssisehen Annalen det* Stauferzeit ' . . . . XXII. XXIII 

Addenda et Emendanda . . XXIV 

Annales Marbacenses qui dicuntur . 1 — 103 

Cronica Hohenburgensis a. 631 — 1212 1 — 84 

Continuatio Neoburgensis a. 1213—1238 (1262) . . 84—100 

Continuationes Argentinenses a. 1308 — 1375 . . . 100 — 103 
Annales Alsatici breviores 

I. Annales Maurimonasterienses a. 814 — 1288 . . 104 — 109 

II. Annales Argentinenses minores 110—123 

Annales priores codicis Ellenhardi a. 1132—1291 114 — 118 
Continuatio Argentinensis Godefridi VUerbiensis 

a. 1148(1140)— 1246 116-117 

Nofae historicae AUorfenses a. 1132—1356 . . 119—123 
///. Annales Argentinenses frairum Praedicatorum 

a. 1132—1275 (1297) 124—133 

Index. Sc^Hpsit A, Hofmeister 134 — 163 

Glossarium. Scripsit A. Hofmeister 164 — 167 



PRAEFATIO. 

De Annalihm Marbacensibus qui dicuntur in com- 
mentario^ ^Die Elsdssischen Annalen der Stauferzeit^ latius 
et fusius disputavi, ut summam causa^ breviter hic complecti 

5 mihi liceat. 

De Cronica, quae in uno codice lenensi Bosiano q. 6. 
fol. 123 — 150. inest, alii adhuc aliter censuerunt. L Fr. Boh- 
mer^ primus eam, sane mutilam, sub nomine Annalium 
Argentinensium pleniorum publici iuris fecit; integram ab 

10 a, 631—1238. B. Wilmans in MG. S8. XVII, p. 142 
— 180. edidit omnibus fere numeris absolutam et titulo Anna- 
lium Marbacensium inscriptam^. A. Schultey qui ultimus 
de Annalibus Alsaticis asvi Suevici acute disseruit^, Groni- 
cam non unam et simplicem, sed variis ex scriptis congestam 

15 esse recte intellexit, cumqm huim operis maximam partem in 
monasterio Novi-castri confectam esse iudicaret, potius Com- 
pilationem Annalium Alsaticorum Novocastrensem inscribere 
voluit. 

Hi omnes ab ea praesumptione profecti sunt, ut cre- 

20 derent auctori breves Annales Argentinenses usui fuisse, 
quos ante incognitos a. 1787. Ph. A. Grandidier ^ex veteri 
membrana castri episcopalis Argentinensis, Tabernis Alsa- 
ticis^ — qtmn quidem a. 1779. igne combustam esse dixit 
— in lucem edideratK Sed ex quo probare mihi contigit^ 

25 1) Wagner, Innshf^uch, 1908. 2) Fontes rerum Germanicarum 

III (1853), p. 66—113. Usque ad a. 1100. pauca tantum ad res Jlsa' 
ticas spectantia excerpsit, 8) Cf. etiam quae doctissime disputavit in 
*Archiv der GeseUschaft fUr dltere Deutsche Geschichtskunde ' XI, p. 115 
— 139. — Eius editione nisus versionem Germanicam publici iuris fecit 

30 Grandaur in ^Geschichtschreiber der deutschen Vorzeit' 1881, quae 
iterum prodiit in ^Geschichtschr. 2. Gesamtausgahe' saec. XIII. vol. VI. 
4) *Mitteilungen des Instituts fiir dsterreichische Geschichtsforschung' 
V (1884), p. 513 — 538. — B. Beuss, De scriptoribus rerum Alsatica- 
rum historicis (1898) de suo nihil addidit. 5) *Histoire d^Alsace^ II, 

35 ^Pihes justificative^ p, LXIII, tit, 433. 6) Cf. commentarii partem 

primam p. 5—34. 



Vin PRAEFATIO. 

Annales istos commenticios et ab ipso doctissimo viro Gran- 
didier non sine arte et ingenio congestos esse, via Annalium 
Marhacensium veram originem cognoscendi demum pate- 
facta est. 

L Annales iinperiales Argentinenses ah a. 1015 5 
— 1200. hodie deperditos fundamentum totius operis esse 
demonstravimus \' quos in Cronica assumptos fadle inde 
licet efficere, quod omnia et sua oraiione et argumento suo 
a reliqua parte differant. Auctorem canonicum ecclesiae Ar- 
gentinensis fuisse censemus, qui res suo tempore gestas db 10 
a. 1180. vel pauio post incipiens spatiis interiectis ita de- 
scripsit, ut post a. 1190. lahorem intermitteret et postea 
denuo susceptum usque ad a. 1200. perduceret. Qua^ de 
extremis annis Friderici I. et de regno Heinrid VI, de 
electione regum a. 1198. et de proeliis paulo post secutis 15 
narrat, pra^dpue res Alsatiae et eonpeditiones sacras illu- 
strant, non pauca etiam ad res Italicas et ad ea magna, 
qtme Hdnricus VI. imperator molitus est, spectant; scrip- 
torem multa ipsum vidisse, plura eaqm optimae notae db 
aequalibus compe^^isse nemo est quin intellegat. Genti Sue- 20 
vicas toto animo adhaesit, magnitudinem splendoremqtie 
imperii Romani optimis ominibus prosecuttis. 

lam ante Annales Argentinenses conditos quidam medio 
saec. XII, fortasse temporibus Burchardi episcopi (1141 — 
1162^, pauca imprimis ad historiam episcoporum spectantiu, 25 
aiia de consecratione vel morte regum, alia de tempestatibus 
vel portentis quibuslibet colligere coeperat^. Hos Annales 
monasterii Argentinensis quos dicimus ab a. 1122. per 
XII. saeculum et usque in medium dedmum tertium conscriptos 
esse ut stattmmus, faculta^ nohis data est, quod ab illis qui 30 
nunc deperditi sunt praeter Annales imperiales etiam Annales 
Maurimonasterienses^ usque ad a. 1218. et Annales illi 
Argentinenses minores profecti sint, quos ex variis excerptis^ 
restituere mihi proposui^, Ex iis, quae in Ann. imperia- 
libus cum Ann. monasterii Argentinends consentiunt% patet 36 

1) L, c. p. 64 — 79. 2) De his omnibm fusitis egi l, c. p. 169 sqq. 
Cf. etiam infra p. 111 sqq., ubi p. 113. atemma Annalium qui inter se 
cohaerent proposui. 3) Cf. infra p. 104 sqq. 4) Annales priores 
cod. EUenhardi et Continuatio Argentinensis Godefridi Viterb.: infra 
p. 114 «gg./ Notae Attorfenses: ib. p, 119 sqq. ; Annales Argentinemes 10 
frcUrum Praedicatorum deperditi, qui Annaldms posterioribus cod. Ellen- 
hardi et Ann. Colmariensibus minoribus nobis servantur : infra p. 124 sqq. 
5) Cf. commentarium p. 166 sqq. 6) Haec omnia infra nota in mar- 
gine adscripta-. Aim. mon. Arg. a ceteris distinxi. 



IX 



etorem hos usque ad a. 1179. perdudos prae octdis 
hahuisse. Sane quaedam addidit, cum exordia sua a con- 
struciione 8. Mariae, a fundatione S. Petri et a consecra- 
tione S. Tkomae ecclesiarum Argenttnensium ad a. 1015. 
V et 1031. relatis sumpsit; serie ^scopomm ArgerUinensium 
■ inde «6 a. 1028. et, nisi fallor, successione regum adiecta, 
' haee congesta^ mm Ann. monasterii Arg. coniunxit, ipsos 
fere integros ita recepil, ut vicissitadines episeoportm amplius 
, describei-et et nonnulla de curia Herbipolensi a. 1157. atque 
* de deatructione castri Girhaden a. 1163. adderef; pauca 
denique de schismate inter regnum et sacerdotium temporibus 
Friderid I. facto ^ ei addicenda videntur. Ipsius narratio- 
nem ex iis iniiium capere satis mihi verinmUe est, quae de 
^^_. eoncilii Laleranensis III. inchoati et terminati diebus accu- 
^^^H ratius indicat \ Glade PhUippi regis ct litteris papae 
^^^K Oitoni IV. faventis annalista commotus est, ut a. 1200. 
^^^V finem scrihendi faceret^. 

^^H II. Decennio post Annales imperiales in Cronicam 

^^H^ rec^ti sunl, qua sola conservata ad tempora nostra pervene- 

^^^P runt. Quod opus qui suscepii praeteritarum rerum memo- 

^^B riam a regno Dagoberti regis Francorum et ab a. 631. 

^^^1 repetiit. Annos incarnationis et uberem rerum gestarum 

^^^1 rdationem in Chronico Bemoldi invenit^ idque ad a. 1100, 

^^* usque ad q^icm monachi Gregoriani narraUo pertinet, secutus 

*s est, cum alia inde mutmhts, tum ea guae de monasleriis 

sub artiore norma Hirsaugiensi constiiutis tradita erant et 

omnia quae ad ordinem s. Augustini respiciunt''. Insuper 

ad historiam priorum teTnporum amplius describendam non 

paucos alios lihros adhihtU. Megum Merovingicorum res 

M quasdam Liber historiae Francorum ei tradidii ', cui non- 

Irndla ex Chronico Ebersheimensi admiscuii^; res a Karolo 
Magno gestas singulari diligentia e Vita Einhardi^ et 
Legenda Karoli a. 1166. conscripia '" composuit, pauds 
1) Negeio an his etiam adimgenda aint ea, quae nujie in Cro- 
nka ad a. 1089. de OUone comite orxiso et a. 1095. 1099. de prima 
txpedittone saera Uguntur; ef. txmm. p. 68. 2) Jd a. 1159. 1177, 

p. 50 sq. 3) Inlra p. 51, l. 26. 4) Cf. infra p. 76. et comm. p. 78. 
6) Codice tertiae clatai» u»ut est, ef. infra p. 38, n. a c( comm. p. SSsg. 
9) Cf, infra p. 33 sj. 37 aqq. et eomm. p. H8, n. 1. 85. 7) Codioem 
U classis A3. pS. "fi 2 adhibuit; ef. comm. p. 79, n. 1. — Vbi «ihil 
alitid adnotam, semper editionibite Motmmeutwum QermaiUae ums 
8) A. 073, p. 2 sq. Cf. comm. p. 88 sq. ») Cuius codieem 

<nae notae, libri C 2 affinem, habuil; cf. ibidem p. 79, n. 2. 10) Ed. 
ichen, 'Die Legeade Karla d, Gr.' ('Publikationen der Geselhchaft 



X PRABFATIO. 

tantum verbis ex Historia Turpini^ e Vita Hludowici 
quae Thegano addicitur, quin etiam ex Gestis Treverorum^ 
additis. Roma ab Ottone L capta auctori priores Urbis 
obsidiones commemorandi locum dedit ^. Quae de his scripsit 
fere omnia ex Historia Miscella Landulfi Sagacis^, raro 5 
aliis locis adhibita^, excerpsit. Non ex ipsis Vitis, sed ex 
legendario quodam exscripsit pauca de sanctis Odilia ^, Adel- 
heida ^, Pirminio ^, Udcblrico Augustano episcopo ^, ea etiam, 
ut videtur, quae ex Translatione s. Servatii adhuc inedita ^® 
vel qtme de Ottone imperatore Montem Garganum visitante 10 
et sanctum Michaelem angelosque aspidente^^ in hac Cro- 
nica legis, Sermone vulgari tradita esse videntur, quue de 
SUvestri papas sarcophago liquorem sudante ^^ vel de Ernesto, 
qui falso filius Adelheidis reginae, privignus Ottonis L. 
dicitur, proscripto et multos post labores ithieraqu^ patri re- is 
conciliato^^ narrantur. 

Scriptori cum ab a. 1100. Bernoldi opera destitutus 
esset, ad rerum ordinem contexendum Annales imperiales 
Argentinenses usui erant, sed multo plura usque ad a. 1155. 
Gesta Friderici Ottonis Frisingensis ^* p^^asbuerunt. Uberiore 20 
Bernoldi et Ottonis narratione occasionem datam esse non- 
numquam, ut breviora in Annalibus de iisdem rebus relata 
omitterentur^^, facile concedes; demum ab a. 1155. ada. 1200. 
Annales imperiales fere ad verbum, paucis tantum additis '^^, 
in Cronicam translatos esse^'^ pro certo mihi constat. 25 

Nunc quidem de origine operis disserendum esset, nisi 
maocime interesset prius docere auctorem ea quae de exordiis 



fUr Bhein. Geschichtskunde* VII) ; aiictor codice classis A^ A^ V^ mtis 
est; ef. infra p. 14, n. c et comm. l. c. n. 3. 1) Cf. infra p. 15, n. 1. 
2) Ad a. 719. 801 (p. 9;. 862. 3) Ad a. 964, p. 23 sqq. 4) Cf. comm. 30 
p. 80. — Ab eo loco, quo Muratorii Sc7'iptorum rerum Italicarum editio 
nova destnit, priores editiones Histortae Miscellae ah ipso in tomo I, et 
ab Eyssenhardt (a, 1869^ paratae usui nobis erant. 5) Ad a. 631. 
801, p. 9. 15. 17. 6) A. 673, p. 4. 7) A. 973, p. 26. 8) A. 724, 
p. 5. 9) A. 952. 955, p. 22. 10) A. 918. 936. 962 ; 964, p. 25. 36 
Cf. infra p. 21, n. 1. 11) A. 981; cf. comm. p. 80, n. 9. 

12) A. 1000 ; cf. infra p. 27, n. 3. 13) Ad a. 952 ; cf. infra p. 22, 
n. 2. et comm. p. 92, n. 16. 14) Quae in codice classis C prae manibus 
ei erant; cf. comm, p. Sl, n. 2. 15) Cf. comm. p. 68. et infra p. 40, 
n. 3 ; 41, n. 3. 16) Ad a. 1159. adiecit mo^^tem Ottonis Frisingensis et 40 
Hadriani IV; a. 1162. successionem episcopi Basiliensis; fortasse a. 1170. 
martyrium beati Thomae Cantuariensis ; a, 1177. pauca de fine schis- 
matis; a. 1180. consecrationem monasterii inferioris; a. 1183. quae 
Bernhardus praepositus Marbacensis Constantiae egit. Cf. comm. p. 81. 
— De ultimis notis ad a. 1197, nisi fallor, a. 1198. 1199. additis cf. 46 
ibidem p. 74. 17) Cf, ibidem p. 81 sq. 



PRAEFATIO. XI 

monasteriorum Marbacensis et Swarcendanensis prope Colmar 
in Alsatia superiore sitorum didt non de suo addidisse, sed 
ex libello quodam deprompsisse^; his enim R. Wilmans ad- 
ductus eraty ut totam Gronicam monacho Marbacensi attri- 

6 bueret. Neqm tamen quisquam credet illum initia coenobii 
ab a. 1090. usqtce ad a. 1130. vel paulo amplius tractasse, 
de rebus suo tempore ibidem gestis omnino siluisse; multo 
probabilius est, quod statuimm auctorem e vetustiore libello, 
non ante a. 1136. composito^ descripsisse qua^ de monasteriis 

10 Marbacensi et Swarcendanensi tradit ab a, 1090 — 1130^. 
Atque commode accidit, ut illius libelli vestigia quaedam in 
cod. Einsidlensi nr, 628, foh 15. miro casu superesse 
0. Holder-Egger mecum benignissime communicaret^. 

Sane tantum abest, ut negem scriptorem cum coenobio 

16 Marbacensi arcte coniunctum fuisse, ut potius eum fratrem 
ordinis s, Augustini Marbacensis congregationis fuisse pro 
certo affirmare velim, Quod probatur et iis quae ex Bernoldi 
Chronico memoria digna sibi visa transscripserit^ et iis quae 
de Marbacensihus ipse adiecerit ^. At auctorem Cronicam scri- 

20 bentem non in coenobio Marbacensi, sed in monasterio vir- 
ginum Hohenburgensi in monte s, Odiliae condito et a Re- 
lindi abbatissa secundum normam s. Augustini restituto vitam 
degisse in commentario meo exposui"^, nisus praeter cetera 
in notis Hohenburgensibus per totam Cronicam ab a. 674 

25 — 1199. dispersis^. Utrumque monasterium, Marbacense et 
Hohenburgense, strictitts inter se connexa sunt ex quo Her- 
radis abbatissa a, 1181. in infimo monte in villa Truten- 
husen praeposituram regularium canonicorum instituens pri- 
mum praepositum ex Marbacensi ecclesia advocavit, fratribus, 

30 ut officia sacra in ecclesia Hohenburgensi celebrarent, in- 
iunxit, duos ex canonicis . . . ebdomadarios in Hohenburc 
semper constituit servitnros^. Quorum alter Cronicam, 
quam Hohenburgensem nominare dehinc licebit, ex variis 
libris in bibliotheca virginum undique collectis diligenter con- 

35 1) Ad ea quae sequuntur cf. comm, p, 86 sq. 2) Cf. infra ad 

a. 1124. et 1136. 3) Cf. infra p. 37 aqq. 4) Cf infra p. 37, n. 1. 4. 
5) Cf. comm. p. 84 sq. 6) Cf. inprimis ad a. 1092, p. 37. de mona- 
sterio S. Georgii apud Treismam ; a. 1096, p. 39. quae ad verbum ex pri- 
viUgio Urbani II. Manegoldo magistro dato excerpta sunt; a. 1183. de 

40 Bemhardo praeposito Marbaeemi. 7) Cf. comm. p. 87 sqq. 8) A. 674, 
p. 3 sq. de gente Attici ducis, de castro Hohenburg, de filia caeca OdiUa ; 
a. 1002. de nativitate Leonis IX. papae; a. 1045. de consecratione ecdesiae 
Hohenburgensis ; a. 1180. de dedicatione inferioris monasierii; a. 1199. 
de incendio Hohenburgensi. 9) Cf Schoepflin, Alsatia diplomatica /, 

45 p. 275. 282. et comm. p. 90. 



sn 



PRAEFATIO. 



gessisse miM videhir\ His omnibus opHnte convenif, quod 
duobus locis, ad a. 668. et 1087, vitae et translationis 
s. Nicolai archit^copi Myrensis mentio facta sit, cui sancto 
ecclesia Tmtenhusana consecrala fuerit, et qui spedali venera- 
tione illis temporibus et in superiori claustro Hoheniurgensi 6 
s. Mariae et s. Nicolao dedicato et in ipsius sancH capella 
prope monasterium inferius (Niedermiimtsr) exstructa cole- 
retur '. 

Auctorem ex diocesi Basiieensi ortum esse inde cogas, 
qmd ordines sacros Basileae die i. Martii a. 1200. datos esse m 
narraverit^; ex Brisgawia eum originem duxisse vix conici. 
potest ex eo, quod praecipuo amore gentem Zaringortm pro- 
secutus sit*; neque ullum aUud de ipso ex opere elucet, nisi 
mm Ottonis IV. imperatm-is partes studiosissime fovtsse^. 

Quo tempore scripserit, statuere haud cunctdberis. Nam- 15 
qm gmealogiam fUiorim Friderici I.^ deducit usque ad 
Philippuin, qni eum Ottone imperatore pro reguo dimi- 
cana ab inimicis suia est interfectua, genlem vero Heinrici 
(Leonis) ducis ' usque ad Ottonem . . . qui etiam nntu 
Dei factua eat Eomanorum imperator. Quae cum Cronicae 30 
Hohenlm/rgensi certo posl non addita" sint, eam post Ottonem 
a. 1209. (mense Octobri) imperalorem consecratum et anle- 
quam liic publice excommwnicaretur 0.1211, compositam essv 
patet. 

Non mirum, quod auctor totum opus ab a. 631. coeptum k 
el Annalibus imperialibus usque ad a. 1200. ductum ad suum 
tempus deduxerit. Sane res sub Philippo rege gestas con- 
siiUo ac cogitate silentio praeteriit, pauca de elecHone Argen- 
tinensis episcopi Heinrid de Veringen a. 1202. atque de 
consecratione eius demtm a. 1207. facta locutus^; historiam an 
Ottonis a curia Frankenfurtensi a. 1208. enarravit^", qua 
princeps ab universis principibus unanimi consensu electus 
fuit et confirmatus in regem, atque desinit in illa eapedi- 
tione a. 1210. conira Fndericum regem Apuliae suscepta, 
quam si Otto praetermisisset, omnia in prospemm aibi bb 
eessissent. Oronicae hic primim ^nem factum esse persua- 
sum habeo ^V postea a. 1212. paucis de reditu imperatoris et 

1) Cf. ib. p. 91 gqq- 2) Cf. ib. y. 90. 3) Unde tum ip»um 
lune ot^inatam esee amicere potes. 4} Cf. infra ad. a. 1065. p. 30| 
«. 1 ; 1078. 1092. 1093. 1126, ji. 41 ; 11&2, p. 48 sq. et eomm. p. 93. ip 
5) Cf. eomm. p. 62 sq. 92. 8) Inf,-a p. 49. 7) Ib. p. 48. 8) Cf. 
comm. p. 81 sq. 9) Cf. infra p. 78, l. 1—7. 10) Cf. ih. p. 80, 
1.1.2.4.5; l.Wsqq. il)Dere^ a. 1211. actis nihit ibiinpeniAatur; 
qvae nunc legis ab auctare Neoburgensi addita sunt ; cf. infra p. XVI. 



PEAEFATIO. 



xni 



de proeliis Thuringids addiiis ', auctor advenlu Friderici II. 
ei clade Ottonis conlurhatus omnino ohmutuit^. 

III. Fer viginti ei plures annos Cronica Sohenbur- 
gensis intacUi fere remansit, praeterqnam qaod fratres qui- 

B dam ordinis s. Auguslini pauca ad congregaHonem Marha- 
censem ^ctantia operi inseruentnt^. Post a. 1226*, sed non 
post a. 1235.^ vel 1236. opws sive ah ipso auclore scriptum sive 
acourate transscripium ad monasterium Novi-castri in Sacra 
silva non longe ah Sagenowe palatio constructum, Cister- 

.0 ciensis ordinis, delatum ihique continuatione inde aib a. 1213 
— 1238. auctum esl". 

Hanc Continaationem Neobnrgensem multo post 
a. 1213, scriplam esse ex erroribus apparet, quiius prior pars 
scatet '. Quae vero posterioribus annis narrantm, auctorem 

.6 rehus memoriae traditis aequalem ostendunt, quem c. a. 1235. 
lahorem aggressum esse credam^. Quae ad a. 1238, de 
morie Heinrid lantgravii de Werd sine herede defuncH re- 
fert, paulo post descripta esse patet, cum uxor eius exeunte 
a. 1238. ve} a. 1239. ineunte filios postumos pepererit, guo- 

10 rum alter supervixit^ ; cuius ortus extremis l^^ri verhis sup- 
plettis est. Quo loco ut calamum deponeret, aucior, quippe 
qui omnia de controversiis inter imperitm et saeerdotitm 
amiscrit ^°, certe eo permoius est, quod acerrimutn inter Fri- 
dericum II. et Gregorium IX. discidium a. 1239. exor- 

ti tmi sii. 

Omnium quae nohis investiganda fuerant quaestio 
difficillima erat de loco, quo ConUnuaiio illa ah a. 1213 
— 1238. scripta sit; quia satis constat ne huius quidem 
partis in codice nostro lenensi. archetypum exstare, sed hane 



1) Infra p. 81, l. 25 — 32. 2) Num pauea de hia ipais fein» 

eel etiam alia quadibet Cronieae HohenburgmM adkela fuertnl, i» eomm. 
p. S3. quaeaivi. 3) Notifiae a. 1216. 1226. adhue in Cronica ser- 

vantur; aliae ad a. 1214. de eonseeratione chori Swarzeitdaneneit' et 
a. 1222. de morte Faleoms abdatis in eodice lenemi omiesae (cf. inf^a 

r SB ji. 85| «. a; p. 90, n. a) nonnisi in Ann. Colnncrienaibua minor. inveniea. 
In quiima 'Annales Marbaeenses ' pleniorea quam nobia traditoa adhibitoa 
esu Ph. Ja0 iam irUeUexU. Gf. comm. p. 60 sg. 98 aqq. 4) Ad 

hwK enim annHm nota de fundatione monaaterii S. Trtnttatis in Argen- 
tina, guae non aine grandi impensa Harbacensiuiu facta est, inaerfa 
est; ef. infra p. 91, n. a. 6) Nam quae inde relata avnt audorem 
rebtu gestis aeqttatem sapiunt. 6) Cf. eomm. p. 04 — 111. 7) Cf. 

infra p. 84, n. 7; 87, n. 3; 88, n. 4. 5. 8) Cf. comm. p. 95 ag. 

9) Cf. ib. p. 96. — Berikoldus epiaeopua in tabula a. 1239. menae Martio 
dtita fiHi pOBtimii lontgravii mentionBm facit; Sehoepflin, Alsatia dipl, I, 

B« p.-Sm. 10) Cf. ex. gr. (nfra p.Viaq. ad a. 1228 aqq. et eomm. p. 96. 



XIV PRAEf^ATIO. 

mm reliquis partibus in exemplar transscriptam esse ^. Hoc 
autem sine ulla duhitatione affirmaverim ipsum codicem 
lenensem in monasterio Novi-castri scriptum esse^ atque Cro- 
nicam Hohenhurgensem cum Continuatione, dum ibi trans- 
scriberetur, ab illius coenobii monachis nonnullis Additamentis 5 
auctamK Sed arduae fuit disquisitionis sermone Continua- 
tionis et Additamentorum collato ^ probare utramque partem 
ex eadem schola esse ortam atque demonstrare utriusque ora- 
tionem ad idem exemplum Ottonis Frisingensis^ formatam 
esse ®. Quibus argumentis perpensis et pertractatis facere non 10 
possum, quin Continmtionem Cronicae iam ipsi mona^ho 
Novocastrensi addicam. Immo auctorem eundem esse qui 
paucis annis post extremam partem operis a medio anno 
1208. u^squ^ ad a. 1238. transscripserit, persuasum mihi est. 

IV, Monachi quidam Novocastrenses, historicarum 15 
rerum studiosi, circa a. 1240 — 1245.^ Cronicam Hohen- 
burgo-Neoburgensem cum Chronico Ottonis Frisingensis uno 
volumine comprehendere statuerunt. 

Ottonis opus docti ordinis Cisterciensis fratres in codice 
circa a. 1180. compluribus manibus conscripto possidebant, 20 
quo septem primi libri tantum continebantur ^; singulis libris 
pictura£ lineares praemissae erant, quae imuginum Horti 
Delidarum iussu Herradis abbatissae Hohenburgensis depic- 
tarum s-imiles sunt ^; unde conicere potes etiam hoc exemplar 
a Monte 8. Odiliae in monasterium Novi-castri translatum 25 
esse. Ibi Chronicon summo studio perlustratum et multis 
scholiis^^ instructum esse liber scriptus hodie quoque nos 
docet. Qui ei labori se dederunt, eodem tempore Cronicae 
Hohenburgensi ad a. 1238. perductae op&ram dedisse mar- 
ginique codicis nobis quidem deperditi quaedam ad historiam 30 
ordinis vel monasterii sui respicientia^^, quin etiam alia 

1) Cf. comm. p. 97. 2) Cf. comm.p. 56. et infra p. XV. 3) Cf. 
comm. p. 111—119. 4) Cf. comm. p. 101—104. 5) Ib. p. 104—106. 
6) Sunt quoque non solum in Additamentis, sed etiam in Continuatione, 
quae similitudinis aliquantae sermonis illorum et tahularum Neobur- 35 
gensium temporibus Frid&rici II. exhihitarum indicium perhibent. Cf. ib. 
p. 106 — 110. 7) De tempore, quo haec confecta sint, cf. comm. p. 121 sq. 
196 sq. 8) Codicem in Appendice I. commentarii, p. 186 sqq. accurate 
descripsi. 9) De imaginibus in Appendice IL comm. vir clarissimu^ E. Po- 
laczek fusius egit, quae arte phototypica expressae commentario adiectae 40 
sunt. 10) Quorum quaedam ex Historia Miscella vel ex Gestis Roma- 
norum pontificum desumpta sunt; cf comm. p. 112 sqq. 11) Ut infra 
a. 1099. de exordiis wdinis Cisterciensis, a. 1133. et 1158. de fundatione 
et consec7'atione Novi-castri, 1218. de historia expeditionis Damiatinae 
in armario Novi-castri exstante. Cf. comm. p. 117. 45 



PRAEFATIO. XV 

qumlihet ^, quae ex parte cum scholiis Ottonis Chronid con- 
gruunt^, adscripsisse videntur^. 

Denique uterque scriba, quos litteris A et B insignitos 
discernimus, utroque Chronico uno volumine coniuncto opus 

5 suum absolvit. Monachus A, quo duce labor susceptus est ^, 
Ottonis codicem ita transformavit, ut librum VIII, quo tunc 
tisque carebat, ei adiungeret atque Catalogum regum etponti- 
ficum a libro VIL ad extremam partem transponeret^, deinde, 
paucis verbis quasi ad facti sui rationem probandam ^ Ord- 

10 ditis, Cronicam Hohenburgo- Neoburgensem in eundem codi- 
cem transscriberet ; exemplari usque in medium annum 1208. 
perducto'^, scriba B in locum socii successit et laborem in- 
tegrum absolvit. Quo modo codex, qui hodie in bihliotheca 
lenensi pretiosum a£vi Suevici et Alsatiae monumentum 

16 asservatur, in figuram et formam suam redactus est. 

In Cronica transcribenda uterque monachus quae in 
margine autographi, nisi fallor, partim ab aliis, partim ab 
ipsis, addita erani textui inseruit^, alia nec spernenda ipsi 
adiecerunt^. Hoc p7'aecipue eis agendum erat, lU lacunas 

20 1) Ut a. 801, p. 8. de dtiabus unctionibm Karoli; a. 1199, p. 75. 

de miraculo hostiae in veram carnem commutatae (cf, comm. p. 103^; 
a. 1220, p. 88. de proeliis FrideiHci cum Saracenis commissis (cf, ibid.) ; 
a. 1229,^. 93. verba, quibus lector ad vatieinium a. 1185. revocatur. 2) Cf. 
comm, p. 112 sqq, et infra ad a. 668. de obsidione ConstantinopoUtana ; 

25 a. 801. de translatione imperii; a. 964. de defectu rerum Romanarum 
et de statu imperii Constantinopolitani (p. 24, /. 34—37; liaec infra in 
editione mea falso iam non Additamentum Neoburgense indicavi, cf. comm. 
p. 115, n. S); ib. p. 25, l. 9. de Theoderico, l. 32. de dominatione urbis 
Romae; a. 1024, p, 28, l. 11. et n. 2. de virginitate Kunegundis (haec 

80 quoque me opus typis tradentem recte iam non perspexisse doleo; cf, 
comm, p. 115, n. 4>. 3) Neoburgenses saepius quam infra adnotavi 
stylum suum ad orationem scripturae sac7'ae convertisse A. Hofmeister 
me docuit. Quae cum ita sint, omnia loca hic colligenda esse iudicavi. 
Cf. infra p. 39, l. 31 : 1. Mach. 9, ^ ; p. 79, /. 7 : Luc. 10, 42 ; /. 29 : 

35 Ps. 78, 4. et Is. 42, 22; p. 82, l. 34: 1. Thess. 3, 5. et 1. Cw\ 15, 58; 
p, 86, l. 24 : Cant. 2, 15. et loh. 15, 1. 2 ; i?. 93, l. 28 : Ps. 13, 4 ; /.31 : 
Ruth 3, 2; jp. 97, /. 10: Rom. 2, 5. 4) Cf. comm. p. 116. Tabula huic 
Itbello addita scripturae specimen offert. Monachum, cuius manu haec 
scripta sunt, tabulam sub nomine Friderici I. imp. monasterio Neoburgensi 

40 datam (Stumpf nr. 44S0) scripsisse censui; cf. comm. p. 56. 5) De hac 
transformatione codicis Ottonis plura in prima commentarii Appendice 
p. 19Bsqq, disserui. 6) Cf. infra p,l. 7) Qua ratione adductus sit, ut 
hic opus intermitteret, pro certo cognoscere nobis non licet; cf. comm. p. 118, 
n. 6. et p. 140, n. 3. 8) Ita et quae nunc infra ad a. 668. 801. 964. cum 

45 scholiis Ottoni Frisingensi adiectis consentiunt et errores, quibus initium 
ordinis Cisterciensis falso ad a. 1099. adscriptum vel consecratio Neo- 
burgensis non bene inserta sit (cf. comm. p. 56 sq.), facile explicabis. 
Etiam quomodo factum sit, ut sententiae in fine a. 1218. non recte 
distiguerentur, cf. infra p. 88, n. h et comm. p. 97. 139, tam melius 

60 inteUiges. 9) Ut pauca ve7'ba ad a. 1099. de rebus in prima exi^i- 



XVI PRAEPATIO. 

m 

a prioribus scriptoribas relicias apte explerent et db initiis 
Philippi regis, in quibus Annalium imperialium Argentinen- 
sium a. 1200. narratio desiit, usque ad prosperos successus 
Friderici II, a quibus Continuatio Neoburgensis a, 1213. 
initium cepit, perpetuam historiam contexerent, breves ultima^ 5 
relationes Cronicae Hohenburgensis ad a. 1202. 1208. 1209. 
1210. 1212. diligenter secuti et quantum possent servantes. 
Unde factum est, ut eius partis, quae historiam Philippi 
regis complectitur, codex noster Neoburgensis ipse autographus 
sit. Scriba A inprimis in relatione de curia Babevibergensi 10 
ad a. 1199. minus recte inseria et in hisioria Philippi, quas 
ad a. 1201. inordinate comprehenditur, textum radendo et 
corrigendo confecit \ ut his locis liber manifeste spedem arche- 
typi praebeat. Cum narratio a. 1208. tota ex relatione 
a. 1201. pendeat, non est dubium, quin ea quoque tum pri- is 
mum scripta sit. Quae librarius B ad a. 1211. de excom- 
municatione Ottonis imperatoris, ad a. 1212. de expeditione 
puerorum, de itinere ducis Austriae, de adventu Friderid et 
de Ottonis clade Brisacensi affert, utrum iam in codice de- 
perdito Cronicae addita ftterint necne^, in medio relinquo^. 20 

His omnibus insertis vel de novo additis opus integrum 
ab a. 631. usque ad a. 1238. in hunc modum redactum est, 
quo nunc nullo spatio intermisso in codice lenensi legis. 
Qui Cronicam retractaverunt tanta admiratione imperii 
Bomani ad Teutonicos translati^ imbuti erant, ut eam saepius 25 
in Additamentis verbis suis exprimerent. Memoriam Philippi 
regis suiqm temporis^ fideliter retinebant ; nescio, an Albero 
abbas, qui ab a. 1213. fere ad a. 1245. coenobio praefuit 
certeque operi historico a fratribus suscepto favit ac studuit, 

tione sacra gestis et in Libro expeditionia plenius descriptis vel ad a. 1170. 30 
de Legenda b. Thomae eiusque miraculis pra£teream (cf. comm, p. 116, n. 2. 
et p. 137, n. ^), pluris facienda sunt ea quae idem scriba A ad a. 1180. 
de Heinrico Leone et ad a, 1183. de schismate sub Friderico L exorto et de 
oppugnatione Alexandrinae civitatis adiedt. Cf comm, p, 68 sqq. Nar- 
rationem de eruptione Lombardorum in civitate Alexandrina obsessorum 35 
in eis niti, qime nuntii monachorum Neoburgensium Fridericum I. tunc visi- 
tantem ipsi viderint et domi retulerint, A. Schulte l, c. p. 532 sq. recte 
statuit. Scriba B ad a. 1220. plura de Heinrico (VII.), ad a. 1236. 
de captivitate Wolvelini scuUeti pauca addidit. 1) Haec ad a. 1199. 
infra in tabula aperte cognoscas. 2) Cf. comm. p. 119, n, 5. 3) Ib. 40 
p. 137 sqq. accuratius investigavi, quae ratio inter Additamenta Neobur- 
gensia historiam Philippi et Ottonis iUustrantia et Cronicam Burchardi 
Ursbergensis intercedat; omnino non refellendum esse opinor censentem 
Cronicam Burchardi monachis Neoburgensibus argumenta Additamen- 
torum praebuisse. Sed haec graviora quam quae hic ad exitum perduci 46 
possint. Oum Cronicam eddtam, animum ad haec nondum converteram. 
4) Cf. infra p. 8. 25 sq. 6) Cf, ib. p. 76 sqq. 



PHAEFATIO. 



l^eeiali quadam necessiiudine ei demnclus fuerit. Librarius A, 
ut ordinationis a. 1207. suh Pelro abbate, Fhilippo rege 
praeaente, Argentinae eelebratae meritionem inferret^, fortasse 
eo adductus est, quod ipsum iunc Heinricus de Yeringen 

t episcopus clericum consecrasset. Neque dubium est, quin 
Cronicae annales sui temporis adicere in animo hahuerint^, 
eum ad a. 1201. nepotnm Fhilippi paucis menlione facta 
plura narranda promiserint : aicut postea meliua decla- 
rabitur'. Sane turhati diecidio inier Fridericum II. et Inno- 

i centium IV. a. 1244. acrius renovato db incepto desHte- 
runt; soUiciH, quid futurum sit, cum verbis Ottonis Frisin- 
gensis^ tum animo eius res humanas despidente earumque 
voli^itatem praedicante maxime commoti^, pacem et se- 
curitatem, quae in mundo non inveniebanlur, prae celeris 

6 desiderabant '^, extrema ceiiamina imperatoris et papae prae- 
sagientes se consolahantur aDiversa esse transitoria et 
caiduca ' ; aeterna sperantes sentiebant, quam breve festam 
gloria huiua seculi". Unde factum esf, ut opus a. 1238. 
intermissum non exequerentur posterisque imperfectum relin- 

gtterent. 

V. Godieem Ghronicon Ottonis et Cronicam Hohenhur- 
gensem continuatam et retractatam continentem aliquamdiu 
in armario Novi-castri iacuisse A. Schulte intellexit primus- 
que prohavit^ noHtiam a. 1262, de heremita Eichardo Pfaffen- 
i mortuo nonnisi in monasterio vidno hwiusque gran- 
giae possessore scriptam esse '". Faulo post, certe saecido de- 
dmo quarto ineunte, librum Argentina/m allatum esse sequentes 
adnotaliones fol. 149'. 150. a variis librariis scriplae satis 
demonslrant"; itm in proxtmo anni 1308. additamento de 

\ eonfiielu in dvitate exorto agitur. Ex iia maioris momenti 

' 8unt guae ad a. 1356. 1365. 1367. 1368. cum continua- 
tione Mathiae Nuwenburgensis ad verium fere conveniunt. 
Zfnum eundemque auctorem eadem codici lenensi et poslremae 
Mafhiae operis recensioni, quae sub nomine AlberH Argen- 

t tinensis fertur^^, inscripsisse eo magis affirmaverim^^, quod 
huic ipsi recensioni epitome Cronicae Hohenburgo-Neobur- 

1) Jh. p. 78. 2) Cf. comm. p. 122. 3) Infra p. 77, l 15. 

4) Cf. guae in comm. p. 104 sqq. rollegi. 5) Cf. ib. p. 120 sg. 6) Cf. 
infra ad a. 1211. 1230. 7) A. 1208, p, 79, l. 5. 8) Ib. p. 80, 

fl l. 14. fl) 'Milteilungen dea Znri. fSr Oetttrreich, GtacMchtgfweehung' 
y, p. 538. 10) Inter notaa aaec. XIII. in margine adscriptas plitrei 

(cf. infra p. 39, n. c; p. 44, n. dj librarium Neobvrgenstm tapiunt. 
11) Cf. infra p. 100 »qq. et comm. p. 141 eq. 12) D« kie ef. comm. 

p. 8. 13) Sane adhuc reatant quae tcrt^tdttm affa-ant. 

ABn.l<., M»rl,«Bo».H. II 



xvm 



PRAEFATIO. 



gensis inde ab a. 631. praemissa ait^. Haec omnia oMte 
a. 1375, perfecta esse paiet; quae enim ad hune annum in 
codice Jenensi posirema leguntur, manu a priorihus divei-sa 
scripia sunt planeque a Continuaiione Mathiae recedunt. 

Ab illo tempore opus iniactum renumsii, nisi quod mar- s 
gines scholiis saec. XV. exeuntis ohruti sint, argumenla nar- 
rationis siriciim ampledentihus ^ De iis, qui hunc Ubrum pos- 
sederint, docemur ex adnotaHone saec. XIV. ex. in margine 
fol. 25. inscripta, quam hodie ex parte deletam It. Wilmans 
ita legit^: Iste liber est domini Henrici arcbipresbiteri i» ! 
in Zabernia; et alia saec. XVI. fol- 1: Codex iate per- 
tinet ad bibliothecam magiatri Wendalini Spreogeri. 
Demum a saec. XVII. hic codex in hihliotheca JJniversit.atis 
lenensis servatur, in quam cum aliis libris, qtios loh. Andr. 
Bose professor post mortem a. 1674. reliquii, recepius est. ii 

Varios eitis casus non semper prosperos fuisse inde 
eonicias, quod posterior pars lihri humm-e ita detrita sit, ui 
complurihus locis litterae omnino fere deletae sint, quas ex 
libris manw scriptis Fragmenti historici incerti auetoris, 
ex noiis marginalibus, tum etiam ex ediiionibus lohannis * 
Friderici Boehmer et Bogei^i Wilmans, qui librum mullis 
annis ante me legerunt, resfittiere canattts sum, lHrorum a 
chronographo adhibitonm qttanium potui ratione hahita. 

VI. Inter eos qui Cronicam Hokenburgensem ac Neobur- 
gensem in usus suos converieruni primum locum ienet fraier « 
Hle ordinis Fraedicatormt, qui inter alia opera saec. XIII. 
exeunte Annales Colmarienses minores composuit ibique Cro- 
nicam ah a. 1211 — 1238, m e^omen brevissimam coegit et 
cum Annalibus fratrum Praedicatorum Argentinensibus de- 
perditia, ut infra mdeMs, coniunxit*. Quae maioris momenti vt . 
sunt, cum sdlos Annales Colmarienses minores non ex nostro 
codice lenensi, sed ex archetypo Oronicae Hohenhurgensis 
eiitsque Continuaiionis profectos esse verisimile sit; Annales 
enim Colmarienses ea praebent, quae de consccraiione mona- 
sterii Swarcendan et de morte Falconis abbads ad a. 1214, a 
1221. a fratre ordinis s. Augustini Cronicae Hohenhurgensi 

1) Non gHendum putavi koc breviarium, eui excerpta ex Chronieo 
EUenhardi aubieda sunt, ab Urstisio Bub nomine Fragmenti higtorici 
ineerti auctoris cum 'Albaio Argentin&iai' a. 1585. tffpis evulffolum 
ease. Unde Grandidier vile opue suum efficiens omnia ea deprompsit, » 
quae nune in bret>ibu» Annalibus eius A7-ffentinensibus eum Cronica Hohen- 
burgensi constntiunt, guibus viri docti >n errorem adducti swnt. 2) Neacio 
an ab Johanne Trithemio haee seripta «tnt, cuim in manibua codex ver- 
satus est. 3) At cf. quae A. Hofmeister de koe loco perserulatua eat 

Mt comm. p. 187. 4) Cf. infra p. 113. 126. et eomm. p. 60 aq. B8 sgg. U 



PRAEFATIO. 



XIX 



usciae ad a. 1212. perductae additaf in exemplari nosiro 

Nedburgensi omissa esse evincere conatus 8mn\ 

Posteris, qtii Cronica hac usi sunt, codex lenensis 

prae manibus fuit; pauea Fridericus Clasener presbyter 
"( Oronicae suae Argentinensi circa a. 1362. vernacula lingua 

compositae inde deprompsit ^. In ipso Alsatiae capite eodem 

fere tempore corptts supra^ memoratum Cronicae Hohenhur- 

gensis codicis lenensis atque openm EUenhardi et Malhiae 

Nuwenhurgensis conscriptum est, in quo lacohus Twinger 
i de Koenigshofen fundamentum Cronicarum suarum et Latine 

et Germanice scriptarum posuit ; num praeter illud ipsum opus 

Hostrum adhibuerit, mihi non satis consiare videiur^. Tum 
. Idhannes Trithemius historiographus^ drca a. 1500. Cro- 

nieam Sohenburgensem ac Nedburgensem cum addita/mentis 
ographis codicis lenensts a. 1262. et 1335. iam in Chro- 

nico Eirsaugiensi inde ab a. 1198. quam in Annalilm 

Sirsattgiensibus «6 a. 1185. excerpsit^. 

Denique lihrum lenensem diu bibliothecae ienehris re- 

conSitttm Wolfgangus Goetke quasi soeius eonm qui Monu- 
B menta Germaniae historica edituri erant, a Compier deli- 

neandi perUo adiuius, descripsit''. At cum eorum pluris 

inieresset de sola fere priore parte picturis omabi, Ottonis 
j indelieet celehri. libro, locuii non iniellexerunt alteram parie^n 

esse ineditam, sed Fragmenlum historicum incerti auctoris ab 
"t Ursiisio in lucem entissum hac parte confin&ri censuerunt. 
I Itaque I. Fr, Boekmer et S. Wilmans demum Uhellis et 

ediiionibus supra dictis^ prdbarunt codice lenensi magni 
I preiii Annales AlsaHcos aevi Suevici memoriae nosironm 

temportm traditos esse. 

VII. Bestat, ut pauca de huius editionis ratione dicam. 

Codicem benevole bis mihi iransmissum Iransscripsi, iierum 
, et iterum evolvi, ut penitus pemoseerem, quibus lods et tem- 
I poribus vel a guibus, spatiis intermissis, scriptus, utrum 

archetypus Gronicae sit an ex hoc descriptus. Editione Rogerii 
i Wilmans callaia pauca quae mutarem inveni, sed quae cor- 

recta, quae suppleta sinf, accuratius adnotavi. 

1) Cf. supra p. XIII, n. 3. 2) Cf. comm. p. 57, n. 3. 3) Cf. 
p. Xril. 4) Cf. comm. p. 58. b) Cf. ib. p. 50. 6) /n hae aerie 
frttstra quaeres fferHertiiu TiUanum praepoiituiH MarbaixiuitM a, 15S2 

^ — 158&1 qui, H Rogerio WUmans SB. XVII, p. 143. crederea, Antwl&us 
MarbacmstTnis qtii dicuniur usus e»aet. At vir doctti» in erroreiri inddit, 
eum Titianvs in Annalibus Novesiemibue (JUaiiiite et Durand, Amplis- 
aima CoUectio lY, p. 521 sg^.^ Trithemii Ckronicon Sirmiuffiente accurate 
descripserit. Cf. comm. p. 59, n. i. 7) 'Archiv' II, p. 301 sqq. III, 

B p. 266 sqq. 8) Cf. p. VII 

11* 



XX PRA RFATIO. 

Maxime mei intererat tt/pis diversis adhibitis expri- 
mere, qtiae Annalibus imperialihus Argentinensibm, qme 
amtori Cronicae Hohenburgensis, qtme fratribus Neoburgen- 
sibm addicenda essent. Atque id maxime appetendum esse 
mihi visum est, ut lectionem Cronicae Hohenburgensis 5 
a. 1210 — 1212. inde ab a. 631. conscriptae ex exemplari 
lenensi accurate restituerem atque, quibus elementis compo- 
sita sit, diluxnde ostenderem, 

More nostro minoribus litferis omnia excudenda curavi, 
quae ex libris nobis serva^is exscripta erant, diligentius scru- 10 
tatus, quos libros auctor adhibuerit^; mediis litteris omnia 
expressi quae chronographus Hohenburgensis sive ex opus- 
culis deperditis sive ipsi comperta ad priora tempora illu- 
stranda addidU, origine eorum saepius notis marginalibus 
(Not. Marb., Not, Hohenb.) indicata. Maiores littera^ veris 16 
et sinceris Annalibus reservavi, quibus ab a. 1015. usque in 
medium a. 1200 (p. 76, l. 6) expressa sunt omnia, quae ex 
Annalibus Argentinensibus imperialibus in Cronicam Hohen- 
burgensem transierunt^; indevero usque inmedium a. 1212 
(p. 81, l. 32^ quae frater ordinis s. Augustini de rebus suo 20 
tempore gestis adiecit (Continuationem Hohenburgensem, ut 
ita dicam). 

lisdem quidem litteris maioribus ea quoque excudenda 
erant, qiuie Neoburgenses Cronicae Hohenburgensi addide- 
rant; quae his uncis ^. . .^ signata et nota marginali (Add. 25 
Neob.) saepius adscripta facUe ab Annalibus secernere potes. 

Omnia quae Cronicam Hohenburgensem sequuntur, quae 
a Neoburgensibm scripta sint, variis litteris exprimere opus 
non erat. Quae eorum Continuationi post addita sint, diffi- 
ciiius discernuntur, unde omnia iisdem litteris maioriius ex- 30 
pressimus neque quicqmm unds inclusimus^. 

In altera huius libelli parte omnes Ulos breviores 
Annales Alsaticos colhgi, qui cum Annalibus imperialibus 
cohaerent^ et sua quique ratione ex Annalibus monasterii 
Argentinensis deperditis pendent ^. Atque Uctores iuvabit, tU 35 
opinamur, tenui volumine omnia comprehensa tenere, quae 
scriptores Argentinenses, quorum adhuc nulla fere vestigia 

1) Litteris mmoribus deduetis ea expressa sunt, quae paulum 
mutata sunt. 2) Satia habui in margine adnotasse (Not, mon. Arg.) 
quae ad Annales monasterii Argentinensie reducenda eint. 8) Unum 40 
tantum locum, quo serupulus non restat, ad a, 1220, p. 89. uncis signavi; 
de aliis cf. comm. p. 115 sqq, et supra p, XIV sqq. 4) Cf. stemma infra 
p. 113. et praefationes suo quasque loco praemiaaas. 5) Cf, comm, 

p. 145—181. 



PRAEPATIO. XXI 

detecta erant, ad aevum Suevicum illustrandum a medio saec. 
duodecimo usqus ad exitum gentis Stauforum memoriae 
tradiderunt. 

Bestat mihi, ut grato animo eos commemorem, qui in 

6 editione paranda me adiuvarunt, inprimis praefectos biblio' 
thecarum lenensis, Vindobonensis, Monacensis, archivi Alsa- 
tiae inferioris Argentinensis, reverendissimum abbatem S. Pauli 
in Carinthia coenobii, qui codices suae custodiae commissos 
benignissime mihi transmiserunt. Utilia mecum communi- 

10 caverunt W. Levison Bonnensis, A. Poncelet Bruxellensi^, 
S, I., 6r. Leidinger Monacensis , S. SteinacJcer Vindobo- 
nensis, F. Kiener et P, WentzcJce Argentinenses ; 0. Holder- 
JEgger, qui etiam in plagulis corrigendis assueta bene- 
volentia mihi astitit; A. Hofmeister, qui indicibus adiunctis 

15 quoqu^ optime de editione meritus est; neqtce silentio praeter- 
eam. sodales proseminarii historici Argentinensis quatuor 
annis ante in fontibus Cronicae Hohenburgensis investigandis 
sollerter me adiuvisse. Quibus omnibus nunc, cum laborem 
per diuturnum tempus tractum tandem absolverim, gratias 

80 ago quam macdmas* 

Bostockii a. d. XVI. Kal Decembris a. 1907. 

H. BLOCH. 



DE SEQUENTIBUS LOCIS 

HUIUS TOMI ACTUM EST IN COMMENTARIO 

'DIE ELSASSISCHEN ANNALEN 

DER STAUFERZEIT': 



A, Marb. q, d. 



668 

673 

801 

801 

952 

964 

964 

964 

964 

964 

1024 

1065 

1080 

1080 

1084 

1087 

1089 

1090 

1092 

1095 

1099 

1099 

1099 



p. 1, l 1 
rjp. 2, l. 14; 

(p. % 1 16; 
(p, 2, 1 19; 

(P- 8, /. 5; 

rp. 8, 1 11; 
(p. 22, 1 10; 

(p> 23 sqq.) 



(p. 24, 
(p. 24, 
(P- 25, 
(P^ 25, 
(p. 28, 

rp. 29, 
rp. 31, 

(P^ 32, 

rjp. 33, 
(p. 35, 
r^. 36, 
rjp. 37, 
rjp. 37, 
rp. 38, 
rp. 39, 
rp. 39, 
r?>. 39, 



1100 (p. 40, 

1106 (p. 40, 

1107 (i?. 40, 

1124 rjp. 4i; 



15; 
34; 

9; 
32; 

11; 

43; 
29; 

12; 
.24; 
40; 
19; 
4; 
30; 
32; 

26; 

27; 
29; 

. 1; 

. 10; 

. 18; 



68. 



56. 



Comm. 
pag. 
117. 
112. 

90. 

66, n, 8. 
115. 
113. 

92, n. 16. 

80. 
113. 
115. 
115. 
114. 
115. 

173, n. 3. 
173, W.3. 
173, ».3. 

68, n. 1. 

90. 
173, n. 2. 

87, n.4. 

87, n. 6. 

68. 

68. 

116, n. 2. 
106. 115. 

172, n. 5. 
87, n. 6 ; 

173, n. 4. 
68. 

87, «. 6 ; 

173, n. 4. 

86, n.5. 



A. Marh. q. d. 



25 (p. 41, Z. 18; 

33 (p. 44, ?. 13; 

52 (p. 46, ?. 39; 

52 (p. 48, /. 4; 

52 (p. 48, ^. 6 sqq.) 

52 rp. 49, /. 23 sqq.) 

57 rp. 49; 

58 rjP. 50, l. 1; 

59 (p. 50; 
62 r^. 50, 1. 16) 
62 rjP. 51, l 6) 

70 rjp. 51; 

80 (p. 52, /. 9; 

81. 1182 ri?. 52; 



1183 (p, 53, ?. 13; 
1183 (p, 53, ?. 15; 
1183 (p. 53, ?. 25; 

1194 (p. 65, Z. 8; 

1195 rjp. 66, l. 26; 
1197 rjP. 70, l. 18; 

1197 (p. 71, /. 15; 

1198 (p. 74, /. 6; 

1199 (p. 74, /. 23; 

1199 (p. 75, ?. 6; 
99 (p. 75, /. 29; 

1200 (p. 76, ^. 7; 

1201 (p. 76 «(?.; 
1201 rjP. 77, /. 15; 
1208 (p, 78 «gg.; 
1208 rp. 79, /. 9; 



Comw. 

68. 
107. 

137, n. 4. 
137, n. 4. 
62. 81. 
62. 81. 
72. 172, n. 3. 
57. 115. 
70. 
72. 172, n. 3. 

70. 
70. 116, n. 2; 
137, n. 4. 
68. 117. 128. 
72, n. 7; 
172, n. 3. 
70, n. 3. 86. 
69. 117. 
128. 
76, n. 8. 
73. 

74, n. 5. 
74. 
74. 
55. 
103. 140^ n.3. 
74. 
82, n. 4. 91. 
65. 118. 134. 
118, n. 4. 
65. 118. 135. 
140, n, 3. 



xxin 



A. Marb. q. d, 

1208 (p. 79, l 26; 
1208 (p. 80, l. 1) 
1208 (p, 80, l 2) 

1210 (p, 81J 

1211 (5). 8i; 

1212 (p. 82 «gg.J 

1212 (p, 83, ^. 28; 

1213 (p. 84, ;. 26; 
1215 (p. 86, /. 22; 
1218 (p, 88, /. 6; 

1220 (p. 88, ^. 18; 
1220 (p. 89, ^. 3; 
1226 (p. 91, /. 6; 
1229 (p. 93, ?. 17; 
1236 (p. 98, /. 28; 
1238 (p. 100, /. ii; 
1262 (p. loo; 



Cowm. 

118, n. 7. 
82. 

109, n. 1 ; 
135, n. 9. 
132. 
83, n. 1. 110. 

119. 136. 
83. 110. 119. 

136. 

83, n. 7. 

98, n. 11. 

97. 115, n. 9. 

139. 

103. 138. 

97. 
99. 119) n.8. 
115, n. 9. 
119, n. 7. 

96. 

56. 



Ann. Maurimon. 


Comm. 




pag. 


814 (p. 105; 


172, n. 5. 


1098 ri>. 105; 


172, n. 5. 


1147 (p. 105; 


174. 


1173 r^?. 106; 


174. 


1174 (p. 106; 


174. 


i4nn. jpreor. cod. Ell. 




et Cont. God. 




1228 (p. 116 »g.; 


148. 


1246 (p. 116 sg.; 


149. 


-4nn. fr. Praedic. 




1224 (^. 127; 


156, n.3. 


1246 (p. 128, ?. 23; 


165. 


1251 (p. 128; 156, 


n. 3. 164. 


1257 (i>. 129; 


156, n. 1. 


1259 (p. 130; 


154, n. 2. 


1261 (p. 130; 


157, n. 1. 


1268 fi?. 130; 


157. 



ADDENDA ET EMENDANDA. 

p, 24, h 34. lege ^Bxinde — addicta^ imeria tnaioribus, uncis 
inclusa, 

p, 28, l. 11. lege ^qaisL — permansit^ liUerie maiaribus, uncis 
incluaa. 

p, 37, n, 1, adde: Cf. Steinacker, Begesta Habsburgica I, nr, 25. 

p, 39, l, 31. in marg. adde: 1. Mach. 9, 66. (Hofmeister). 

p. 45, l. 18. fortasse legendum principom [regem oonstitutom]. 

p. 51, n. 5. deU Notas Altorf. 

p. 54, n. 1. De his quae Alexandriae acciderunt cf. CodagneUi 
Annales ed. Holder-Egger p. 9 sq. et Ann. Romoaldi (MG. 8S. XIX, 
p. 440;. 

p. 64, l. 22 : potius vemo supplendum ? 

p. 68, n. 6. adde: Cf. Hampe in 'Mitteil. des Inst. fUr Oesterreich. 
GeschichtsforschJ XXVII, p. 1 sqq. 

p. 72, n. 3. adde: Cf. Krammer, ^Wahl und Einsetzung des 
deutschen Kdnigs * p. 42 sqq. 

p. 80, l. 2. lege '^mediante — observabat^ unds inclusa, 

p. 82, l. 34. in marg. adde: 1. Thess. 3, 5. (Hofmeister), 

p. 83, n. 5. lege: Registro Innocentii papae de negotio imperii 
. . . deperdito , . . servata sunt. Cf. Beg. Inn. III. XV, nr. 189 (Migne, 
Patrci. Lat. CCXVI, col. 712;. 

p. 95, n. 2. Cf. etiam Acta Gengenbacensia ed. Schulte in ^Zeit- 
schHft fUr die Oesch, des Oberrheins ' N. F. IV, p. 102 sq. 

p. 107, /. 1. in marg. adde: ludith 5, 12. (Hofmeister). 

p. 123, l. 32. H. Kaiser mecum cotnmunicavit civi Argentinensi 
nomen Ralmanni Barpfenig fuisse. 

p. 124, /. 13. lege: 1218 (1219). 



fExplicit* opusculum venerabilis Ottonis Prisingensis r. i«2'. 
episcopi. Item aliud incipit a Dagoberto rege et aliis 
regibus breviter quedam perstringens, ubi quedam in- 
veniuntur que in alio opere non habentur, et ibi quedam 
5 que hic non inveniuntur. Unde prudens lector de utro- 
que coUigat et in armariolo cordis recondat, ut, cum 
necesse fuerit, huiusmodi investigantibus depromere 

p, 146. *Anno ab incarnatione Domini DCXXXI.^ Dagobertus * rex *f. 128. 

10 monarchiam in tribus regnis, Burgundionum, Austrasionum, superiorum Lib. Hitt. 
Prancorum^, sagaciter accepit fuitque rex fortissimus, enutritor Pran- 
corum, severissimus in iudiciis et ecclesiarum largitor; pacem in 
cuncto regno suo statuit. In multis gentibus rumor eius personuit, 
timorem universis regnis per circuitum incussit, pacificus et quietus 

16 regnum obtinuit Francorum, sancto* Amulfo Metense episcopo, -B»^. 
Pipino duce et Erchinoldo^ maiore domus utens consiliariis ; nimio 

amore iusticie flagravit. A cuius temporibus, Dagoberti scilicet 

regis Francorum, usque ad annum quo Karolus cognomento 

Magnus ex Francigenis prlmus imperator Romanorum factus 

20 est^, per annos circiter CLXXI fuemnt XV imperatores 

Romanorum, quorum nomina hec sunt^: Eraclius, Constantinus, i5K«<. «fec. 
Heraclonas, Constans, Constantinus, lustinianus, Leontius, Absimarus, 
Philippus^, Artemius qui et Anastasius, Theodosius, Leo, Constantinus, 

Leo, Constantinus cum Hyrene. Hinc Romanum imperium ad 

26 Francos commigravit. 

Anno Domini DCXUI. In Brittannia sanctus Oswaldus rexB«m. 
piissimus, cum regnum Anglorum et Brittonum VIIII cir- 
*i). 146. citer '^annis strennue amministrasset^, contra Pendanum 
regem paganum pugnans ocubuit et plurimis post mortem miraculis 
30 claruit. 

a) Expl. — poBsit a lihrario Neoburgensi minio acriptum. b) Philippieus reetius 

Hiat. Miscella. 

1) Annus incam. ex Bemoldo. 2) Dagobertus — obtinuit Prancorum 
(l. Ib) et Erchinoldo ex Libro Historiae Franc. c. 42. 3) Gentium 

85 nomina ex Libro Hist. Franc. c. 40. 41. At in errorem incidit noster, 
cum Pranci superiores ibidem non pro NeuMriiSy sed pro ipais AustrO' 
siis accipiantur. 4) sancto — fiagravit (l. 11) ex Bemoldo. 5) Cf. 
infra p, 8. 6) Imperatorum series cum ordine et nominibus Historiae 
Miscellae, quae Landulfi Sagacis dicitur, plane consentit. 7) Cf, 

40 Bemoldum ad a. 634. 

AnnaleB MarbacenBes. 1 



2 ANNALES MARBACENSES. 

Bem. Anno Domini DCXLVI. Beata Gerdrudis virgo, filia Pipini 

ducis, soror Qrimoaldi, Nivelensis cenobii mater, virtutibus claruit. 

Huius soror Begga et ipsa religiosa Angiso sancti Amulfi filio nupsit. 

Leff.Kar. S&ncius^ quoque Amulfus Metensis episcopus, cum esset in 

iuventute dux, genuit Angisum ducem; Angisus de Begga uxore 5 

fenuit Pippinum ducem, qui maior domus regni PrancoTOm' erat. 
*ippinus genuit Karolum seniorem et ducem et maiorem domus* 
Francorum. Karolus genuit Karlomannum^ et Pippinum, qui 
maiores domus^ regni erant. Pippinus postea rex genuit Karlo- 
mannum'^ et Karolum regem, postea imperatorem, cognomento 10 
Magnum, ut in sequentibus planius dicetur. 
Bem. Anno Domini DCLXVIII. In orientis» partibus® Con- 

stantinus huius nominis IIII. imperator Romanis im- 

perat^; cuius temporibus '^Constantinopolis ^ septennio 

obsessa nec tamen est capta. Sub eodem Constantino^ 15 

floruit beatus Nicholaus archiepiscopus , qui postea apud 

Myream sub lustiniano minore imperatore anno dominice 

incamationis DCLXXIII.** migravit ad Dominum*. 

Eodem tempore beatus Arbogastus '^extitit®^ qui filium 

Dagoberti a morte suscitavit, et Florentius, qui filiam eius- 20 

dem regis a demonio vexatam liberavit, Argentine vicissim 

succedentes episcopi claruerunt^. 

.^rn. Anno Domini DCLXXIIII. Dagobertus rex obiit, et filii*^ 

**'eius duo regno substituuntur. Sygebertus cum Pippino duce 

et maiore domus regie Austrasiam, Clodoveus iunior cum*^ '26 

^^J]J^;^ Nanthilde matre et Ercninoldo maiore domus regie Pranciam 

i»&. J5B«<! et Burgundiam accepit. Sygebertus rex Austri Pippino duce 

a) orientibns c. b) eutn annus ineatit. regno luaHniani non eonveniat, fieri poteet, 

ut DCLXXXIII. legendum ait. c) extitit in margine poat vocem Arbogastus (in fine 

lineae scriptam) eadem manu add, ; niai faUor, db ipao librario Neoburgenai non reete 30 
Cronicae Hohenburgensi insertum. 

1) Sanctus — Magnum (l. 11> ex Legenda KaroU (ed. Ramchen) I, c. 1. 

2) Cf. Bernoldum ad a. 714. 3) Cf* ibidem ad a. 726. 4) Cf. ibidem 
ad a. 741. 5) Cf. ibidem ad a. 768. 6) in orientis partibus et 
Romanis imperat saepitis Historia MisceUa. 7) Cf, notam margi- 36 
naUm saec. XIII. cod, lenensis fol. 73. ad (Htonis Frising. Chronicon V, 

c. 12 : eodem tempore Constantinopolis obsessa fuit VII annis a quodam 
stolo et non capta, ubi miro errore stolus non dassis, sed persona in- 
teUegitur. Notitia ex Historia MisceUa (ed, Eyssenhardt) XXI, c. 14. 15. 
hausta est. 8) De s. Nt/colai Myrensis vita et tempore nihil fere 40 

constat; quihus de causis temporihus Constantini IV. et lustiniani II. 
aetatem eius attrihuere Annales Marba^enses ctdducti sint, Falconius, 
Sancti Nicolai Acta primigenia (Neapoli 1751/) p. 13. exposuit. Falsam 
eandem opinionem non a nostro inventam, sed scriptoribus saec. XII. 
communem fuisse ex. gr. Monumenta Eptemacensia (SS, XXIII, p. 45. 46 
46. 53> probant, Cf, etiam notam marginalem saec, XIII. cod. lenensts 
f. 73: sub isto Constantino floruit beatus Nicolaus episcopus. 9) Cf, 
Legendas s. Arhogasti et s. Florentii apud Ch^andidier, *Histoif*e 
de VEglise de Strasbourg* /&, p, 30, nr. 18; p, 38, nr. 22. 10) fiiii — 
finivit ex Lihro Hist. Franc. c. 42. 43. 11) cum Nanth. et Erchin. 60 
maiore domus cf. Chron, Ehersheim, c, 4 (SS. XXIII, p. 433J. 



ANNALES MAEBACENSES. 3 

\f 

defoncto Grimoaldum filium eius d e m maior e m dom u s statuit. Dece- Lib. Hiat, 
dente vero tempore defuncto Sygeberto rege, Grimoaldus filium eius 
parvulum nomine Dagobertum totondit et in Scotia peregrinandom 
direxit, filium suum in regno constituens. Franci hoc valde indignantes 
5 Grimoaldum capiunt et ad condempnandum regi Erancorum 
Glodoveo offerunt. Qui in Farisius civitate carcere manoipatus, ut 
erat dignus morte, quod in dominum *suum exercuit, valido cruciatu */• iss'. 
vitam finivit. 

Per id e m tempus concidit regnum Francorum casibus pesti- ib. c 44. 

10 feris. Fuit namque rex Glodoveus omni spurcicia deditus, fomicarius 
et illusof feminarum, gula et ebrietate contentus. De morte huius et 
fine nichil hystoria dignum recolit. Gui vicissim filii eius Lo- 
tharius, Hyldericus, Theodericus in regno successerunt. 
Erchinoldo^ igitur defuncto Lotharius, qui tunc regnabat, ^d. c.46. 

15 Ebroinum maiorem domus constituit. Qui ob nimia scelera 
sua a Francis accusatus, ab Hylderico, qui fratri in 
regno successerat, in Luxovio monasterio Burgundie reclu- 
ditur, et Leudesius, quem Germani Luthericum vocant*, filius ^g,.g^i„ 
Erchinoldi, consilio Leodegarii Augustudensis episcopi maior domuBLib. Hist. 

20 palacii constituitur. 

Rex igitur Hyldericus ^, cum per aliquod a annos regnasset, Eberaheitn, 
a pestiferis conspiratoribus in aula cum uxore sua pregnante peremptus 
est. Leudesius vero, qui etLuthericus, cum Francie e t Germanie 
principibus fratrem eius Theodericum regem constituit, suffraganti- 

26 bus sibi Didone Pictaviensi episcopo, Leodegario Augustudensi 
episcopo et Gerino Pictavensi* comite, fratre eius. 

Igitur Ebroinus de Luxovio egressus et apostata* factus, *^*^ * 
Theodericum regem et Leudesium persecutus, regales thesauros 
apprehendit, et quoscumque insidiatores suos reperit, crudeli 

80 morte dampnavit. Postea in^ Germaniam cum suis quasi V^d^ Ebersheim. 
sub obtentu pro Leudesio transmisit, ut eius auxilio in gratiam 
regni pervenire potuisset, dispositis ei in itinere insidiis. lUe vero, 
licet e u m omnimodis habuisset suspect u m , tamen pro pace restau- 
randa iter aggressus est. Cumque ad loca insidiarum pervenisset, 

86 Ebroinus cum suis ex inproviso consurgens, Leudesio cum 

aliquantis militibus occiso, ipse^ principatum regni violenterii6.£ri«<. 
invasit et cum conspiratoribus s u i s Leodesfarium episcopum ^J^*'?*^: 

1. • X «j. T\*j • 1 • •!• j «i. Ebershetm. 

captum interemit, Didonem episcopum, avunculum ems, exilio dampnavit. 

Leudesius namque, cum maior domus esset, duxerat uxorem 

40 de prosapia sancti Sygismundi regis Burgundie genuitque ex ea 

Athicum seu Adalricum, qui® patre adhuc superstite et Hylderico 

a) ita c. aaepius. 

1) Erchin. — constituitur (l. 20> cf. Librum Hist. Franc. c, 45 ; chranista 
insuper Vitam Leodegarii anonymam (Aeta Sanct. Bolland. Oct. /, 

45 p. 463 sqq,) aut certe hremorem Lectionem inde haustam cognovisse mihi 
videtur. 2) quem — vocant cf. Chron, Ebersheimense e. 4. Nota, quod 
librarius qui saec. IX. cod. B2 b^ Libri Hist, Franc. scripsit pro 
Leudesii namine Leuderio, Leoderium, immo Leodoricum posuit, 
3) Exhinc Chron. Ebersheim. c. 5. 4) Cf. ibidem c. 6. 5) Cf, 

50 Chrm, Ebersheim. c. 5. 6) in — Adalricum (l. 41> ea? Chran. 

Ebersheim. c, 5, solo ref*um ordine mutato. 7) ipse — invasit ef. 

Librum Hist. Frane. c. 45. 8) Abhinc Chron. Ebersheim, c, 6. 

1* 



4 ANNALES MARBACENSES. 

^^JjJJ;^ regnante uxorem duxerat Berswindam nomine, filiam sororis sancti 
Leodegarii, sororem videlicet regine. Ob hanc causam consanguini- 
tatis a prefato rege ducatum Germanie adeptus est habuitque sedem 
in villa regia Ehenhem et in castro quod Honburch nominatur; 

geniiitque ^ filiain a nativitate cecam nomine Odilam, quae 5 

ab Herhardo Ratisponensi episcopo et Hyldulfo Treverensi 

baptizata in sacro fonte visum recepit. 

lAb.Hisu Ebroinus^ igitur, dum Francos crudeliter opprimeret, ab 

Ermenfredo occisus est, et Waranto maior domus a Theo- 
derioo constitu i t u r. Quo defuncto Franci in diversa tendentes 10 
vacillabant et Berecharium quendam, statura pusillum, sapientia igno- 
bilem, consilio inutilem, maiorem domus palacii oberrantes statuerunt. 
Bem. Pippinus^ igitur dux, filius Angisi, nepos sancti Amulfi, 

£»». ^»9^ decedentibus ^ regibus, qui iam dudum dominabantur in Austria, 

terram^ sibi vendicaverat et consurgens, commoto hoste quam 15 
plurimo, contra Theodericum regem et Berecharium aciem dirigit. 
IUisque inter se decertantibus, Theodericus rex una cum Be- 
rechario terga vertit, Pippinus victor extitit, et Berecharius ab ini- 
micis suis peremptus est. Post hec Pippinus dux Theoderico 
annuente cepit esse in principali regimine maior domus. Qui® 20 
multa bella gessit contra Kapotonem gentilem, contra Suevos e t quam 
plurimas gentes. 

Theoderic o' decedente Clodoveus filius eius regnavit, 
post quem Hyldebertus, d e i n d e Dagopertus. Pippinus ® i t a q u e , 
*f. 124. d u m principatum p a 1 a c i i sub p r e d i c*t i s regibus annis XXVII 25 
£«m. egregie amministrasset, mortuus est anno^ ab incarnatione 
D m i n i DCCXIIII. Eius temporibus duo Angli presbyteri 
Ewaldi, dum Saxonibus predicarent, martyrio coronati et miraculis 
declarati, ab ipso Colonie tumulati sunt anno Domini DCXCIHI. 

Sequenti anno sanctus Willibrordus a Sergio papa archiepi- 30 
scopus ordinatus, genti Fresonum predicans, virtutibus claruit. 

Lib.Hist. Igitur rippino mortuo Franci Raginfredum ^^ in prin- 

cipatum maiorem palacii elegerunt; qui" Dagoberto rege mortuo 
cum Francis Danielem quendam clericum, cesarie capitis crescente, 

ib.cbd. in regnum statuit atque Hylbericum nuncupavit. Eodem tempore 35 
Karolus dux, filius Pippini ^*, inAustria semel et iterum exercitu 
commoto contra Hilbericum regem et Raginfredum maiorem do- 
mus, pro principatu decertantibusa, Hylbericus cum Ragin- 

a) ita c; cf. bellantibus Iiib. Hist. 

1) Haec legendae Odilianae relatio brevi textui codtcis Bernensis nr. 47. 40 
saec. XI. simillima est, quem Pfister, *Le duchS mSrovingien d^Alsace* p. 41. 
edidit, sed non recte saec. IX. attrtbuit (cf, Wiegand in *Zeitschrift f. d. Gesch. 
des Oberrheins N. FJ VII, p. 73i;. 2) Ebroinus — statuerunt (l. 12> ex 
Libro Hist. Franc. c. 47. 48. 3) Pippinus — Amulfi cf. Bemoldum ad 
a. 714. 4) decedentibus — Austria cf. Librum Hist, Franc. c. 46. 46 
5) Quae sequuntur ex Libro Hist. c. 48. desumpta sunt; sibi vendicav. 
ef. Einhardi Vitam Karoli c. 2. 6) Abhinc ex Libro Hist, c. 49. 

7) Cf» Librum Hist. c. 49. 50. 8) Pippinus — mortuus est (l. 26) cf. 
ibidem c. 51 ; egregie amministr. cf. Einhardi Vitam Kar. c. 2. 9) Quae 
sequuntur ex Bemoldo desumpta, 10) Raginfredum — elegerunt ex 60 
lAbro Hist. c. 51. 11) qui — nuncupavit indidem c. 52. 12) filius 
Pippini cf. Bemoldum ad a. 726. 



ANNALES MAIiBACBNSES. 



II Stephac 



I 



tiwlo tmgA Tsrtit; Karolus victor extitit. 
mortuo Theodericus ei BuccesBit. Quo 
regnavit, qui tonsus et in monasterinm itim 
oluBUs eat, ut in sequantibus planius dicetur. 

KaroluB igitur dus victrioi manu maior domus 
palacii effectus eat, Raginfredo depoBito. CuiuB regi- 
minis IIII. anno, qui eat a nativitate Doraini DOCXVIII', ii. 
Savraceni Conatantinopolim obaidentea tandem. divino auxilio fsme, 
peate et ferro repelluntur. 

Sequenti anno aanctua Bonifauiua a Gregorio papa Magimcie 
archiepiscopus ordinatua eat, quaravia antea' Maguntini episcopiCi 
auffraganei fuerint Wormacieusium epiacoporum; et Buctorit«te°£i 
apoatolica duos in Bua parrochia episcopatug fecit, Wlrzeburgenaem 
Bcilicet, cni sanctum Burcbardum, et Bistetensem, cui sanclnm Willi- 
baldum comprovincialea primoa episcopos ordinavit. H i o e t i a m 
Fuldense'^ cenobium in aaltu Bochaiiia construxit, ubi poatea, 
cura FreaonibuB predicaret, mai'tyrii coronam adeptua anno 
Domini DCOLLIII. aeimitua est. 

Anno dominice incamationis DCCXXUI. Corpua aaneti Augu- 
atini YponenBiB episcopi de StCTdinia in Ytaliam a LSprando 
rege Longobardorum tranalatum est Tjcinuiii. 

Sequenti anno anuctua' PirminiuB in Augia insula ser- 
pentes fugavit et, cenobialera vitam ibi institueuB, Etnonem poatea 
Argentinensem episcopum, qui etiam Etheuheim cenobiura con- 
atruxit, *pro se abbatcni constituit ipeeque Alsaciam, Allemanniora 
atque Bawariam", alia oonstructurua cenobia, peciit, quorumnomina J 
bec sunt'; Althahe, (Pheversa) Favarias, MCirbach, Scfithere"', Gen- 
genbach, Swarza, Wizenburchli, Horenbach, MorsmilnBtere, Niiwilre. 

Anno Domini DOCXXXI. Beda preabyter, natione AnglicnB,Bi 
doctor eximiuB, raigravit ad Dominum. 

Karolus " i g i t u r dox et maior domus r e g n i Francorum, 
Alemanniam, Bawariam et tofam ProTinoiani Te 












01 etPipinum, Qui, diviao'*po8t obitu 

l regno Francorum, maiorea domua prefuerunt, regibus tamen in fVanoia, 

sed parva dignitate regnantilius. Igitur Fippinus'° miaBis Homam 

legatis Zachariam papam de regno Francornm et ignavis eiua regibus 



P:» ty Cf. BemoiduiH ad i 



720. 



2) Hyld. — reol. est ef. , 






episcoporum ex Gestis Treverorum c. 25 (SS. VIII, p. 162^. 6) auctori- 
tate — ordiuBvit (l. 15; ecc Beritoldo ad a. 746, 6) Cf. Bemoldum 
ad a. 744, 751. 7) Cf. ibidem ad a. 724. 727, 731, 734. 8) Allem, 

i atqne Bawar, ef. VHam e. Firininii e. 5 (SS. XV, p. 25J. 9) no- 
mina hec sunt indidem, 10) So6there — Nawilre cf, ibidem 

e. 5. 0. 8, Chronistam »ua non ex ipsa Vita, »ed ex Lectione ind» 
hauata iumpaisse verisimile est. 11) Sequentia ea: Bernoldo ad 

a. 714. 722. 739. 12) Chnmista Provitteiae GalHarum (Provence) 

i ignarue Bernoldi Frovinciam Bubicit falso interprelaltts esl. 13) Cf, 
tupra p. 2, l, 8. 14) Seguentia tx Bemoldo ad a. 741, 726. 15) Cf. 
ibidem ad a. 751, 



6 ANNALES MAEBAGENSES. 

j^^* consuluit. Cuius auctoritate^ et non multo post iussu Stephani 
'Bomani pontificis Hilderico, qui tunc temporis regnum Fran- 

Bem,coT\im tenebat, deposito atque in monasterium detruso, Fippinus 
maior domus rex JBVancorum electus et Swessionis a sancto Bone- 
facio Magunciensi archiepiscopo unctus est anno Domini DGCLII. b 
Binh,c,i. Gens namque Merovingorum , de qua Franci reges creare 

sibi soliti erant, usque ad hec tempora duravit; que licetinHyl- 
derico finita possit videri, tamen iam dudum nullius vigoris erat, 
nec quicquam in se clarum preter inane regis vocabulum preferebat. 
*f. 124'. Nam opes et potentia regni pe*ne8 palacii prefectos, qui maiores do- lo 
mu8 dicebantur, et ad quos summa imperii pertinebat, tenebantur; 
neque regi aliud relinquebatur, quam ut regio tantum nomine con- 
tentus, crine profuso, barba submissa, solio resideret ac speciem do- 
minantis efBngeret, legatos undecumque venientes audiret eisque abe- 
untibus responsa, quae erat doctus vel etiam iussus, ex sua velut pote- 16 
state redderet; cum preter inutile regis nomen et precarium vite 
stipendium, quod ei prefectus aule prout videbatur exhibebat, nil 
aliud proprii possideret quam unam preparvi reditus villam, in qua 
domum et ex qua famulos sibi ministrantes atque obsequium exhibentes 
pauce numerositatis habebat. Quocumque eundum erat, carpento so 
ibat, bubus iunctis et bubulco rustico more agente trahebatur. Sic 
ad palacium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob 
regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni 
amministrationem et omnia quae vel domi vel foris agenda ac dispo- 
nenda erant prefectus aule procurabat. 85 

fd. c. 2. Quo officio tunc, cum Hyldericus deponebatur, Fippinus iam 

velut hereditario iure fungebatur ; qui honor non aliis dari consueverat 
quam his qui et claritate generis et opum magnitudihe ceteris 
eminebant<^. Hunc cum Pippinus ab avo et patre sibi et fratri Kar- 
lomanno relictum, summa concordia divisum, sex annis sub rege so 
memorato tenuisset, Karlomannus amore conversationis contemplative 
succensus, operosa temporalis regni amministratione relicta, in monte 
Gassino optata quiete perfruitur. 
ib.c.B, Fippinus autem per auctoritatem Homani pontificis ex prefecto 

paladi rex constitutus, cum per aliquod annos Francis solus impe- 86 

Bem. raret, Stephanus' papa pro auxilio contra Haistulfum Longobardorum 
regem poscendo ad eum in Franciam venit et filios eius Karolum, 
^ Beni. ^^ ' virtutum et meritorum quantitatem cognomento Magnum , et 
Karlomannum Farisius reges inunxit anno Domini DGGLIU. 
<d. 753— 766. Eodem anno Pippinus rex Saxonia vastata Italiam cum 40 

exercitu petiit, Haistulfum regem Papie obsessum obsides dare et 
res sancti Petri sub sacramento reddere coegit. Post discessum 
Pippini regis Haistulfus sacramentum contempnens Romam ob- 
sidet, omnia circum ferro et igne vastans. Quapropter papa le- 
gatos per mare ad Fippinum regem pro auxilio misit. Qui veniens 45 
Haistulfum Papie obsedit et Ravennam aliasque urbes pervasas 
sancto Fetro et domino pape vi ablata reddere compulit. 

a) eminbbat e. 

1) Ex Bernoldo ad a. 752. et tx Etnhardi Vita Karoli e, 1 (iussu — 
detruso). 2) Abhinc Bemoldus ad a. 753. 3) ob — Magnum ex 60 
Legenda Karoli I, c. 2 (ed. Rauschen p. 23, /. 8). 



ANNALES MARBACENSES. 7 

Anno dominice incamationis DOOLVIIII. Sanctus^ Othmarus, .BdrM. 
qui celle sancti Galli primus abbas constitutus XL annis preerat, 
a Warino et Rothardo consensu Sydonii Oonstanti e n s i s ^ episcopi ini- 
que dampnatus et in insulam Rheni Stein<^ relegatus migravit ad 
5 Dominum. 

Eodem anno Waifarius tyrannidem in Aquitania exercuit; 
cui resistens Pippinus rex Wasconiam seu Aquitaniam invasit 
et tyrannum iniuste usurpata sub sacramento reddere coegit. 

Finito^ Aquitanico bello, quod per continuos novem annos JsrmA. e. 8. 

10 gerebatur, Fippinus XYII.^ anno regni sui apud Farisius ohiit, Bem. 
superstitibus fiUis Karolo Magno^ et Karlomanno, ad quos successio jevmA. 
regni divino nutu pervenerat. Franci igitur facto generali conventu 
ambos sibi reges constituunt ea conditione, ut totum regni corpus ex 
equo partirentur. Karlomannus post amministratum communiter 

15 biennio regnum morbo decessit, et Karolus fratre defuncto consensu 

omnium rrancorum rex constituitur. Qui Hyldegardam de gente i». e. 18. 
Swaborum precipue nobilitatis feminam in matrimonium accepit et 
tres^ ex ea filios genuit, quorum unus vocabatur nomine patris svdmegan. 
Karolus, alter Fippinus, qui postea factus est rex super Ytaliam, 

20 tercius vero vocabatur Ludewicus, qui fu*it rex super Aquitaniam. */• 185. 
Liberalibus disciplinis et mundanis legibus instruebat eos et cma "^ Einh.e, 19, 
prim etas paciebatur, more Francorum equitare, armis ac venationibus 
exerceri fecit. Tres etiam de Hyldegarda filias habuit, Rfidrudem, <». c.is. 
Bertham et Giselam. 

25 Karolus igiturl> per XXXIII annos sub nomine 

regis circumquaque fortia gessit bella, ut in sequen- 
tibus dicetur* 

Komam^ venit propter Leonem^^ papam, qui a BomanisBe»^. 
lingua precisa et excecatus in Saxoniam ad eum perductus 

sofuerat; ubi Leonem de ei illatis et non probatis criminibus 
sacramento purgatum sedi sue restituit ac temerarios<^ iuxta leges 
Romanas capitali sententie addixit, sed precibus eiusdem pape vita 
ooncessa in exilium eos relegavit. Itaque cum tanti tamque ^* ^***** 
famosi viri per totum orbem terrarum fidei probitatisve fama per- ' * 

35 volavit, Romani potentissimum Romanum imperium, immo et pape 
electionem sibi prescripserunt . Igitur precibus beati Leonis <». /, 4. 
pape et principum regni omniumque primatum admonitus, tam Dei 
quam hominum voluntati consentiens cum magno universalis cleri 
plebisque tripudio in die natalis domini nostri Ihesu Ohristi anno in- 

40 carnationis eius DOOOI.^^ ante altare beati Fetri apostoli Rome a 



a) Rhenistein c. b) dum poat igitor del. c) temeratores Bemold, 



1) Ex Bemoldo ad a. 720. 759. 2) Cf. ibidem ad a. 746. 

8) Ahhinc Einh, Vita Karoli c, 3. 4) Cf, Bemoldum ad a. 752. 

6) Cf, ihidem ad a, 768. 6) tres — eos (l, 21> ex Thegani 

45 VUa Hludowid c, 4 (88. II, p, b91). 7) cum — fecit ex Einh. 
Vita Karoli c, 19. 8) Cf. infra p. 10, /. 3. 9) Romam 

venit propter cf, Einh. c. 28. 10) Abhinc BernMus ad a, 799. 

800. 801. 11) Annua incam, ex Bemoldo, 



8 ANNALES MARBAOENSES. 

Leg, Kar,Ijeojie papa consecratos et unctus est^Karolus imperator, 
ipso papa coronam auream capiti eius imponente, in iubilo cordis et 
oris Romano clero et populo acclamante : ^Karolo augusto, a Deo coro- 
nato^ magno et pacifico imperatori Romanorum, vita et victoriaM 

^Sciendum 2 est, quod primus omnium regum vel 6 
imperatorum post Christi nativitatem Karolus unctus 
est bis equidem, primo in Francia cum fratre Karlo- 
manno adhuc puer in regem^, deinde Eome in impera- 
torem*. Ex eo reges et imperatores more antiqui Dei 
populi ungi ceperuntJ lo 

^Notandum^ etiam, quod huius nominis tercius 

Valentinianus, stib^ quo beatus Augustinus Yponensis 

doctor obiit ^ novissimus augustorum fuit in urbe Eoma^; 

post quem Hesperium cecidit regnum, et nemo creatus 

est Eome augustus per annos circiter CCCXLVIII us- 15 

que ad Karolum MagnumJ 

Leg. Kar, Ipse ® enim primus '^post Valentinianum ® ^ R m e impe- 

rator augustus extitit. 

fPost quem Eomanum imperium cis mare Fran- 
corum regibus administrandum cum cesaris imperatoris 20 
augusti nomine commissum est, usque quo deficiente in 
Trancia et lacessente^ regio stemate^Eomanum imperium 
a Theutonicis principibus amministratum est usque in 
hodiemum diem.l 



s) coconato c. b) haec de morte Auguatini verha Cronicae Uohenhurgensi fortaase 26 

infra (p. 24, l. \b) poat Valentiniani III. nomen inserta erant et a librario ^eohurg. huc 
tranalata aunt. c) post Valentinianum a librario Neoburg. additum; in Cronica 

Hohenburgenai ut in Legenda ex Francis vei ex Fraucigenis (cf, aupra p. \f l. \9 et 
infra p, 26, I. 30> certe legebatur. d) ita c. 



1) Cf. Legendam Karoli J, c. 1 : consecravit et unxit. 2) Quas edendi 30 
rationes hic secutus sim, in commentario ^Die Els&ssischen Annalen der 
Stauferzeif exposui. 3) Cf. supra ad a. 753, p. 6, /. 37. 4) Cf. 
supra l, 1. 5) Cf, notam marginalem cod. lenensis fol. 65'. ad 

Chron. Ottonis Frisingensis IV, c. 28. saec, XIII, fortasse ab ipso Ubrario 
Neohurgensi additum : Iste Valentinianus novissimus augustorum fuit in 36 
urbe Roma. Post quem Rome nemo creatus est augustus usque ad 
Karolum Magnum Francorum regem. Post quem Komanum imperium 
cis mare Francorum regibus amministrandum cum cesaris imperatoris 
augusti nomine commissum est non irrationabiliter, quia Romani et 
Franci de eodem fonte Troiani sanguinis emerserunt. 6) Cf. Hist, 40 
Misc. XIV, c. 10. et Ottonis Chron. IV, c. 24. 7) In Catalogo Ottonis 
Chron, adiecto series imperatorum ocoidentalium in Valentiniano III, 
suhsistit; inde falsa de ipso uUimo imperatore opinio nata esse 
videtur; cf. etiam infra p. 24. 1. 17. de morte Aetii: cum quo fortuna omnis 
et virtus Hesperie corruit. 8) Ipse — extitit ex Legenda Karoli I, 46 
c. 3. 9) deficiente . . . regio stemate cf, infra ad a. 911. 



ANNALES MARBACENSES. 9 

Hec civitas^ Boma condita est a Romulo annis qviin' w^t. Mtae, 
gejatis XTX. post Troie excidium; a condicione vero inclite 
urbis usque ad incarnationem Domini fuerunt anni 
DCOLII'. 
6 *KaroluB factus imperator Galliarum fines adiit^^^"*"* 

*p, 148. et locum qui Aquis ab aquarum calidarum adaptatione traxit voca- 
bulum Bolito more venandi causa egressus est, et perplexione sil- 
varum et errore viarum a sociis separatus, termas calidorum fontium 
et palacia inibi reperit, quae quondam Grannus, unus de Romanis 
10 principibuB, frater Neronis et Agrippe, construxerat; quae longa ve- 
tustate deserta ac demolita, frutectis quoque ac vepribus occupata 
pede equi, quo sedit, inter saltus rivis aquarum calidarum percepit 
et reperita. In quo loco sub tytulo et honore beate Dei genitricis 
Marie fundavit ^cclesiam miri decoris, quam auro et argento et vario 

15 omatu solidi aoris, cancellis quoque et ianuis magnifice et mirifice ador- 
navit. Ad cuius etiam fundationis structuram cum columpnas et 
marmora aliunde habere non posset, Roma, Ravenna ac Treveri^ Gesta Trevsr, 
devehenda curavit, nuUum laborem a c sumptum recusa n s. Conse- Leg. Kar. 
crationem vero eiusdem basilice quanta soUempnitate episcoporum et i, 16. 

80 prelatorum, quanta tocius regni et imperii primatum et principum 
numerositate celebraverit, ascito etiam beato Leone, sancte Romane 
sedis presule, series gestorum *principalium manifeste declarat. Illius *f. i25'. 
namque ^cclesiae celeberrima dedicatio sub presentia metropolitanorum 
et episcoporum numero CCCLXV, excepta innumerabili multitu- 

16 dine ducum, marchionum, comitum, baronum tam Italie quam 
Saxonie, tam Bawarie quam Alemannie et utriusque Francie, ab om- 
nibus gloriosissime est soUempnizata. Illic igitur domino apostolico 
et omnibus predictis nobilibus et egregiis personis congregatis, im- 
perator meruit ab omnibus obtinere pro nimia devotione, quam 

80 -erga ipsum locum et matrem Christi hab e b a t , ut in templo eodem 
sedes unctionis regie^ locaretur, et locus regalis et caput Gallie trans 
Alpes haberetur, ac in ipsa sede reges successores et heredes regni 
iniciarentur, et sic iniciati iure dehinc imperialembenedictionem 
Rome a domino apostolico sine ulla interdictione planius asse- 

85 querentur. Confirmatum et 8anctituml> est a domino apostolico Leone 
et a Karolo Romanorum imperatore semper augusto, quatinus ratum 
et inconvulsum hoc statutum et decretum maneat, et Aquisgrani 
sedes regni trans Alpes habeatur, sitque caput omnium civitatum et 
provinciarum Gallie. Acquieverunt universi voluntati imperatoris, qui 

40 ad hoc sollempne dedicationis ex diversis regnis confluxerant, ac 
bonum et acceptum coram Deo et hominibus apostolici et imperatoris 
decretum astruxerunt et omnium graduum, episcoporum, abbatum quo- 
que banno corroborari hanc peticionem universi acclamaverunt. Quam* ib. i, 13. 
strennue Deo dilectus^imperator, materialis gladii cingulo milicie 

45 a) perceptis et repertis L^enda. b) iia c. 

1) Exhinc Hist, Misc, I, c. 5, ubi tamen post Troie excidium anni 
CCCCXIX numerantur. 2) Cf, ibidem VII, c. 18. 19. 3) Cf. 

Oesta Treverorum c, 25 (SS. VIII, p. 163>; multum marmor et 
museum plurimum de Treberi ad Aquis palacium devexit. 4) sedes 
60 unctionis reg. ex Legenda Karoli I, c. 15. 5) Quam — sustinuerit 
ex Legenda Karoli I, c, 13. 6) Deo dilectus cf. Legendam Karoli 
III, c. 16 et sa^us. 



10 ANNALES MARBACBNSES. 

^. Jfa). precinctus , laboriosum onus sustinuerit, qui scire desiderat^, in* 
cathalago^ virorum fortium et in cronicis eiusdem inveniet; 
tamen pauca bellorum eius insignia annotemus. 

inh. e. 5. Omnium quae gessit bellorum primo Aquitanicum, a patre 

Fippino inchoatum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse 6 
videbatur, fratre adhuc vivo et auxilium ferre rogato suscepit. Et licet 
eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expedicionem stren- 
nuissime executus est. Nam Hunoldum, qui post Waifarii mortem 
Aquitaniam occupare bellumque iam pene peractum reparare tempta- 
verat, Aquitaniam relinqu^reA et Wasconiam petere coegit. Quem lo 
tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Gtironna, Lupo 
Wasconum duci per legatos mandat, ut perfugam lapsum reddat, 
an bellica manu eum aditurum se sciat. Sed Lupus saniori 
usus consilio non solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum 
provincia cui preerat eius potestati submisit. 16 

ib. e, 6. Compositis in Aquitania rebus eoque bello finito regniq u e socio 

iam rebus humanis exempto, precibus Adriani pape exoratus bellmn 
contra Longobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano 
papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est ; quia quidam e 
primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius ao 
renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce pro- 
clamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celer- 
rime completum. Sed licet sibi et patri belli suscipiendi similis ac 
pocius eadem causa fuisse videretur, haut simili tamen et labore 
certatum et fine constat esse completum. Pippinus siquidem Haistul- 85 
fum paucorum [dierum^] obsidione compulit Romanis sub sacramento 
ablata restituere; Karolus vero post [inchoatum^] a se bellum non 
prius destitit, quam et Desiderium regem, quem longa obsidione fati- 
gaverat, in dedicionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem 
spes omnium inclinate videbantur, non [solum^ regno], sed etiamltalia ex- so 
cedere compelleret, omnia Romanis accepta<^ restitueret, R[uodgausum^] 
Foro luli i ducatus prefectum opprimeret totamque Itsdiam sue dicioni 
*f. 126. ^snbiugaret subacteque filium Pippinum regem imponeret. 
ib.c.7. Post cuius fiucm Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, 

repetitum est. Qiio nullum neque prolixius neque atrodus Francorumque 95 
populo laboriosius susceptum est. Cum magna utrimque animositate 
susceptum est bellum, tamen maiore Saxonum quam Francorum dampno, 
et per continnos XXXIII annos gerebatur. Poterat siquidem cicius finiri, 
si Saxonum hoc perfidia pateretur. Difficile dicendum est, quociens 
superati ac supplices regi se dedidemnt, legatos qui mittebantur 40 
susceperunt, aliquociens ita domiti et emoUiti, ut etiam cultum demo- 
num dimittere et Christiane religioni se subdere promitterent. Sed 
sicut ad hec facienda aliquociens proni, sic ad eadem pervertenda 
semper fuere precipites. Nam numquamd eos aliquid perpetrantes 
impune ferre passus est, quin aut ipse per se aut per comites suos 45 
misso exercitu perfidiam ulcisceretur et dignam ab eis penam exigeret, 
usque dum, omnibus qui resistere solebant profiigatis et in suam pote- 
statem redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas Albis 
fluminise incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtulit et 

a) ita e. b) voces et liitercu <iqMa et niuvis deletae ex Einhardo at^levi, c) erepta 50 
Einhard, d) nnumqiiam pro na numquam e. e) fluminibuB e. 

1) scire desid. cf. Legendam I, c. 16. 2) in — eiusdem cf. Legendae 
prohgum. 



ANNALES MAEBACENSES. 11 

huo atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distri- Etnh, 
buit. Eaque conditione a rege proposita et ab illis suscepta, tractum 
per a 1 i q u d annos bellum constat esse finitum, ut, abiecto demonum 
cultu et relictis patriis cerimoniis, Ghristiane fidei atque religionis sa- 

5 cramenta perciperent et Francis adunati unus cum eis populus 
efficerentur. 

Hoc bellum licet per multura temporis spacium traheretur, ib. e. 8. 
ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit. His duobus 
preliis hostes adeo profligati et devicti sunt, ut ulterius regem 

10 neque provocare neque venienti resistere auderent. Plures tamen eo 
bello ex nobilitate Francorum quam Saxonum consumpti sunt, tan- 
demque anno XXXIIL flnitum est. Cum enim assiduo cum Saxonibus «&. c. 9. 
bello certaretur, dispositis per congrua confiniorum loca presidiis, 
Hyspaniam quam maximo poterat belli apparatu adgreditur; saltuque 

15 Fyrenei superato, omnibus quae adierat oppidis atque castellis in dedi- 
cionem acceptis, salvo atque incolumi exercitu revertitur; preter 
quod in ipso Pyrenei iugo Wasconiam perfidiam parumper in redeundo 
contigit experiri. Nam eos qui incedentes novissimi agminis subsidio 
precedentes tuebantur desuper incursantes in subiectam vallem dei- 

20 ciunt, consertoque cum eis prelio usque ad unum omnes interficiunt, 
ac direptis impedimentis, noctis beneficio, quae iam instabat, protecti in 
diversa disperguntur. 

Postea domuit Brittones, qui ad occidentem in, extrema »6. c. lo. 
quadam parte Gallie super litns occeani residentes^ obsides dare et 

25 quae imperabantur se facturos coacti sunt promittere. Postea 
cum exercitu Italiam ingressus est ac per Romam iter agens ad 
Capuam Campanie urbem accessit atque ibi positis castris bellum 
Beneventanis, ni dederentur, comminatus cst. Prevenit hoc dux gentis 
Aragysus: filios suos B&moldum et Grimoldum cum magna pecunia 

so obviam *Karolo mittens rogat, ut filios obsides suscipiat, seque cum 

■^.149. gente imperata facturum poUicetur, preter hoc solum, si ipse ad con- 

spectum venire cogeretur. Kex, utilitate gentis magis quam animi 

obstinatione considerata, oblatos sibi obsides suscepit eique, ut ad con- 

spectum venire non cogeretur, pro magno munere concessit; unoque 

85 ex filiis, qui minor erat, obsidatus gracia retento, maiorem patri remisit. 

Bawaricum deinde bellum et repente ortum et celeri fine com- ib. e. ii. 
pletum est. Quod superbia Tassilonis ducis excitavit ; qui ortatu uxoris, 
quae filia Desiderii regis erat ac patris exilium *per maritum ulciaci posse *f. i26'. 
putabat, iuncto federe cum Hunis, qui Bawaris sunt ab t)riente con- 

40 termini, non solum imperata non facere, sed bello regem provocare 
temptabat^. Qui copiis undique contractis Bawariam petiturus ipse 
ad Jjechum amnem, qui fluvius Bawaros ab Alamannis dividit, cum 
maximo venit exercitu. Cuius in ripa castris coUocatis, priusquam 
provinciam intraret, animum ducis per legatos statuit experiri. Sed 

45 nec ille pertinaciter agere velc sibi vel genti utile ratus, supplex se 
regi subdi permisit, obsides qui imperabantur dedit, inter quos et 
filium suum Theodonem, data insuper fide cum iuramento. Sicque 
bello, quod maximum futurum videbatur, celerrimus est finis impositus. 

His motibus ita compositis, Sclavis, qui nostra consuetudine Wilzi ib. e. 12. 

60 vocantur, bellum inlatum est. Causa belli erat, quod Abroditos, 
qui cum Francis olim federati erant, assidua incursione lascescebant 

a) Einhardi verba dicto audientes non erant hie omiasa aunt. b) temptabat c, 

e) sed c. 



12 ANNALES MARBACENSES. 

^nA. nec iussionibus coerceri poterant. Sinus^^ quidam ab occidentali 
occeano versus orientem porrigitur longitudinis incomperte, quem 
multe circumsedent nationes, Danisi^ ac Sueones, quos Nortmannos 
vocamus, qui septentrionale litus et omnes in eo insulas tenent. At 
litus Austrie Sclavic et Aisti et alie diverse incolunt nationes; inter 5 
quos precipue fuerunt, quibus tunc a rege bellum inferebatur, 
Wetalabi^. Quos ille una tantum expeditione ita contudit ac domuit, 
ut ulterius imperata facere minime rennuendum iudicarent. 

ib. e. 18. Maximum omnium quae ab illo gesta sunt bellorum preter 

Saxonicum huic bello successit contra Avaros e t Hunos. Unam tamen 10 
per se in Pannoniam — nam hanc provinciam ea gens tunc incolebat 
— expeditionem fecit, ceteras filio suo Pippino ac prefectis provin- 
ciarum atque legatis perficienda commisit. Quod cum ab his stren- 
nuissime fuisset amministratum, octavo tandem anno est completum. 
Quod prelia in eo gesta, quantum sanguinis in eo fusum sit, testatur 15 
vacua omni habitanti Pannonia et locus in quo regia kaganie erat 
ita desertus, ut nec vestigium quidem in eo humane habitationis 
appareat. Tota in hoc Hunorum nobilitas periit, tota gloria decidit. 
Omnis pecunia et congesti ex longo tempore thesauri direpti sunt: 
Neque ullum bellum contra Francos exortum humana potest membria 20 
recordari, quo illi magis ditati sint, quippe cum usque in id temporis 
pene pauperes viderentur, tantum auri et argenti in regia repertum, 
tot spolia preciosa sublata, ut merito credi posset hoc fWncos H&niB 
iuste eripmsse, quod Hfini priuB aliis gentibus iniuste eripuerunt. 

ib.c. 16. Post hec bello appetit utramque Pannoniam et adpositam 25 

in altera parte Danubii ripe Daciam, Hystriam quoque et Libumam atque 
Dalmatiam, exceptis maritimis civi^tibus, quas^ ob amiciciam et 
iunctum fedus Constantinopolitanum imperatorem habere permisit; 
deinde omnes barbaras ac feras nationes, quae inter Rhenum et Visuam 
fluvios occeanumque ac Danubium posite, lingua pene similes, moribus 30 
vero atque habitu valde dissimilessr, ita perdomuit, ut eas tributarias 
efficeret. Liter quas^ precipue fuerunt Welatabi, Sorabi, Abodriti, 
cum quibus bello conflixit; ceteras, quarum multo^ maior est 

ib. e. 18. numerus, in dedicionem a c c e p i t. Boemicum et Liconicum, quae 

postea exorta sunt, diu s t a r e non potuerunt ; quorum utrumque ductu 35 
Karoli iunioris celeri fine completum est. 

ib.e.u. Postea contra Nortmannos, qui^ primo pyratioam exercentes, 

*f. 127. deinde littora Gallie atque Germanie va^stantes, bellum susceptum est. 
Quorum rex Godefridus adeo vana spe inflatus erat, ut sibi tooius Qer- 
manie promitteret potestatem; Fresiam quoque atque Saxoniam haut 40 
aliter quam suas estimal^at provincias. lam Abodritos, vicinos suos, 
in suam ditionem redegerat, iam eos sibi vectigales fecerat. lactitabat 
etiam se brevi Aquisgrani cum maximis copiis adventurum. Nec dictis 
eius, quamvis vanissimis, omnino fides abnuebatur^, quin pocius puta- 
retur tale aliquid inchoaturus, nisi festinata fuisset morte preventus. 45 
Nam a proprio satellite interfectus et sue vite et belli a se inchoati 
finem acceleravit. 
/j 2!"^' Literea apud lerusalem inter Christicolas et paganos discordia 

orta est adeo magna, quod patriarcha, vir perfectissime religionis, de 

a) sitas e. b) aptid EiptkardMm Dani Biquidem; qucu neglegentia ehronistae eorrupta 50 

a%tHt. c) Scavi c. d) Welatabi Einh. e) kanagi c. f) quos c. g) hoe loco 
Einhardi verba Germaniam incolant desunt. h) moltitado c. i) qui hie snper- 

flnmn, eum apud Einhardmn qai Dani voeantar legatur. k) annuebatar c. 



ANNALES MARBAOENSES. 13 

civitate vi expolsus ad imperatorem Oonstantinum et filium eins Leg,Kar, 
Leonem, qui tunc temporis illis partibus imperabat, Oonstantinopolim 
fugiendo cum aliis Ohristianis pervenerit et ei lacrimabiliter, quae et 
quanta sibi sint illata, et qualiter sepulcrum Domini et sancta 
5 loca gentes inordinate tractent, quod universis Ohristi fidelibus 
deberet esse dolendum, enarravit. 

Imperator igitur hostes sancte ecclesiae refrenan-»2>. /J,3. 
dosKarolumMagnum socium itinerisascivit, litteris sibi 
cum muneribus insignibus directis. Quibus ille receptis, td. j/, 7. 

10 intell e X i t iam se a Deo ad hoc negotium preelectum esse et iam usque 
orientales famam sue probitatis transvolasse. Hinc gaudio gavisus est 
valde; sed opido, quod dominicum sepulcrum erat a paganis ob- 
sessum, condolens lacrimari cepit. Qui statim consilio habito 
per totum Francorum regnum edici citissime imperat, ut omnes, 

15 quicumque ad sese defendendum arma possent deferre, tam senes quam 
iuvenes secum pugnaturi in paganos versus orientales plagas inevitabi- 
liter satagant. Alioquin, quicumque huius edicti mandata non per- 
egerit, ipse in vita sua et filii eius similiter ex regis decreto de capite 
IIIT nummos quasi servi solvant. Quid ultra? Oatervatim undique 

20 populis circumfluentibus, maiorera exercitum, quam antea habuisset, 
brevi spacio congregavit. Itaque in nomine Domini pro- 
fectus', tandem cum exercitu suo Oonstantinopolim longo itinere «6. JJ, 8. 
fatigatus pervenit. Fostea vero [fusis»] fugatisque paganis, ad celsam tft. JJ, 9. 
urbem, quae vexilla vivifice crucis Ohristique passionis retinet moniraenta, 

85 letus et supplex adventans patriarche totique Ohristicole plebi cuncta 
prospera Deo opitulante solidavit. His itaque gestis imperatorem o n - 
stantinum licentiam repatriandi Karolus Magnus subrogavit, ac- 
ceptis ab eo dignis ac sacrosanctis pigneribus sanc- 
torum, scilicet^ de spinea corona Domini octo spinas cum roboris i&. jj, 24. 21, 

30 parte, unum de clavis Domini et de sancta cruce et sudarium 
Domini et sancte Dei genitricis camisiam et cinctorium, unde 
puerum Ihesum in cunis cinxerunt, et brachium senis Symeonis et 
alia multa; quaeomniaDeodilectus^Karolus post reditum 
suum Aquisgrani cum multorum religiosorum virorum 

35 comitatu diligentissime recondidit^ 

1 1 a q u e magnus imperator Karolus, postquam multis labori- ib. iii, 1. 
bus diversa orbis regna innumerasque urbes a mari usque^ ad mare, 
divinis munitus subsidiis, invincibili potentie sue brachio subiugavit et 
ab infidelium potestate liberavit, Ohristiano imperio subdidit. Tanto 

40 igitur sudore ao gravi fatigatus labore, ut requiem sibi daret nec 
amplius bellum iniret, proposuit. Et ecce per visum nocte intuitus 
est in celo quandam viam quasi stellatam, incipientem a mari Frisie 
et tendentem inter terram Teutonicam et Italiam, inter Galliam et 
Aquitaniam rectissime transeuntem per Wasconiam Basculamque et 

45 Navarriam atque Hyspaniam usque Galiciam, ubi corpus beati lacobi 

a) ita Leg. Kar.; deest e. b) a**8 e. 

1) AiMtor his verbis notissimtim cruce signatorum cantum significare 
videtur: in gottes namen fahren wir. 2) Ex Legenda Kar. II^ 

c. 24 et c. 21. 3) Cf. supra p. 9, n. 6. 4) Cf. Legendam 

60 Kar. II, c. 23. 



14 ANNALES MARBACENSES. 

^11^2 ' ^'^^^ temporis latebat incognitam. Hec i^tur cum Karolus per 
singulas pene noctes conspiceret, apparuit ei [beatus^ lacobus} 
ammonens, ut ad expugnandam perfid i a m et yisitandam memoriam 
V127'. eius in Galiciam proficisci deberet, *et post eum omnes populi a 
mari usque ad mare peregrinantes et delictorum suorum veniam im- 6 
plorantes illuc ituri essent a temporibus suis usque ad finem seculi. 
Quibus imperator excitatus et ammonitus atque promissione apostolica 
fretus, coadunatis exercitibus multis expugnare gentes Hyspanie et 

ih.iii,%. Galicie aggressus est. Prima urbs, quam obsidione cinxit, Fampilona 

extitit, et sedit circa eam tribus mensibus; sed eam capere non lo 
poterat, quia muris inexpugnabiiibus munita erat. Tunc prece ad 
Dominum et a d *sanctum lacobum fu s a , muri confracti funditus cor- *i>. 150. 
ruerunt, sicut legitur divinitus factum de muris lericho. Itaque 
Sarracenos qui baptizari volueruut ad vitam reservavit eosque qui 
rennuerunt gladio feriendos tradidit. His auditis ceteri Sarraceni in- 15 
victissimo Karolo ubique sese in dedicionem tradebant obviamque ei 
tributa mittebant et urbes ultro reddebant, tota q u e gens inGalicia 
valida et robusta^ armis abiectis imperatorem Karolum 
honorifice et pacifice recepit. Deinde Karolus visitato beati lacobi 
sepulcro accessit ad petram limitareia et infixit in mari lanceam suam, 20 
agens Deo grates et sancto lacobo, qui illum hucusque duxisset, 
dicens, quia ulterius ire non posset. 

ih. III, 6. Reverso demum in Galliam Karolo Magno , quidam rex 

Affrice nomine Aiolandus cum exercitu terram Hyspanie sibi sub- 
iugavit, interfectis universis eiectisque de oppidis et urbibus Christianis 36 
custodibus, quos ad custodiendam terram reliqu^rat. His auditis 
Karolus cum magno exercitu rursum proficiscitur in Hyspaniam 

ib. III, 7. reperitque Agyolandum in ameno prat o super flu v i u m quod 
vocatur Ceia, ubi postea basilica beatorum martyrum Facundii et 
Primitivi ab ipso noscitur fabricata. Appropinquantibus autem 80 
Christianorum exercitibus, mandavit Agyolandus Karolo optioncm 
pugnandi secundum velle suum, vel XX contra XX, vel XL contra 
totidem, vel centum contra C, vel mille adversus mille, vel uno 
contra unum, vel duobus contra duos decertantibus. Interea missi 
sunt a Karolo centum contra C Agyolandi milites, et interfecti sunt 36 
Sarraceni. Deinde misit Agyolandus CC contra CC Karoli milites, et 
statim occisi sunt omnes Mauri. Iterum misit Agyolandus duo 
milia contra duo milia, e quibus alia pars occisa est, alia terga vertit. 
Tercia vero die iecit sortes Agyolandus secreto, in quibus agnovit 
Karoli detrimentum, et mandavit ei, ut ad pugnam plenariam contra 40 
eum die sequenti veniret; quod ab utraque parte concessum est. 
Tunc astiterunt quidam ex Christianis, qui sero ante diem belli arma 
sua bellica studiose preparantes hastas suas in terra fixerunt erectas 
ante castra, scilicet in pratis iuxta prefatum flumen; quas summo 
mane corticibus et frondibus invenerunt vestitas: hii scilicet, qui in 46 
acie proxima palmam martyrii pro fide Christi erant accepturi. Unde 
ultra quam dici fas est ammirantes tantumque miraculum divine 
gratie et meritis fideique imperatorie ascribentes abscideruntc prope 
terram ; quarum radices, quae in terra remanserunt, ex se postea magna 



a) uncis inclma pene deleta ex nota tnarffinali aaec. XV. aupplevi. b) textua omnino 50 

corruptua. Cf, Legendam Karoli III , e, 3, ubi legitur: gens Sarracenica videns gentem 
Gallicam validam scilicet et decenter ornatam. c) hastas hie et in ipsiua Legendae 

eodicihm A^ A^ V^ deest. 



ANNALES MARBACENSES. 15 

■ 

genuerunt nemora, quae adhuc in eodem loco apparent. [Eiajit ^ Leg. Kar. 
autem multe] ex hastis fraxineae. Die igitur sequenti commissa est 
contra hostes pugna, in qua occisa sunt Christianorum XL milia, et 
dux Milo de Angulariis, Kothlandi genitor, ibidem martyrii palmam 

5 adeptus est cum his, quorum haste, ut dictum est, fronduerant. Sed 
et Karoli equus^ in eadem pugna interemptus est. Tunc imperator 
constanter permanens cum duobus milibus Christianorum peditum et 
ipse pedes, cum [se& inter] innumera hostium milia cemeret circum- 
vallatum, evagina t o gladi o multos Sarracenorum trucidavit. Die vero 

10 advesperascente tam Christiani quam Sarraceni in castra revertuntur. 

*Altera die Agyolandus in fu^am versus in Legionensium fines*/*. i28. 
secessit, et triumphator Karolus m Galliam remeavit; ubi^ mrsuB Turpin. 
multis congregatis de imperii visceribus, videlicet CXXXIIII 
milibus, Hyspaniam ingreditur et cum Agyolando congressus 

15 ipsum et omnes suos prostravit, et cuncta rite disponens 
victor ad propria rediit. 

Hec bella et multo plura rex et imperator potentissimus £>'nA. c.i5. 
per annos XLVII in diversis terrarum partibus summa prudentia atque 
felicitate gessit. Quibus regnum Francorum, quod post patrem Pippi- 

20 num susceperat, ita nobiliter ampliavit, ut pene duplum illi adiecerit. 
Nam cum prius non amplius quam ea pars Gallie, quae inter Khenum 
et Ligerem occeanumque ac mare Balearicum iacet, et pars Germanie, 
quae inter Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui 
T&ringos et Sarabos dividit, posita a Francis qui Orientales dicuntur 

25 incolitur, et preter hec Alamanni atque Bawari ad regni Francorum 

potestatem pertinerent, ipse per belia memorata e t multiplices victorie Leg. Kar. 
palmas^ ampliavit. Auxit etiam gloriam regni sui quibusdam je:»«*. c 16. 
regibus ac gentibus per amiciciam sibi conciliatis. Hadefonsum nam- 
que Galicie atque Asturie<5 regem sibi societate devinxit ac Scotorum 

80 reges sic habuit ad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, ut 
eum d nisi dominum seque subditos a c servos eius pronunciarent. Cum 
Aaron rege Persarum, cuiNicephorusConstantinopolitanus Hist. Miac. 
imperator tributa solvebat coactus', qui excepta India -&»«*. c 16. 
totum pene tenebat orientem, talem habuit in amicicia concordiam, ut 

85 is graciam eius omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac 

principum amicicie preponeret. Inter* alia enim munera elephantum J?mjoW. 
sibi misit. Imperatores etiam Constantinopolitani , Co nstantinus -&<«*. c.i6. 
cum matre Hyrene^, Nicephorus, Michael et Leo ultro amiciciam 
et societatem expetentes quam plures ad eum misere legatos. Cum 

40 quibus tamen propter susceptum a se nomen imperatoris et ob hoc 
eie, quasi qui imperium eis eripere vellet, valde suspectum, fedus firmissi- 
mum statuit, ut nulla inter partes cuiuslibet scandali remaneret occasio. 

Qui cum tantus in ampliando regno et subiciendis exteris nationi- /ft. c. 17. 
bus existeret et in h u iusmodi occupationibus assidue versaretur, opera 

45 a) voces deletas ex Legenda suppl. b) eq^ c. c) astuoie e. d) naiiKiunm aliter 
Einhardi omiaaum. e) sic c. et Einhardi cod. B 2 pro eis. 

1) ubi — rediit cf. Turpini Historiam Karoli Magni (ed. Castets. 
1880> c. 11. 14 sqq. 2) mult. victorie palmas cf. Legendam Karoli 

in prologo libri III. 3) Cf. Historiam MisceUam XXVI, c. 6. 

60 4) Inter — misit ex Bernoldo ad a. 802. 5) Horum mentionem 

chronista iam supra fecit p. 1, l. 24 et infra p. 17, /. 25. 



\ 



16 . ANNALES MARJBACENSES. 

Einh. tamen plurima ad regni decorem et commoditatem pertinentia diversis 
in locis inchoavit, quaedam etiam consummavit. Fundavit etiam 
palacia operis egre^i, unum haut longe a Maguncia civitate iuxta 
villam Ingelnhem, alterum Noviomagium super Vahalem fluvium. 
Edes sacras ubicumque in imperio suo collapsas vetustate com- 6 
perit, pontificibus et patribus, ad quorum curam pertinebant, ut 
restaurarentur, imperavit, adhibens curam per legatos, ut imperata 
perficerent. 

^u**^ Per totam Gotiam eius imperio innumera construebantur 

' * monasteria, quae pro loci et temporis oportunitate imperiali dota- lo 
bantur munificentia. Eo etiam tempore, quo Saxones sepenumero 
fedifragi et rebelles tandera sine spe recalcitrandi et usque ad interitum 
debellati victori Karolo se tradiderunt, divisit idem imperator ipsam 
terram inter episcopos, presbyteros et abbates, ut in ea predicarent et 
baptizarent et ecclesias edificarent, quae vero usibus eiusmodi necessaria 16 
essent, ab ipsa imperiali munificentia large acciperent. Eodem 
quoque tempore Winidorum et Presonum infinita multitudine sacri 
baptismatis lavacro innovata, in terminis ipsorum innumerabiles fundate 

tb. 1, 15. et dotate sunt augustali providentia ^cclesiae. Oum enim a D e o 

dilecto multa sint reparata, immo a fundamentis edificata mona- 20 
steria, XXIII sub certis tytulis et numero in Aquitanie regno 
legimus comprehensa. Que omnia imperator auri et argenti ponderi- 
bus et multis honoribus ditavit, insuper reliquiarum insignivit 
«2>. i//, 10. sanctissimis patrociniis. Inter cetera namque multiplicium mona- 

V 128'. steriorum edificia regali munificentia ingentique *labore monasterium 26 
Anianensis»' archisterii edificavit, quod in honore sancte trinitatis 

ib. I, u. a CCCLX et senis pontificibus consecrari fecit, ubi ^ etiam abbatem 

Benedictum nomine constituit, qui [CCC mojnachorura^ pater extitit. 

ih. III, 5. Ex auro, quod e i reges et principes Hyspanie dederunt, beati lacobi 

basilicam, tunc per tres annos in illis horis commorans, augmentavit, so 
antistitem et canonicos in ea instituit eamque libris et ceteris uten. 
silibus decenter omavit. 

ib.i,2. Specialiter pre ceteris sacris et venerabihbus locis ^cclesiam 

apostolorum Fetri et Pauli Rome coluit, in cuius donaria multitudo 

<b. 1, 8. pecunie congesta est. Mandavit etiara, ut unusquisque episcopus in 85 
omnibus regni et imperii sui finibus cum suis presbyteris officium 
divinum, sicut sancta Itomana psallit ^cclesia, celebraret. Erat 

<i. 1, 6. K a r 1 u s cenobiorura ^ consolator, pauperum pater, elemosinarum 
ib. 1, 18. munificus largitor, omnium pius subventor, circa ^ pauperes s u s c i - 

piendos* et misericordi fovendos auxilio devotissimus, ut qui non 40 
in patria solura erant, verura trans maria in Syriam et Egyptum 
atque Affricam, lerosolimis, Alexandrie atque Kartagini, ubi Christianos 
in paupertate vivere compererat, penurie eorura corapaciens pecuniam 
mittebat, cathenatos in vinculis, oppressos ergastulis Christi fideles sua 
alimonia redimi raandabat. Ob *hoc raaxirae transraarinorum regum 45 
araicicias expetebat, ut Ohristianis sub eorura dorainatu degentibus "^.161. 

a) amanenBis c. b) vocea et litteraa deletas ex Legenda aupplevi; SS. XVII, p. 150, h 68. 
nutnerus CCCX!! legitur, qui tamen apatio non convenit. 

1) ubi — extitit ex Legenda KaroU I, c. 14. 2) cenobiorum — 

subventor /, c. 6. 3) circa — proveniret (p. 17, /. 1) I, c. 18. 

4) Cf. Einhardi Vitam Kar, c. 21. 



ANNALES MAEBAOENSEa 17 

refrigerium aliquod ao relevatio misericordie proveniret. Huius- Etnft. c. 21. 
modi^ operibus dilectus Deo Karolus minime gravabatur 
sciens^, quia fiducia magna coram Deo esset elemosina. Erat^ elo- Leg.Kar. 
quentia copiosus et exuberans poteratque quicquid vellet apertissime MnA. c. 26. 

5 exprimere, lingua^ Latina ac paterna eque utebatur, Teutonicaxe^r. £ar. 
plurimum ins&uctus erat, Grecam^ vero melius intelligere qnam Einh. c.Sb. 
pronunciare poterat, Artes liberales studios e coluit earumque doctores 
plurimum veneratus est. Discebat artem computandi et intentione 
sagaci syderum cursum curios e rimabatur. Inter ^ cenandum aut (b. e. 24. 

10 aliquod acroma aut lectorem audiebat. Legebantur ei hystorie et 

antiquorum regum gesta. Libris^ beati Augustini invigilavit, precipuei^^. Kar. 
his qui de civitate Dei sunt intytulati. Ipse namque, diversis^ 
tribubus et populis orthodoxe fidei karactere insignitis, libros^, 
quorum magnam copiam compilaverat, circa finem vite larga 

15 manu distnbuit. 

Anno dominice incamationis DCCLXXXIII.^*' Hyltegart regina, Bem. 
uxor eius, obiit. Eodem anno Bertha'^ mater eius, quae apud eum £/wa. c. 18. 
in magno honore senuerat, vita decessit et apud maritum suum 
Fippinum Parisius sepelitur. 

20 Anno ^^ regni KaroliMagni XLH. obiit Pippinus filius eius, Thegan. 

rex Italie ^^. Sequenti anno Karolus primogenitus eius vita decessit. 
Solus Ludewicus ad regni gubemacula remansit. Kiidrud i s filiarum Einh. e. 19. 
eius primogenita defuncta est, priusquam ipse obiret; hec 
Constantino * filio Hyrene desponsata erat Grecorum imperatore. 

26 Hic Constantinus huius nominisVI. cum matre Hy[rene^ i^-xzr8.9. 
perium in] orientis partibus accepit anno dominice incama- 
tion i s DCOLXXini. Eodem anno homo [quidamb fodiens in] longis 
Tracie muris invenit lapideam archam; quam cum expurgasset, 
[reperit^ virum ia]centem et conglutinatas arche litteras continentes 

30 hec: Christus naacetur ex virgine Maria, et credo in eum, Sub Con- 
gtantino et Hyrene imperatoribus, sol, iterum me videbis, Unde 
cognoscere possumus nullo tempore defuisse fideles 
spiritu Dei plenose. 

Sed unde digressi sumus revertamur. Atletha x<^. .Kar. 

36 Dei Karolus^^ triennio ante obitus sui diem zelo Dei et pio affectu «*».///, 18. 14 
sue salutis omnem sub[stantiamd] et suppellectilem, que in auro et 
argento gemmisque et oraatu regio in camera aut *vestiario suo in-*Ai29. 
veniri poterat, primo quidem trina divisione partitus est; deinde 

a) a Const. Einh, b) litteraa et vocea deleiaa ex Hief, Miacella suja^. c) in margine 
40 manu eoaeva aaec, XIII: nota quod semper faeront timentes deom. d) litteras deletaa 
ex Legenda suppl, 

1) Huiusmodi — gravabatur cf, Einhardi Vitam Kar, c. 21. 2) sciens 
— elemosina ex Legenda III, c. 13. 3) Erat — exprimere ex Einh. 
Vita Karoli c, 25. 4) lingua — erat (l. 6> cf. Legendam I, c, 7, 

45 ubi vero non de Teutonica, sed de barbaris linguis sermo agitur. 
5) Grecam — rimabatur ex Einh, Vita Kar. c, 25. 6) Inter — gesta 
(l.ll)ex Einh, Vita Kar. c, 24. 7) Libris — intytulati ex Legenda I, 
c. 7. 8) diversis — insignitis indidem I, c, 13. 9) libros — distribuit 
indidem III, c. 15. 10) Ex BemoJdo ad a. 783. 11) Bertha — se- 

60 pelitur cf. Einh. Vitam Karoli c. 18. 12) Anno — remansit (l. 22> 
ex Thegani Vita Hludowici c. 5 (SS. II, p. 591>. 13) rex Italie ef. 
Einhardi Vitam Kar. e. 19. 14) Cf. Legendam Karoli I, c, 4. 

Annalea Marbacenses. 2 



18 ANNALES MAKBACENSES. 

Leg. Kar. easdem partes subdivideDdo, de duabus partibus XX et unam partem 
feoit, terciam integram reseryavit. Duarum partium in XX et unam 
partem facta divisio tali ratione constitita, ut, quia in regno eius 
metropolitane ^cclesiae XX et una esse nosc e b a n t u r , unaquaeque 
illarum partium ad unamquamque metropolim per manus heredum et 6 
amicorum elemosine nomine perveniret, et archiepiscopus, qui tunc 
temporis illius ^cclesiae metropolitane rector fuisset, partem quae ad suam 
^cclesiam data esset suscipiens, cum [suis^] suffraganeis partiretur, 
eo scilicet modo ut tercia pars sue esset ^cclesiae, due vero partes 
ib, III, 15. inter suffraganeos [divi]d erentur^. Quarum metropol itanarumc lo 

Einh. nomina hec sunt ^ : Roma, Ravenna, Mediolanum, Aquilegiad, 
^ii^ih' ^^*^^> Colonia, Maguntia, Salzburch, Rotomagus, Treveris, Senonis, 

' * Bysuntium, Lugdunum, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia©, Ebro- 
dunum, Burdegala, Turonis, Byturicas. Duabus igitur partibus sic 
distributis et sub sygilli inpressione reconditis, voluit, ut tercia pars 15 
in usu cottidiano versaretur, quamquam in fine vite sue in 
eiusmodi opus expensa fuerit. Hec omnia et multo plura 
elemosinarum insignia summa cum devotione L&dewicus, qui 
divina iussione successit, quam celerrime potuit post obitum patris 
adimplere curavit. 20 

ib. 111,1%, Omnibus itaque Karolus in pace et tranquillitate com- 

positis, coronato filio suo Ludewico et commisso ei tocius regni 
negotio, cum more solito Aquisgrani hyemaret, febre valida correptus 
decubuit et in senectute bona viam universe carnis ingressus 
est V. Kal. Februarii, etatis sue anno LXXII, regni autem XLVII. 25 
subacteque Ytalie XLIII, ex quo imperator et augustus appellatus est 
XTTTT, incamati verbi D e i anno DCCOXIIII, et in §cclesia Aquis- 

Bem. grani^ honorifice sepultus quiescit. 

Decedente Karolo Magno imperatore Ludewicus 
2%«!5raM. cognomento Pius^ regni gubernacula suscepit. Hic* in 30 
iuventute accepit uxorem filiam nobilissimi ducis Ingrammi 
nomine Irmingardem et ex ea tres filios habuit, adhuc vivente 
patre, Lotharium, Pippinum et Liidewicum; quartum Karo- 
lum nomine post mortem patris genuit*. 

Bem. Anno Domini DCCCXVI. ^ Leone papa defuncto Stephanus 85 

sedit mensibus VII. Qui ad Ludewicum regem in Eranciam veniens 
Remis eum in imperatorem coronavit, deinde Romam rediit. Im- 
perator synodo collectasr multa de statu ^cclesiarum et religione 
cenobiorum bene disposuit. 
Bem 821. Anno Domini DCCCXXII. Ludewicus imperator exilia relaxavit, 4o 

ib. 822. debita cunctis dimisit et, de publicis suis [peccatisl^] publicam peniten- 
tiam agens, queque in regno suo corrigenda correxit; et filii 
Lotharius in YtaUam, Pippinus ducta uxore in Aquitaniam reges 
missi sunt. 

Sequenti anno Lotharius rex Ytalie rogante papa Paschali 45 
imperator ab eo Rome coronatur. 

a) constituit c, b) liUeraa deletaa ex Legenda suppl. c) metropolitanorum c; 

metropoleornm Legenda, d) Forum lulii Legenda, e) Orantasia c, f) DCCXVI. c, 
g) collata e, h) deest c, 

1) hec sunt cf, Einh, VUam Karoli c. 33. 2) Aquisgrani — sepultus 50 
ex Bemoldo ad a. 814. 3) Cf, ibidem, 4) Hic — L&dewicum 
(l, 33; ex Thegani Vita Hludowici e. 4 (SS. II, p, 59i;. 5) Chronista 
Karolum ex luditha, altera Hludovici uxore, natum esse dissimuUxt, 



ANNALES MARBACENSES. 19 

Anno Domini DCCCXXX. Corpus sancti Marci evangeliste sub Bem. 
nomine Yalentis martyris ftatoldus Yeronensis episcopus a duce Yenecie 
impetravit et cum corpore sancti Genesii martyris in Augiam in- 
sulam attulit. 
5 Sequenti anno imperator L&dewicus, omnes honore pri- 

vando sibi contrarios, animos tam filiorum quam ceterorum contra se 
irritavit. Itaque contra iilios exercitum movens in Alsatiam venit. 
Ibi veniente Gregorio papa cum filiis, imperator a suis relictus in 
filiorum potestatem devenit. Qui iudido episcoporum pro excessi- 
10 bus suis, armis depositis, ad agendam penitentiam includitur. 

Anno Domini DCCCXL. Ludewicus principibus et filiis 
suis reconciliatus — Lothario fiKo, q u i iam dudum a Paschale 
papa Rome coronatus^ cum imperatoris nomine Ytaliam acce- 
p e r a t ^, ad imperium designato » — obiit et R e m i s ^ sepelitur. I g i t u r 
15 Ludewicus cum fratre suo Karolo adunatis copiis, Lothario *im-*A 129'. 
peratore monarchiam appetente, cum de particione regni concordare 
non possent, acie confligunt. Ibi Liidewicus et Karolus castris potiti 
sunt, fusatoc fratre Lothario. Tandem cimctis pacem obtantibus, 
regnum m tria partiri constituunt. Lotharius cum imperatoris nomine 
20 Ytaliam accepit et Belgicam^ Galliam, quae nunc usque regnum 
Lotharii (Lfithringen)© dicitur; Ludewicus Germaniam, Karolus 
Gallias obtinuit. 

Anno Domini DOOCLV. Lotharius imperator, relicto mundo 
divisoque regno inter filios, monachimi se Brumie fecit et non multo 
25 post migravit ad Dominum. Post quem filii eius L&dewicus im- 
perator Italiam et Lotharius Alpinas partes regni tenuerunt. 

Sequenti anno Maguntie BAbano archiepiscopo ibidem 
defancto successit Karolus filius Pippini regis Aquitanie. 

Anno Domini DCCOLXI. Meginradus Augie monachus et 

30 primus incola heremi quae Turricino adiacet lacui, a quibusdam^ la- 

tronibus inibi peremptus, post mortem virtutibus claruit. A quo 

tempore usque hodie Heremus ipsa a sanctis et religiosis viris culta 

in nobile excrevit cenobium. 

Anno Domini DCCCLXII.' Tiegaudus Treverens is archiepi- Gesta Trw. 
35 scopus Lothario regis et Gunthero Ooloniensi archiepiscopo con- 
sentiens in deiectione Tieburge uxoris eiusdem Lotharii falso accusate. 
Immo difinitum est in synodo ad hoc machinandum collecta^, quodferM. 
ipsa confessa fuisset semet ipsam fratris germani incestuoso pollutam 6?e9fa tvmf. 
fuisse concubitu. Hanc falsam infamiam Lotharius cum his episcopis 
40 composuerat, cupiens hoc modo reginam abicere et Waldradam sororem 
*p. 162. Gunteri Coloniensis ^episcopi, quam ipse adolescens concubinam habu- 
erat, in regnum assumere. Quod cum iudicio episcoporum adeptus 
fuisset, sequenti anno^ Tiegaudus et Gunterus a papa Nicolao 
BrOmam pro his causis evocati sunt ibique omni ^cclesiastica dignitate 
45 privati depositi sunt, et Lotharius excommunicatus est^ Bem. 

a) designatum c. b) faiao; Mettis rede Bem. c) fuga e, d) bellicam e. 

e) gloaaa eronicae Hohenhurgensi auperacripta ipai textui a librario Neobutyensi inaerta 
eaae videtur, f) dam eadem manu superacr, g) rege c. 

1) Cf, BemMum ad a, 823. 2) Cf, ibidem ad a. 843. 3) Annus 
£0 ineam, et Treverensis ex Bemoldo; reliqua omnia usqtte depositi sunt 
ex Oestis Treverorum e, 26 (SS, VIII, p, 164> deeumpta sunt, 4) ad 
hoc mach. coU. ex Bemoldo ad a. 862. 6) Cf, Bemoldum ad a, 863. 
6) Loth. excomm. est ibidem ad a, 863. 



20 ANNALES MARBACENSES. 

Bem. 868, Mortuo Nicolao ^ papa Adrianos ei successit; ad qnem 

cum Lotharius rex Romam venisset et, opitulante fratre L&dewico 
imperatore, pro Waldrade concubine sue matrimonio satis egisset, 
nichil profuit. Ea quidem conditio ei dabatur, ut, si innocens esset 
de adulterio, fiducialiter corpus Domini perciperet; sin vero, illud 6 
nullatenus accipere presumeret. Sed ille temerarius accessit et cum 
suis complicibus inevitabile iudicium sibi suoque regno, heu nimium 
demens! percepit. Nam tanta clades hanc presumptionem divinitus 
subsecuta est, ut in eiusdem Lotharii regno tota virtus ac nobilitas 
non peste, sed quasi hostili gladio deleta esse videretur. Itaque lo 

ib. 869. cum rediret domum, Placentie periit, fauctoresque& sceleris omnes pene 
in itinere periere, regnumque eius rex Gallie Karolus, patruus 
eius, invasit. 
Bern. Anno Domini DCCCLXXY. LiideYdcus imperator Italie abs- 

que herede defunctus Mediolani sepelitur anno regni sui XX. 15 
Cuius regnum Karolus patruus eius, rex Galliarum, qui etiam 
fratris^ Lotharii regnum sibi usurpaverat, invadens a 
lohanne [papa^ se] imperatorem coronari fecit. 

Sequenti anno Liidewicus rex Germanie religiosus, [fra- 
ter^] Karoli, apud Erankenffirt obiit anno regni sui XXXVI, 20 
regnumque eius tres filii, Karlomannus Bawariam, Liidewicus Ger- 
maniam, Karolus Alemanniam, singuli cum adiacentibus provinciis 
accepere. 

Anno Domini DCCCLXXVII. Karolus rex Gtdl[iaruml>], in- 
vasor imperii, obiit anno regni sui XXX VIL Post quem filius 25 
eius Lude[wicu8^ Balbus] regnum Galliarum, tres vivens annos", 

Y. 130. accepit ; cui Karlomannus *filius eius successit^ 

Anno Domini DCCCLXXX. Karlomanusc rex Bawarie apud 

•6. 882. villam Ottingam obiit. Tercio anno Liidewicus frater eius, rex 

i6. 881. Germanie, absque herede decessit^ [Itaque^ frat^r] ipsorum 30 
Karolus, rex Alemannie, Romam veniens una cum regina Richarda 
imperiaH [unctione^] a papa coronatur anno Domini DCCCLXXXI, et 
omnes Ytaliorum episcopid imperatori iure[iurando^ su]biciuntur. 

t^. 882. Tercio anno^ imperator Nortmannos cuncta circumquaque vastantes 

pacem regno cum sacramento confirmare compulit et regem eorum $5 
Christianitatem professum de baptismo suscepit. 
Bern. Anno Domini DCCCLXXXUII. Karlomannus filius LMewici 

Balbi, rex Gallie, absque herede obiit, et regnum eius Karolus 
imperator obtinuit. 

Anno Domini DCCCLXXXVU. Eicharda imperatrix, adulterii 40 
cum Luitwardo Vercellensi episcopo incusata, divino iudicio se ab om- 
nium virorum conmixtione integram et virginem comprobavit, quam- 
vis iam XII annis in coniugio imperatoris apparuerite. Moxque ab 
imperatore separata in Andelahense cenobium virginum a se con- 
structum secessit ibique Deo serviens virgo regina permansit. Imperator 45 
autem ab omnibus deseritur, et Amolfus fratris sui Karlomanni fiiius 

a) anctoresque Bern, b) voeea et liiieraa deletas ex Bemoldo et ex editione Wilmctnsii 
supplevi. c) ita c. d) preter papam Bemoldi omiaaum. e) apparoit c. 

1) Exhinc Bemoldtts ad a. 868. et sqq, 2) Regnum Lotharii II, Lude-' 
wici imperatoris II, fratris, Karolus invaserat; cf. Bemoldum ad a, 869. 50 
et supra 1. 12. 3) Cf Bemoldum ad a, 879. 4) Cf, ad a, 884. 5) Cf, 
ad a. 882. 6) Non recte, sed iam seguenti anno 882. 



ANNALES MARBACENSES. 21 

<rex eligfitnr. Itaqae imperator Karolus iam privatus Deo deyoteB«m. 
serviens, nt quidam dicunt, a suis strangulatus, obiit anno Domini 
DCCCLXXXVm. et Augie sepeUtur. 

Anno Domini DCCCLXXKXVI. Amolfus rex Romam veniens 
6 -a Formoso papa imperator coronatus est. 

Anno Domini DCCCC. Amolfus imperator Ratispone, ubi 

£requentiu8 manebat, obiit ; pro quo filius eius Lf^dewicus puer regnavit. 

Anno Domini DCCCCXI.a Liidewicus rex adolescens moritur 

et Ratispone sepelitur. Post quem, deficiente in nostris partibus regio 

10 stemmate, Ciinradus rex electus et unctus regnavit annis VII. 

Anno Domini DCCCCXVIII. Heinricus Saxonum dux de- 
cedente Ctinrado in regnum electus sine regali unctione regnavit 
ann o s XVIII. H i c * perpendens ad vota sibi cedere res ex beati Tranai, Serv. 
Servatii patrocinio, cui se commendabat sedulo, stolam eius et baculum 
16 in Saxoniam transtulit atque ibi super fluvium Bodam quod Chfite- 
linburch' dicitur monasterium sanctimonialium apparatu magno in 
ipsius memoriam statuit, ubi postea sepultus quiescit. 

Aimo Domini DCCCCXXIIII. Sanctus Udalricus Auguste f actus Bem. 
est episcopus. 
80 Anno Domini DCCCCXXXI. Heinricus rex reges Abodritaram 

et Nortmannorum Christianos fieri effecit et plures Ungar o r u m, q u i 
Alemanniam, (Osterfranchen^) orientalem Franciam, Alsaciam 
atque Gtdliam vastaverant^, interemit. 

Anno Domini DCCCCXXXVI. Heinricus rex obiit; pro quo 

86 Otto filius eius cognomento Magnus rex^ effectus surgit virtute 2Va»«;.^(0rp, 

patria quasi leo de cubili suo. Jer.4,7. 

Anno Domini DCCCCXLVn.c Bertholdus dux Bawarie ohiit', Bem. 
Heinricns frater Ottonis regis in ducatum successit. 

Sequenti anno Hermannus dux Alemannie obiit, cuius du- 
30 catum L&tolfuB Ottonis regis filius accepit. 

Anno Doipiini DCCCCXLVIIII. Lothario rege Ytalie mortuo 
Berengerus regnum eius invasit viduamque eius Adelheidem, Rudolfi 
regis Burgundie filiam, multis iniuriis af^xit. 

Sequenti anno Otto rex Ytaliam peti i t sibique eam subiecit Bem. 
86 et expulso Berengero dominam Adelheidim liberavit. 

AnnoDomini DCCCCLI. Synodus XX<1 episcoporum magnusque 
tocius regni conventus apud Augustam Vindelicam coadunatur. Ibi 
Berengeras Ottoni regi ad dedicionem venit. Ipso anno ignitus 
lapis '^quasi massa candentis ferri ab occidente per aera venit, et draco *f. 130'. 
40 visus est ambulans. 

Sequenti anno Otto rex cum filio suo L&tolfo Ytaliam in- 
travit, et regales nuptie cum Adelheide vidua^ Papie cele- 

a) DCCCC. e. b) glosea eronieae Hohenburgenei aupereeripta errore librarii Neohur' 
geneia textui ineerta eet, o) DCCGCXLYIU. c. d) XXV Bemold. 

46 1) Hio -^ quiescit ecc Tranalatione s, Servatii, non ex iUa locundi 
(88, XII; cf, p. 99, c. 25 — 28), sed ex alia inedita, de qua pauea in 
Actia 8anctarutn Bolland, Maii III, p, 218, et cuius trea recensiones in 
BihUotheca hagiographica Latina sub nr. 7621. 7625. 7636. commemo- 
rcUas invenias. Textum eiua ex cod. hibl. BoUand. 5. v. cl. A. Poncelet 

60 8, 1, benignissime mecum communicavit. 2) Cf, Bemoldum ad a. 986. 
3) Cf, ibidem ad a, 925. 926. 932. 937. 4) rex — suo ex Translatione 
8. 8ervatii adhuc inedita. 5) Cf, BertMum ad a, 949. 



22 ANNALES MAEBAGENSES. 

rua Vdair, hT^ntar, Accidit^ postea, ut inter Lutolfum Ottonis Magni filium^ 
*• ^^- qui Alemannorum genti preerat, et eius patruum Heinrioum Noricoram 
ducem oriretur lis odiumque ex malignorum hominum suasione. Quob 
cum rex ad concordiam minime revocare potuisset, fratri adiutorio 
t». c. 13. contra filium fuit. Igitur dum contentio exorta in tantum decre- 5 
yissetc^, ut non aliter nisi ferro finiri potuisset, iam acie utriusque 
partis ordinata, ut committi deberet pugna, sanctus Udalricus assumpto 
Hartperto Guriensi episcopo se medium iniecit, et tanta eos arte 
suadendi aggressi sunt, ut facile ad pacis federa revocarent. 

Privignus ^ etiain regis Emesto dux, filius Adelheidis 10 

regine, qui pro excessibus, regia maiestate lesa, proscriptus 

et exul factus erat, per plures annos et infinitos labores 

exilii sui imperatori reconciliari meruit^. 

(b, c. 14. Anno Domini DCGGGLV. Gens UnMrorum cum innumera mul- 

titudine omnem Noricorum regionem a Danubio usque ad Nigram 15 
silvam et partem provincie Alemannorum usque Hylaram fluvium 
devastando occupavit. Que Lycum transiens ^cclesiam sancte Afre 
igne combussit atque civitatem Augustam obsidione circumdedit. 
Sanctus 'ddalricus visis tot lupis ex adverso se opposuit ac totam 
causam Domino commendans, militibus circumquaque per murum et 20 
ante portam acriter contra hostes dimicantibus, ille super equum sedens, 
non clipeo protectus aut galea, sed stola indutus, inter lapidum ac 
^ , sagittarum ymbres suos hortando incedebat securus. Gomperto 
>. j^aj,. a u t e m Ottonis ^ gloriosi regis adventu, Ungari relicta obsidione 

obviam ei pergunt armisque decertare contendunt. 26 
Inito prelio, Deo' victoriam populo Ghristiano donante'^, 
multa milia Ungarorum* ceciderunt, ceteri fugam arripuerunt. 

^^^2,.. Quos Otto rex tandiu cedendo persecutus est, donec reges® eorum 
cum aliis multis v i v i caperentur atque Ratisponam perducerentur, ubi 
■B«>'M. ad ignominiam sue gentis suspensi sunt in^ patibulis. 80 

Anno Domini DGGGGLXI. Otto rex filium suum Ottonem ex 
Adelheida regem eligi fecit, et ipse Ytaliam cum exercitu peciit 
accepturus imperialem coronam. 
Transi.Serv, Sequenti anno Otto rex Romam^ venit, repugnantem sub- 

egit, ordinari se lohannem *papamo imperatorem exegit. Otto S6 



a) rectim aecrevisset ut Bemonis Vita Vdalrici, b) in margine manu eoaeva 

aaec. XIII: Nota de Ernesto duce, c) minua recte pro Bemoldi a lohanne papa. 



*J>. 163. 



1) Quae sequuntur eum Vita 8, Udalriai a Bemone scripta consentiunt; 
accidit — fuit cf. c. 11 (Migne, Patrologia Lat. CXLII, p. 1193;. 

2) Cf, aimilem de Emeato duce, Conradi II. regis privigno, fabulam in 40 
Cfhron. Ebersheim, c. 19 (SS. XXIII, p, 4iO): habuerat enim ipsa 
Adelheidis primo Heremannum ducem Alemanniae maritum, et de 
ipso genuerat filium nomine Emustum. Cf. etiam histwiolam Eptema- 
ceneem cod. Gothani 71 (SS. XXIII, p. 20, n. 75^. 3) Cf. Gerhardi 
Vitam 8. Udalrid c. 12 (SS. IV, p. 402;, unde etiam reges (l, 28; 46 
desumptum est, — Chronistam non utraque Vita, sed breinaia Leetione 
inde hausta ueum esee satis verisimile est. 4) Iterum ex Bemonie 
Vita 8, Udalrid c. 14. 5) Exhine Bemoldua, 6)) Romam — 
exegit ex eadem quam eupra (p, 21 n. i; indicavimue Trandatione 

8, Servatii, 50 



i 



ANNALES MAIIBA0EN8B8. 23 

imperator faotna, lohannem papam pro Bcelerilius sais argaena, Bc,- 
minime eum corrigere potuit. 

Anno Domini DCCCCLXIII. Imperator natalem Domini Papie 
morstufl iterum Komam venit pro sceleribua lohannis pape diiudi- 
candis. Sed eodem lohanne impefatorem in Campaniam fugiente, in 
loeum eius a Romanis et imperatore vir venerabilia Leo papa ordi- 
natus ert. 

Sequenti anno Romani Leoaem papam expellnnt, mortno- 
que lohanne papa priore Benedictua a Komanifl nolente imperatore 
ordinatnr. Igitur Roma ab imperatore obseBaa eat et tanta fame 
oppressa, ut scxtarium furfuria veniret XXX denariiH. Non multo 
post dedita Urbe traditoque Becedieto, imperator papam Leonem 
reatitnit et Romanos ei fldem per sacramenta promittcre coegit. 

Usque ad hec tempora Roma Bepius capta est, ut 
\b hyatorie testantiir. Primo' oapta est a condicione 
8ua CCCXXXV.' annoa, nec umqnnm postea Eimilem^"; 
paasa est ruinam. CuiuBdeatruetionis casuB hic fuit. 
Galli SenoneB, dnce Brenno eseroitu copioBob freti, totis 'viribua-f.: 
Romam contendunt. Hob dire irmentes Pabius oonBul cum exercitn 
iO excepit nec tamen obatitit; immo hostilia ille iinnetus Romauos qnaai 
aridas segetes suocidit, stravit et tranflivit, Urbe deatruota et 

SepiuB etiaminterfecti, humiliati etquodam-,i,. , 
modo ad internitionem conBumpti aunt Homani, oivitate 

istamen non capta, ut hystoria refcrt de Hannibal e 
duc e EArthagiuienaium '^, q u i c u m consul i b u s Varron e e t 
Bmilio Faulo in Apulia pngiiana DXL. anno a conditione Urbis 
Ronianorttin exercitum stravit. Periit in eodem congresBu Erailiua 
PanluB; qui, dum saucius in quodam saxo reBediBset, offerente ei 

30 milite equnm, qno fugeret, ut otadi BUperesset, noluit atque ibi 
persedit, donec ab hoatibus peremptua est. Perieruat ibi consnlares 
viri XX, senatores capti et oocisi XXX, nobiliores viri CCC, pede- 
atrinm militum XL milia, equitum tria milia quingenti. Neo dublum 
eet ultimnm illum diem Romani statua futnrum fnisae, ai Hannibal 

36 mox ad pervadendam Urbem contendisset, Qui mandavit Romania, ,(,. , 
ut captivcs rediraerent, responsumque est ei a senatu, eoB cives non 
neceasarioB, qui, cum armati essent, capi potuissent. Quos ille omnea 
variia suppliciia interfecit ; et pro teBtimonio victorie trea modioa 
anulorum aureorum Kartaginem misit, quos es manibus interfectorum 

40 Romanorum detraxprat. Uaqae adeo deaperatio rei publice apud 
reeiduos Romanos fuit, ut aenatores de relinquenda Italia aedibusque 
querendia consilium ineundum putariBt. Quod confirmatum fuiflset, 

_ nisi Comeliua Scipio tribunus militum districto gladio deterruiaset, 

, 1) <n margme niiuiu coaena saec. XIII: Itomn primo capta CBt. b) sU mal. Hiaceirai 



1) Cf, Higtoi-iam Misctllam quat dieitur Landulfi SagaeiM I, e. 24. 

2) Falso; Gallorum invaaio anno a. U. c. CCCLXIIII. (= a. Chr. n. 880; 
faeta est. Chronistae error ex narrationr. Hist. Misc. I, c. 22. 23. pro- 
feciu» esl, ubi legimus: Anno ab U. c. CCCXV. . . terrae motns . . . 

00 Poat XX annos iidem Veientani rebelJaverunt . . . Dehinc irruptio 
Betgicomm Oallorum. 



24 ANNALES MARBACENSES. 

Hiat. Miae, siDguliB mortem inferre minitans; pro patrie defensione in sua yerba 
omnes iurare coegit. 
ib, XIII, 27. Secundo^ capta est Roma a conditi on e su a anno MCLXim. 

ab Alarico rege Q-othorum sub Honorio imperatore». Qui 
veniens Urbem devastat, incendit multosque senatorii ordinis di- & 
versis subdidit suppliciis, dato tamen prius precepto, ut, si qui in 
sancta loca et basUicas confugissent, inviolatos securosque esse nneret. 
Romanum etiam imperium deridentes barbari imperatorem fecerunt 
quendam nomine Athalum. Quem uno die tamquam imperatorem 
fecerunt procedere, altera vero servi scemate minifstrareD]. Qui lo 

ib, xiVfi. AthBlxLS^ a Romanis postea captus missus est Honorio; qui 
truncata manu vite re[lictus^ est]. 

ib.xr,u, Tercioc capta est Roma a condicione sua anno MCCYIIIL' 

Cuius captivitatis casus hic fuit. Yalentinianus huius no- 

minis [III. ^], '^qui^ noyissimns in nrbe Boma nsqne ad 15 

Hi8t, Mise, KaTohxm Magnnm augnstus appellatns est,^ Etium^ patri- 
cium, singularem populi Komani spem, interemit, cum qub' fortuna 
omnis et virtus Hesperie corruit. Qui Yalentinianus ® augustus ab 
amicis Etii, quos sibi delegerat satellites, [inter]ficitur^, et Maximus 
quidam, cuius hoc homicidium dolo perpetratum fuerat, imperator so 
creatur. [Qui^ cum] viduam eius Eudoxiam augustam suis invitam 
nuptiis adegisset, illa Gensericum [Afnce^] regem, ut mariti vindex 
adveniret, invitavit. Cuius adventu Maximus [vix^ altero impeni sui] 
mense comperto, cum passim nobilitas Romani cetus ex Urbe 
profugeret, ipse quoque [trepi]do^ se animo parat ad fu^m: sed a 26 
ministris ilico regiis dilaniatus et membratim disiectus m Tyberim 
precipitatus est. Gensericus continuo vacuam civitatem presidio 
capit et occursu doctoris Leonis pape mitigatus ab incendio, 
cedibus atque suppliciis Urbem inmunem servavit, omnibus tamen 
opibus ablatis, multa inde captivorum milia cum augusta Eudoxia et 90 
eius filiabus [Kar]taginem^ revexit. 
*f. 19V. Odazer ' rex Torcilingorum et Rugorum pervasa Ytalia Romam 

Bem. capit *quarta iam vice^ a conditione sua anno MCCXXX.^ et Augnstulo 

Hiat. Miae. imperatore exiliato ipse Rome tyrannice regnat. Exinde res 

Romane et omnis imperii status apud Constantinopolim « 

xrr/s.g. solummodo esse cepit^, Hesperia fere omni et Lybia 

barbaris addicta. 

His temporibus Theodericuss rex Ytalie Zenoni^ 
imperatori, qui tunc in orientis partibus apud 

a) in margine manu eocteva aaee. XIII: Secundo Roma capta est. b) litteraa 40 

deletas ex Hiet. Miec, ettppl. c) in margine manu eotteva eaee. XIII: tercio Roma 

capta est. d) deeet e. ; ef. eupra p. 8, l. 12. et n.h de verbis, quae hie fortaeae Cronieae 
Hohenburgenai de morte Auguetini ineerta erant. e) in margine manu eoaeva ettee. 
XIII: qnarto Roma est capta. f) ita e, g) in margine manu eoaeva eaee. XIII: 
Nota. Iste est Dietexich von Bernae. 45 

1) Ex Hist, Misc, XIII, e. 27. 2) Indidem XIV, c. 1 (cf. Muratori, 
S8, rer, Ital, I, p, 92J. 3) Ex Hist. Miac, XV, c, 14, ubi tamen anni 
ab U, c, MCCVIII numerantur. 4) Cf, supra p, 8. 5) Exhine Higt. 
Miac, XV, c. 12 (Muratori I, p. lOO;. 6) Exhinc c, 13 (Muratori I, 
p, lOlA 7) Exhinc Muratori I, p. 101 (in edUione Eyssenhardtii XVI, 60 
c. 10. textus muUo diecrepane traditurj. 8) anno MCC^^X. ex Bemoldo 
ad a. 475. 9) Zenoni . . . cum suis Gothis milit. ex Bemoldo ad a, 492. 



ANNALES MARBACENSES. 25 

Const antinop olim Romanum apicem gabernabat, 
cum suis Gothis militavit K Q u i missus ab eodem impera- Bem. 
tore invasorem Odakarum Ravennea obsedit, cepit et in.teTemitBiftt.Mi8e. 
anno dominice incarnationis CCCCXCII.^*' et ipse Rom&mBem. 
5 consensu Zenonis et occidentis^ imperium XXX annis obtinuit. Hic 
Rome, Ravenne', Verone et alibi' per* singula quaequec regiek Huit. Miae. 
habitacula construxit ; qui etiam Arrian is^ favit, occi s i s ® Bem. 
Boetio poeta, Symacho patricio et lohanne papa. 

fJste^ est Theodericus, de quo Theutoniea extant 

10 carmina, filius Diethmari, de quo etiam Gregorius in 

Dialogo^ scribitJ 

Sub lustiniano imperatore Totyla * re x Goth o r u m ntst. Miae. 
Transpadan o r u m Romam peciit eamque obsidionibus circumcludit 
quinta iam vice© ab incarnatione Domini anno DXLV.® Bent. 

16 Que tantam famis penuriam passa est, ut pre magnitudine inopie -^»*.' • ^•«J' 
natorum suorum cames comedere vellent. Fessis nimimm Romanis ^ * 
nec valentibus s e tueri, Totila IJrbem ingressus est. Elapsi s u n t 
autem aliqui e numero senatorum et Constantinopolim properant, 
quibus calamitatibus subiceretur Roma, narrant. Statim lusti- 

20 nianus Narsim eunuchum, cubicularium suum, Romam cum valida 
manu misit, ut afflicte civitati quantocius subveniret. Is ad Italiam 
veniens cum Lon^bardis fedus iniit et sociatis sibi cum Gothis 
certa t u m e s t. Quibus ad intemitionem pene consumptis regem To- 
tilam interfecit et vestimenta eius cmentata cum corona et lapi- 

25 dibus^ preciosis omata misit in regiam urbem, et iactatasr sunt ad 
pedes imperatoris coram senatu. 

Sextal^ vice a condicione sua obsessa et capta estfmi. 
Roma anno Domini DCCCCLXIIII. ab Ottone Magno 
imperatore, ut supra dictum*®. Quidecus" tanti nominis, TraM»?. 5er» 

30 scilicet imperatorisi, a Francigenis in Teuthonicos primus 
magnanimiter transvexit. 

•^Mirandam* est eandem civitatem tociens captam, 

nec tamen deletam nec servituti uUatenus addictam; 

quod in summis et precipuis regnis non ita contigit. 

36 Nam Ninniven et Babylon et Alexandria et Persypolis, 

a) Rome e. ; emendavi Bemoldum ad a, 489. aecuttta. b) CGCCIXII. c. c) Uist, 
Miae. verha celebriora loca hie omissa autU. d) haee a librario Neohurgensi addita. 
e) in margine manu eoaeva aaee. XIII: quinto Ronia capta est. f) lapibus e. 

g) iacta Hiat, Misc. h) in margine manu coaeva aaec. XIII: Bexto Roma capta est. 
40 i) impr c, 

1) Cf. 8upra p, 24, n. 9. 2) A, incam, CCCCXCII. et occid. imp. 
— obtinuit ex Bemoldo. 3) Cf, Bemoldum ad a, 499. 501. 4) Cf, 
Hist, Mi8c. XVII, c, 10 (Muratori I, p. lOU 6) Cf. Bemoldum ad 
a, 621. et Hist, Misc. XVII, c. 19. 6) occisis — papa cf, Bemoldum 

Ab ad a, 524. 7) IV, c. SO; ef. Ottonis Frising, Chron, V, c, 3. — 

Hie noster de Theoderico locus celeberrimis UliB Annalium Quedlin- 
burgensium verbie comparandus eat (SS, III, p, 31^; Thideric de 
Beme, de quo cantabant rustici olim. 8) Exhinc ex Hist, Misc, 

XVIII, c, 18. 19 (cf, Muratori I, p. 107;. 9) Annus incam. ex Bemoldo. 

60 10) Cf,suprap,2S, 1,10, ll^decnB — trAnsyejatexTranslationes.Servatii 
ined,; cf, eupra p, 21, n, 1, et Acta Sanctorum Bolland. Maii III, p, 218. 



26 ANNALES MARBACENSES. 

quae gentibns aliqnando niimerosissimis imperabant, postea 

tributa pendebant. Boma, etsi interdum irrupta, semper 

tamen libera, si plerumque humiliata, semper tamen do- 

mina^ Sed de his dieta sufficiantJ . 
Bern. Anno Domini DCCCOLXXI. Sanctus Udalricus episcopus in- 5 

firmus Adelberoni sororis sue filio episcopatum suum ab imperatore 
impetravit. Itaque synodo apud Iiigelnheim ab episcopis coUecta, 
beatus tidalricus episcopus et Adelbero transgressionis canonum accu- 
santur; sed causa sua (&cta et excusata absoluti discesserunt. 

Anno Domini DCCCCLXXIII. Otto Magnus imperator lO 
subito mortuus apud Parthinopolim, id est Maegdeburch, ubi ipse 
episcopatum fecerat, sepultus est ; et filius eius Otto c o g n o - 

mento Mirabilis' regnavit pro eo. Imperatrix vero Adel- 

heidis, post ipsum sancte et religiose vivens longo tempore ^ 

^^;(^f^ multa contulit gcclesiis de regali munificentia et ad ultimum i6 

super litus Rheni fluminis nobile eenobium construxit, 

dictum nomine Salsae, et illud prediis et aliis opibus ditavit, 

ubi et ipsa postea moriens quievit. 
Bern, Eodcm anno Adelbero futurus, ut spe^abatur, Augusten- 

s i s episcopus obiit. Ipso anno sanctus Udahicus migravit ad 20 
*f. 132. Dominum anno *etatis s u e LXXXIII, episcopatus L. 1 1 e m Otto 
filius Liutolfi ducis Alemannie patemum pro eo ^ ducatum 
accepit. 

Sequenti anno sancte memorie Cunradus Constancie n s i s 
episcopus de hac vita decessit. 25 

*Anno Domini DCCCCLXXXI.a Otto rex peragrata Ytalia •p.ibi, 
Calabriam cum exercitu ingreditur. Qui pugna congressus 
cum Grecis et Sarracenis, exercitu eius occiso, de navi exiliens, in 

qua captus erat, aufugit. Hic^ veniens in montem Gargani 

a) DCCCCLXXXXI. e. 30 

1) Cf. notam marginalem saee. XIII, cod, lenensis fol. 66. ad Ottonis 
Chronicon IV, c, 30 : Nota, quia civiles discordie pessumdederunt statum 
tocius imperii barbaris occasione data invadendi provincias. Sequitur 
locus Historiae Miecdlae XIIII, c, 17 (^, 322, l, 22 — 27> de tribwto 
Attilae persoluto. Unde quidam dixerunt : proch extremum dedecus ! ut, 36 
qu^ fuit domina, facta est ancilla per pecunie pactionem. 2) Falso 
hoc cognomen Ottoni II, aUribuitur, cum potiue Otto III, Mirabilia 
mundi nominetur; cf. Ottonia Chronicon VI, c, 26. 3) Anno 999. 

mortua est. De Selsensis monasterii fundatione cf. Odilonis Epitaphium 
AdeUieidae c. 10 (SS. IV, p, 641 >. Haec omnia ex breviore de vita Adel- 40 
heidis Legenda hausta crediderim. 4) Verba pro eo apt*d nostrum 
sensu omnino carent, cum de morte Burchardi dueis Alemanniae — cuius 
relatio apud Bemoldum praecedit — nihil naf^averit. 5) De Ottone II. 
montem Garganum visitante nihil alibi traditur; tamen adventum 
imperatoris paulo ante mortem eius — cum aestate anni 983. ex- 45 
peditionem adversus Sarracenos susciperet (cf, Uhlirz, ^JcthrbHcher 
Otto^s IV p. 200> — fabulae locum dedisse non omnino reiciendum esset, 
nisi facile crederes chronistam Hohenburgensem, qui Ottonem II, falso 
Mirabilem nominaverit (cf. n. 2), historiolam ad Ottonem III. speetantem 
minus reete patri ipsius attribuisse. 50 



ANNALES MARBACENSES. 27 

cognovit a referentibus angelornm obsequia nocturno tem- 
pore ibi esse, nec ullum mortalium sancti velint interesse. 
Cuius cause noticiam cum disposuisset curiosius indagare, 
apostolicum convenit super hac re primum. Cui cum apo- 
5 stolicus consulcius indidisset sibi minus placere illum ange- 
licis misteriis^ interesse, parvipendit consilium pape et eo 
ignorante proficiscitur in montem Gargani. Ubi dum per- 
noctaret, inter cetera quae cognovit sanctorum misteria^ 
veniam consecutus est angelorum, quod temere sacratum 

10 locum introierat; tantum ab angelis prostratus pro quodam 
iudicio, quod perfecisse debuerat nec fecit, pro negligentiis 
transverberatus est. Deinde sanctus Michael iussit eum 
Romam remeare, statuto sibi die, quo eum vellet invisere. 
Sicque cruentatus rex Romam repedavit et Benedicto pape^ 

15 cuncta a se visa retexuit. Igitur rex valido languore tactus 
vita decessit et ab archangelo receptus superis est sociatus 
anno Domini DOCCCLXXXIIII ; cuius exequie per apostolicum B«m. 

condigno honore celebrate, in porticu sancti Petri sepelitur; pro 

qno filius eius Otto adhuc puer regnavit. 
20 Anno Domini DCCCCXCV. Heinrious dux Bawarie, frater* 

Ottonis Magni, obiit, cuius ducatum fiUus eius Heinricus obtinuit. 
Anno Domini DCCCCXCVII. Bruno filius Ottonis ducis Ale- 

mannie Rome papa electus et ordinatus Gregorius V. vo c a - 

t u r. Otto rex, subactis rebellibus i n Italia, Rom am veniens a 
25 G-regorio papa imperialem accepit unctionem. 

Anno Domini M. Rome defuncto Gregorio papa Silvester, qui 

et Gerbertus, successit. Hic primo Bemorum, post Ravennarum 

archiepiscopus, seculari htterature nimium deditus et ob hoc curioso 

imperatori admodum amatus fuit. Post cuius mortem de sarco- 

30 phago eius usque hodie sepius liquor olei emanat; quod 

apostolicum vel imperatorem moriturum vel aliquid miri et 

novi in ^cclesia sancta portendit^. 

Anno Domini MII. Otto imperator obiit etc Aquis sepeliturc; 
pro quo Heinricus dux Bawarie rex effectus est. 

36 Eodem anno Leo papa, qui et Bruno, de castro Egens- nou Hohenb 

heim natus est^ 

a) ministeriis c. b) ministeria e. c) et aqnis sepelitur in margine eadetn tnanu 

additum est. 

1) Minime, cum Benedictm VII, ante rediium Ottonis II. mortuus sit. 
40 Sane Bemoldua, ex quo error profectus est, demum ad a, 984. de 

lohannis XIV. succesaione pauca tradit. 2) Non recte; fUius frairia 

Ottonis I. erat. 3) Hanc fabulam primo lohannes diaconua in Libro 

de ecclesia Lateranensi narravit (Migne, Patrol. LcU, CXCIV, p. 1552^. 

Invenias eam apud AJhericum (SS, XXIII, p. 778> et aUas; cf. SchuUess, 
46 'Sagen Ober Silvester II.' ; A, Qraf, *Miti, leggende e superstizioni del 

medio evo' II, p, 51 sqq.; v. DdUinger, 'PapstfabelW ed. 2. p. 187. 

4) Cf. Wiperti Vitam Leonis IX. papae c, 1, 



28 ANNALES MARBACENSES. 

Bei^. Anno Dommi MVII. Heinricus rex summo studio apud 

castrum suum Babinberch dictum nobilem construxit episcopatum in 
honore sancti Georgii martyrisa. 

Anno Domini MXIIII. Heinricus rex imperiali benedictione a 
Benedicto papa VIII. coronatur. 6 

1015. Anno Domini MXV. Monasterium ^ sancte Marie 

[in^ Arjgentina sni^t primo a fundatione sua. 

Anno Domini IM&XI. Heribertus archiepiscopus Colonie, vir 
magne sanctitatis, hac vita decessit. 

Anno Domini MXXTIII. Heinricus [imperatorb absque filiis] lo 

obiens, quia coniunx sua KfiDegundis virgo pemiansit^, apud 

Babenberch episcopa[tum^ ambo sepeliuntur] ; et C&nradus de 

Gwebelingen in regem unctus est et anno Domini MXXVII. a 
[lohanne^ papa XVIII. Rome] in imperatorem coronatur. 

1028. Anno Domini MXXVIII. Wemharius Argenti- is 

nensis episcopus primus [obiit^, et Wilheljmus succedit. 

1031. Anno Domini MXXXI. Monasterium sancti Thome 

in Argentina [a^ Wilhelmo consecratur] et sancti Petri 
ab eodem episcopo inchoatur. 

Anno Domini MXXXVIIII. [Ciinradus^ imperator obiit; pro 20 
quo Hein]ricus filius eius regnavit. Eodem anno'* Stephanus rex 
Ungarorum, [qui^ se ipsumc cum tota gente sua ad fi]aem Christi 

convertit, defunctus est, qui etiam post mortem clarnit [mi- 

raculis^]. 

*r. 132'. A[nno^ Domini MXLV.] Dedicatum est *monasterium 25 

Nof. Hohenb.B.ohenhnTch in honore beate Marie virginis a venerabili 

Brunone Leucorum episcopo, postea apostolico. 

Bem, Anno Domini MXLVII. Die natalis Domini Clemens pa- 

pa II. consecratus ipsa die Heinricum regem cum coniuge sua Agnete 

1047. imperiali benedictione sublimavit. Eodem anno Wilhelmus Ar- 30 

gentinensis episcojpus obiit; cui Hezel successit. 

Anno Domini MxLVIIII. Br&no Leucorum, id est Tullensisd, 
episcopus ab imperatore electus Romam mittitur et Leo papa nonus 
vocatur. 

Anno Domini MLIIII. Leo papa nonus obiit, pro quo 86 
Victor papa II. intronizatur. 

a) verba in honore s. Georgii martvris apud Bemoldum non nisi in eodiee monaMeHi 
8. Oeorgii VUlingenaia ab editore suh nr. 3. denignato inveniuntur. b) litterae et voees 
humore, naeviSf aeidis (quibus ant-eriores editores usi sunt) d^etas ex Bemoldo et, ttbi 
chronistae nostri fontes desunt, interdum ex illa Annalium Marbaeensium ipitome aup- 40 
plevi quae Fragmentum Urstisii dicitur; cf. supra in praefatione. Ipsius breviarii eod, 
Viennensem 578. contuli. Textus noster seupissime eum editione Wilmansii consentit, 
c) sic Bemoldus; primom Wilmans, d) id est Tnllensis eadem manu superser, 

1) Annales quos Argmtinenses imperiales dicimus ah hoc loeo incipiunt; 
cf. praefatlonem nostram et commentarium *Die Elsdssischen Annalen 45 
der Staufe7'zeit^. 2) Cf, additamentum saec, XIII, cod. lenensis f, 87', 
ab ipso libratno nostro Neohurgensi scripttim, ad Ottonis Chronicon VJ, 
c. 27 : beata Kfinegundis, uxor eius, virgo perseverans apud ipsum se- 
pelitur. 3) Error, cum Stephanus priori iam anno mortuus sit; ef, 
Bernoldum ad a, 1038. 60 



ANNALES MARBAOENSES. 29 

Anno Domini MLVII. Heinricus imperator obiit, pro qno Bern. 
Heinricus ^ius eius quinquennis et cum matre Agnete 
regnare cepit. 

Anno Domini MLXI. Rome Nicolao papa defuncto Romani 
5 Heinrico regi eiusdem nominis quarto coronam et alia munera mit- 
tentes de summi ponti£cis electione regem interpellaverunt. Qui gene- 
rali concilio Basileae habito, imposita corona a Romanis transmissa, 
patricius Romanorum est appellatus. Deinde communi omnium con- 
silio Romanorumque legatis eligentibus, Chaldelo Parmensis episcopus 
10 papa eligitur et Honorius appellatur, papatum numquam possessurus. 
Nam XXVII. die ante eius promotionem Lucensis episcopus nomine 
Anshehnus a Nortmannis et quibusdam Romanis papa ordinatus et 
Alexander vocatus sedit annis XH. 

Anno Domini MLXTTII. ^ B e a t u s Altmannus Fataviensis 
15 episcopuB intronizatur. 

Anno Domini MLX V. Hezil episcopus Argentinensis 1065. 

obiit; cui Wernharius successit. Eodem anno Heinricus rex 
anno regni sui VIIII, etatis vero XIIII. accinctus est gladio in 
die pasche. Eodem anno celebravit nuptias cum Praxede 

20 regina^. Qui postea adolescentie ^ sue errore seductus legittime ib. 1068. 
coniugium adeo obliviscitur et tam nefandis criminibus involutus 
esse diffamatur, ut etiam principes eum privare regno molirentur. 
Circa^ idem tempus Heinricus rex principibus ob opem GestaFrid. 
sibi^ ferendam contra Saxones reconciliatur*. Nam h e c i?mi. 1074. 

25 gens inquietissima principi suo rebellans castrum quoddam Harzburch ^**'« ^»^'^- 
dictum, ob eiusdem gentis obpugnationem a rege in ingressu pro- '^' 
vincie in loco munitissimo fundatum, cum ^cclesia funditus delevit. 
Occasio tamen huius rebellionis non tantum ex predicte gentis in- 
stabilitate, sed ex principis lascivia ortum sumpserat. Dum enim 

30 predictus princeps in iuvenili adhuc positus etate, toto regno silente 
dominiumque suum humiliter portante, prefatam terram ingressus 
fuisset, iuveniliter dixisse fertur se mirari nullum per totum imperii 
ambitum inveniri, in quo vires suas exercere potuisset, idemque 
non virtuti, sed ignavie deputabat. Quod dictum percusso aere mox 

85 non transiit, sed tam ef&caciter in mentibus plurium radices figens 
germinavit, ut tota in brevi provincia illa adversus ipsum commota 
et in unum corpus coadunata innumeris populis et gentibus letifera 
pocula ministraret. Igitur rex ex omnibus regni visceribus adib.1,6, 
debellandos eos fortem et magnum militem colligens predictam pro- 

40 vinciam ingreditur. Fuerunt in comitatu eius quinque magni duces, 
singuli cum legionibus suis, Zuentiebaldusc dux Boemorum, Gwelfo 

dux Noricorum, Bertholdas dux Karinthiorum , qui et Ze- 

a) ita librorii neglegetUia loeo MLXV. Bemoldi codex 3, ex quo noster profectus esae 
videtur. b) filii c. c) venit Tiebaldus c. 

46 1) Bemoldus ad a. 1066. tantum Nuptiae Heinrici regis nec umquam 
nomen Berthae prioris uxoris Heinrici indicat, Inde in errorem ductus 
chronista noster hic de aUero matrimonio cum Fraxede inito agi 
credidit, cuius mentionem Bemoldus ad a. 1094. 1095. fecit, 2) adole- 
scentie — molirentur ex Bemoldo ad a, 1068. 3) Circa — ministraret 

60 (l, 38> ex Ottonis Gestis Friderici I, c, 4. 4) Cf, Bemoldum ad 

a, 1074: reconciliantur regi. 



30 ANNALES MAKBACENSES. 

oesta FHd. ringen ^, Efldolfus dux Suevorum, Godefridus dux Lotharingiorum, 

et principes, comites nobilesque innumerabiles. Itaa iuxta fluyiom 

J5«m. Unstr&t dictum publico bello commisso, VL^ Idus lunii annoDomini 

Gesta Frid. MLXX V. ^ cruenta rex potitus victoria rediit. Non multo post 
' * tempore tres prefati duces, Gwelfo et Rftdolfus et Bertholdns', 5 

principi rebellantes Saxonibus iunguntur. Godefridus autem Lotho- 
*f, 133. ringie dux orientalem expeditionem aggressus, Ihero*8olimis ducatnm 
populi Dei tenens, ibidem in pace quievit. 
Bem. *Anno Domini MLXXILE. Rome Alexander papa decessit. *p. 166. 

Sequenti anno legati sedis apostolice in Alemanniam ad 10 
regem venerunt pro ipsius pravis moribus corrigendis. In quorum 
manus se rex sub correctionis sponsione commisit, suum auxilium 
domino apostoiico ad deponendos symoniacos firmissime promisit. 
Ipsi etiam regis consiliarii omnes res ^cclesiarum iniuste acquisitas se 
reddituros coram eisdem legatis sub sacramento promisere. Quod 15 
f*. 1076. mentiti sunt. Nam postea, sicut et pridem fecerat, rex 
per symoniacam heresim sanctam gcclesiam fedare non cessavit, scilicet 
pro precio episcopatus, abbatias et alia huiusmodi investiendo. Cum 
igitur rex iam sepius a papa premonitus se corrigere nollet, et papa 
in ammonendo nil proficeret, ad ultimum mandavit ei, quod in Ro- 20 
mana synodo tunc proxima eum excommunicaturus esset, nisi resipi- 
sceret. Unde rex in septuagesima apud Wormaciam colloquio facto 
et alio in Longobardia apud Flacentiam omnes quos potuit obedientiam 
predicto pape exhibendam abiurare fecit et missa legatione ad B.o- 
manam synodum, quae in quadragesimac celebranda erat anno in- 85 
carnationisDomini MLXXYI, ipsum apostolicum ab apostolica sede 
iussit contumaciter discedered. Sed missi eius turpissime in synodo 
tractati vix a Homanis adiuvante papa evaserunt. Ipsum autem regem 
synodo iudicante regno et communione privavit et omnes ei ad regnum 
iuratos iuramento absolvit omnesque episcopos qui regi sponte contra so 
papam favebant officio et communione privavit. Mense igitur Octobri 
coUoquium apud Openheim a principibus regni colligitur, cui legatio 
sedis apostolice interfuit. Ibi Heinricus rex in purificationem sancte 
Marie tunc proximam se presentandum domino pape apud Augustam 
firmissime promisit. Nam illuc dominum apostolicum cum principibus 85 
ib, 1077. regni invitavit. 1 1 a q u e rex proprie cause diffidens et idcirco 
generale colloquium interfugiense furtive Ytaliam contra pape 
preceptum et consilia principum intravit et apostolico ad condictum 
diem ad Augustam tendenti ante purificationem sancte Marie Kanisi 
obviavit. Ubi et ab eo per inaudite humilitatis similitudinem^, ut- 40 
cumque potuit, non regni, sed communionis tantum concessionem vix 
demum extorsit, dato tamen prius sacramento, ut de obiectis crimini- 
bus ad iudicium pape satisfaceret nec pape vel alicui eius fideli us- 
quam eunti vel redeunti aliquam molestiam inferri consentiret. Hoc 
autem iuramentum nec XV dies observavit, captis venerabilibus epi- 46 

a) qui c. b) V. Bem, c) LX. c. pro XL. Bemoldi. d) descendere Bem, 

e) sabterfagiens Bem. f) simolationem Bem. 

1) Bertholdum revera eonpeditioni iUi inteffuisse probat Heyckf ^Oe-' 
schichte der Herzoge von Z&hringen* p. 56. At unde chranista haec 
hauserit, ignoro. 2) Diee et annua proelii ex Bemoldo. 3) Berthoidi 50 
nomen, de quo Otto hic tacet, chronista apud Bemoldum ad a, 1073. 
invenisse videtur. 



ANNALES MARBACENSES. 31 

scopis Geroldo Ostiensi et Anshelmo Lucensi; unde et papa missisfer». 
legatis principibus regni declaravit se parum profecisse in eo, quod 
illum in communionem receperit, cum omnes symoniaci vel excom- 
municati non minus tunc foverentur ab eo quam pridem. His ergo 

5 auditis principes regni generali colloquio apud Forcheim habito egre- 
gium B.udolfum ducem Suevie sibi in regem sublimaverunt, anno 
Domini MLXXVn. Maguntie coronaverunt. Interim Heinricus Longo- 
bardie morabatur. Qui audita promotione Rilidolfi auxilium pape 
contra illum imploravit, licet supradictum Ostiensem episcopum in 

10 captione adhuc teneri permiserita. Unde et papa illi respondit se non 
posse eius interpellationi satisfacere, quamdiu apud illum sanctus 
Petrus in legato suo ligatus teneretur. Prustrata igitur supplicatione 
sua animum in tyrannidem convertit nec iam regnum per iusticiam, 
sed per violentiam obtinere cogitavit. Eodemanno Agnes imperatrix, 

16 iam XX annis in viduitate Deo devote serviens nec filio suo Heinrico 
contra apostolicam sedem in aliquo consentiens, Eome decessit. 

Sequenti anno Bertholdus dux Karinthiorum, qui et Ze- Bem 1078. 
nngen, vir catholicns et Heinrico omnimodis contrarius, obiit. ^ 

Anno Domini MLXXVIIII. * Wernharius secundus, 1079. ' 
20 scilicet^ Argentinensis episcopus, obiit; cui Thebaldus 
successit. 

Anno Domini MLXXX. Gregorius papa collectac synod o /6. 108O. 
Rome, cum multa de statu sancte ^cclesiae determinasset, ibi- 
dem cognovit per apostolice sedis legatos a Theutonicis partibus 

26 revertentes Rilidolfi obedientiam et inobedientiam Heinrici; qua- 
p r p t e r ipsum deposuit cum omnibus suis fautoribus et Riidolfum 
apostolica auctoritate in regia dignitate confirmavit cum* huiusmodi ^^j\, ' 
scripto: Eoma dedit Petro, Petrus diadema Riidolfo, 

Riidolfo rege creato Bertoldus filius eius ducatumfmi. 

so Alemannie accepit^ 

Igitur Heinricus^ audiens promotionem Riidolfi in regno 
per apostolicum confirmatam estuari cepit animo, si quo 
modo sibi aliumd apostolicum e converso crearet*. Et 
congregata* multitudine scismaticorum sive excommunicatorum apud '^/"j. * 

85 Brixinoram curiam magnam celebravit. Ubi conqueritur, quod Ro- 
mani sibi pontificem prefecissent, qui eum cum quibusdam regni 
principibus excommunicationis sententia ligaverit, 
cum numquam ante hec tempora huiusmodi sententiam in regem 
promulgatam cognoverit, adiciens, quodapredecessoribus 

40 suis imperatoribus sive regibus plures Rome apostolici sine 
electione intronizati fuerint, et hoc idem ab eo fieri debere. 
Hac querimonia omnium animi eo facilius contra Romanam ecclesiam 
inclinan poterant, quo et laici secularis honoris consideratione 
accensi et episcopi consilio clericorum suorum, quibus recenter 

46 a) penniscrit e. b) scilicet Argrentiaensis episcopus eadem manu auperaer. c) col- 
lecto e. d) aliom aliom c. 

1) cum — diad. Rfld. ex Ottonis Gestis Frid, I, e. 7. 2) Cf. Bemol- 
dum ad a, 1090. et infra p. 37 de BertoJdi morte ; de electione in dticem 
Alemanniae a, 1079. facta cf. Meyer v. Knonau, 'JahrbUcher Heinrichs IV J 
50 III, p, 199. 3) Heinricus — confirmatam cf, supra l, 8. 27. 4) Cf, 
Ottonis Gesta Frid, I, c,l: Gregorius . . ., ut alium crearent, . . scri- 
bebat. 5) congregata — excommunicatorum ex BemoJdo ad a, 1080. 



32 ANNALES MAKBACENSES. 

Gesta Frid. coDubia ab eodem pontifice inhibita fuerant , inflammati volun- 

tati principis accedebant. His igitur acclamantibus electio Gre- 

gorii pape ab eis cassanda iudicatur, et Gwibertus Bavennaten- 

Bern. Binm quondam ^ arcbiepiscopus, qui iam^ triennio a papa Gregorio 

inrecuperabihter depositus et anathematizatus fuerat, non in papam, 6 

Gesta Frid. gQ^ in heresiarcham eligitur, Gregoriusque ab ipsis pseudomo- 

' ' nachus vel nigromanticus appellatus exsufflatur. Unde communi con- 

silio prenominato pontifici scriptum conviciis et detractionibus plenum 

dirigere presumpserunt, inter cetera dicentes: Sicut actenus sMbaa 

dicere, quod nullua nostrum esset episcopus, ita scias, quod nuUi nostrum lo 

Bern.ioho.deinceps eria apostolicus, Igitur Heinricus contra Rilidolfum 
in Saxoniam exercitum ducens, pugna congressi sunt, 
et Heinricus itinere unius diei fugatur , quamvis in e a con- 
gressione Eiidolfus tamquam alter Machabeus occubuerit. Regnavit 

Geata Frid. autem trcs [annos&] et dimidium, et - in ^cclesia Merseburch regio i5 
£6»v). cultu sepelitur, propugnator^ sancte ecclesiae, paterpatrie et amator 

Oesta Frid. ^jj^q^qIq^ Ecrtur de Heinrico, quod, cum pacatis paulisper his 
' ' sedicionum motibus^ ad predictam ^cclesiam Merseburch venisset 
ibique prefatum Rfidolfum velut regem humatum vidisset, cuidam 
dicenti, cur eum, qui rex non fuerat, velut regali honore sepultum so 
iacere permitteret, dixerit: ^Utinam omnes inimici mei tam honorifice 
iacerent ! ' 
Bern. Auno Domini MLXXXI. Principes regni Theutonicorum con- 

ventu facto Hermannum nobilem virum sibi in regem creantc. Qd 
statim de eodem conventu aciem contra fautores Heinrici direxit. Ipsi 25 
enim electionem eius impedire volentes maximam multitudinem con- 
traxerant, sed novo rege ex inproviso irruente omnes penitus aut cede 
prostrati sunt aut irrevocabiliter fugati. Rex igitur de triumpho 
certificatus eadem nocte in campo victorie castra metatus est et postea 
ad subiugandum sibi regnum digressus est. 30 

Anno Domini MLXXXIIII. Rex Gonstantinopolitanus maximam 
pecuniam Heinrico quondam regi transmisit, ut Riibertum Wiscardum 
ducem Galabrie et Apulie, coniuratum militem domini pape, in ultionem 
eiusdem regis bello appeteret. Nam Rubertus iam dudum fines Con- 
stantinopolitanos invasit, iterumque illuc expedicionem movere dis- 85 
*f. 134. posuit. Sed Heinricus acceptam pecuniam *non in procinctum supra 
Rubertum, quod iuramento promisit, sed ad conciliandum sibi vulgus 
Romanum expendit, cuius adiutorio Lateranense palacium feria V. 
ante palmas cum suo Ravennate Gwiberto intravit. Nobiles autem 
Romani preter paucos cum domino papa fuerunt; qui etiam papa 40 
in castellum Sancti Angeli, quod domus Theoderici dicitur, se recepit, 
omnesque Tyberinos pontes et firmiores Romanorum municiones in 
suam obtinuit potestatem. In die igitur resurrectionis Heinricus ab 
i2>. 1083. heresiarcha suo Ravennate, qui preterito anno non per Ostiensem 

et Albanensem et Fortuensem episcopos, qui hoc privilegium habent, 45 
ut papam consecrent, sed per Mutinensem et Ariciensem *episcopos *!p. iM. 
»2'. 1084. intronizatus et Glemens vocatus^ fuerat, coronam non glorie, sed 

a) deest c. b) moribus c. c) ereant in margine eadetn manu additum ante qui, 

quod in initio novae lineae scriptum est; fortaase a librario Neoburg. suppletum, eum 
apud Bemoldum elegerunt acriptum inveniaa. 50 

1) iam — eligitur (l. 6> ex Bemoldo ad a. 1080, unde etiam 
quondam desumptum est. 2) et — sepelitur ex Ottonis Gestis Frid. I, 
c. 7. 3) propugnator — iusticie ex Bernoldo ad a. 1080. 4) Clemens 
vocatus ex Ottonis Gestis Frid. I, c.l. 



ANNALES MARBACENSE8. 33 

confiuionia acoepit nomeDque' aortttur imperatoria et augusti. Ma-Oaia 
rabatur autem in Leteranensi palatio cum RaTennate suo nec a fide-Bcm, 
libuB pape per civitatem ad Sanctum Petrum transire permittebatur. 
Qui in paschali ebdomada fideles apoatolici bello a^greaauB in ipsa 
B congreBsione XL ex snis pcrdidit; ex psrce autem apostolici nec 
unuB cecidit. Andiens autem Rfibertua Wiseardus dux Nortman- 
norum, quod Heinricua oontra apostolicum Romam ingreaBus 
fuieBet, armata manu civitatem inTasit fugatoque Heimico totam 
urbem pape ret>eUem expoliavit^ et maiorem partem is^na conBarapnt. 

10 Deiude acceptis obaidibuB a Romanis et in dora o Tbeoderici reaerratia, 
ipse ad recu.peraDdam terram sancti Petri cum papa Gr^orio de 
Roma exercitnm movit, iteram Roraam in festo Eancti Petri rever- 
Burua. In brevi autem plarimB caateila et civitates domino pape re- 
cuperavit, Heinricua autem Rfidberto resiatere nou valens ad partea 

la Tbeutonicorum redire compellitur. Dominua autem papa collecta 
aynodo Salemi iterum sententiam anatheinatis in Heinricura et Gwiber- 
tum et in omnes fautorea eorum promulj^avit. Q u a m sententiam 
egati sedis apoatolice, videlicet Petrua Albanensis in Francia, Otto 
OatienBia epiacopus in terra Tbeutonicorum, usquequaque promul- 

so gaverunt. Oatienais etiam, cum in Alemannia moraretur, aancte 
Constantiensi jccleeiee iam dudum viduate catbolicum ordinavit [pa- 
etorera''] Gebebardum fllium B[ertJioldi] supra^ nominati duda 
K a r i n t i e. 

Eodera anno^' Theobaldus Argentiuensis episcopus 1082? 

M obiit; cui Otto Bciamaticus* suceeasit. 108i? 

Cum igitur iam Beptennio vel ampliua Romauum imperium iwn. 1088. 
nimio'^ sciamatia discidio laborasaet, aliis apostolico, aliia autem 
Heinrico faventibua et ob boc ntrimque totum regnum preda, ferro 
et igTie miaerabiliter devaatantibus, pauciasimi catbolici epiaoopi es 

30 parte apostolici ia Thoutonieis partibna remanaerimt, qui pto- 
priis aedibua expulai snis gregibua providere non permittebantur. Qua- 
propter omnes pene religioai sive clerici aive laici in aliqua monai- 
leriorum latibula buiuamodi mala declinaverunt, ne devastationem 
sancte ^cclesiae cernerent, cui in nullo amminiculari posaent. Eo tem- 

35 pore in Alemannia tria mortasteria priroo tnstituta egregie polle- 
bant, sanoti Slasii in Nigra Silva, aaneti Anrelii in HytBaugia, sancti 
Salvatoris [in'!] Scafbusen, quod Navlum domus dicitur. Ad quae 
monasteria raarcbioneB, comitea ct mnltitudo nobilium virorum hac 
tempeBtate confugit et depositia armia evangelicam perfectionem snb 

40 regniari disciplina ejrequi propoauit. Wilbelmus etiam HjrsaugienBiaift. 109J. 

abbas in cauaa aancti Petri ferventiasimus eo tempore plura mo- 
1 aasteria uaquequaque ex iategro construxit: aancti Georgii in Nigra 



s 1) nomen — augnati ex Geatia Frld. I, e. 2. 2) Cf. p. 29, l 42 ; 31, 1. 17. 

3) Id eat 1084. M TTieobaldum epieeopwm anno 1082. tnortwtm eeat 
An«(des Augustani (SS. UI, p. 130,) narrant; quibus maiorem fidem 
adhibemu», cmi TTieobaldvs (Necralog. Spiitnse apud Bohmtr, Fontea 
IV, p. S22) IV. Non. Aug. obierii, Otto (wo anno 1084. lani mense 

iiartio Somae curiae impet-utU adfuerit (Stumpf, 'Rachskaneler' Reg. 
2854,); cf. Meger v. Knoitau, 'JahrbHcher Heinrich$ IV.' III, p. 510. 

4) Cf. Bernoldum ad a. 1100. et infra p. 40, (. 3. 




34 ANNALES MARBAGENSES. 

JBerH. Silva, alterum sancti Gregorii, item aliud ad Duplicem Aquam prope 
Danubium, item aliud in loco qui Kamberc dicitur, aliud quoqne 
monasterium in ripa Rheni Petersh^en; quae omnia regularibus 

<». 1086. disciplinis instituit. In his igitur erumpnosis temporibus Deus 
fidelibus suis auxiliari non cessavit suumque iudicium super inimicos 5 
sancte fcclesiae mirabUiter ezercuit. Nam totam pene Italiam, in qua 

V. 134^ potissimum excommuni^cati fiierantA, tam magna fames obtmuit, ut 
homines non tantum inmunda queque, sed et humanam camem man- 
ducarent. Quam famem tam inaudita mortalitas subsecuta est, ut nec 
tercia pars hominum remaneret, sed deficiente colono mazima pars lo 
terre in solitudinem redacta est. Padus quoque flavius Longobardie 
ripas suas excedens multa castella, villas, immo circa iacentes regiones 
penitus submersit et inhabitabiles reddidit. Ipsa etiam capita scismati- 
corum eo tempore in locum suum abiere^: TheobaJdusc Mediolanensis 
non archiepiscopus, sed antichristus, et alii multi episcopi, marchiones 15 
et comites, quorum factione tota pene Italia contra dominum papam 

ib. 1089. et sanctum Petrum se erexit. Hii quoque Methildam viduam ^ ducis 

^fr. 1085. Godefridi, flliam Bonifacii marchionis, apostolice sedi fidelissimam 
multis iniuriis affecerantd in Ytalia. Illis autem divina animadversione 
de medio sublatis, ipsa suam potestatem recuperavit et sancte ^cclesiae so 
in omnibus amminiculari non cessavit. Sed iam Dens famulum suum 
Gregorium papam nolens diutius laborare de huius vite ergastulo 
eum vocavit. Noluit sane, ut ^cclesiasticus ordo manibus laicorum 
subiaceret, sed eisdem morum sanctitate et ordinis dignitate premineret. 
Postquam autem in gubernatione sedis apostolice XII annis et unum 25 
mensem legittime decertavit, tandem ex hac luce anno dominice in- 
camationis MLXXXY. subtractus superue vocationis bravium accepisse 
non dubitatur, sepultus Salemi in ^cclesia sancti Mathei, quam ipse 
eodem anno dedicavit. Gwibertus heresiarcha de obitu eius multum 
letabatur, licet parum prosperitatis in eo lucraretur. Nam omnes 30 
catholici post mortem apostolici non minus quam ante eidem here- 
siarche re[stite]runte ipsumque de Roma Ravennam redire com- 
pulerunt. 

^.1086. Sequ^nti^ anno R&bertus dux N[ortmann]or[um] e post mul- 

tarum terramm invasionem, post multomm paupemm et divitum ob- 35 
pressionem, cuius ava[ritiee nec Ca]labria nec Sycilia suffecit, quin et 
transmarina regna sibi subiugare contra fas [ete ius anhelaveri^ viam 
^*®'?!^' uni]verse carnis arripuit. Rftbertus iste ex mediocri stirpe in Nort- 
' ' [manniao ex eorum] militum ordine quos vavassoreser yxdgo dicere 
solent in plaga quam Oonstantiam indig[enee dicunt editus], cum Rogerio 40 
fratre tam patri^^ famis tempore morem, ut aiunt, gerens, quam ob 
[locomme sterilitatis] molestiam a natali solo progressus, multo tempore 
multas per provincias oportu[niorem e ad] inhabitandum terram qu^rens 
oberravit; unde et ab oberrandi circuitu patria lin[guae Wiscardusi] 
tanquam oberrator vel girator appellatus est. Oum ergo non paucis, 45 
ut dictum est, diebus [multamm© regionum] girator existeret, a cite- 



a) furebant Bem. b) rediere yel abiere c; librarim primum rediere acr^ertU; 
lapstis conadua vel abiere awperacr, c) Theodaldaa Bem, d) aflfecerat c, e) litteras 
et vocea delelae ex fontibue auppl, f) ita c. g) invasores c. h) pbn e. i) i€a 
WUmane, ef. eupra p, S3, l, 6 ; Gwiscardns nota marginalie saee. X V; Guiscardtu Bem, 50 



1) viduam — marchiQms cf, Bemoldum ad a, 1089. 



ANNALES MARBAGENSES. 35 

riori Ytalia, qoae modo Apulia seu Galabria dicitur, tandem ex[cipitur<k. ChtfWrtd, 
Quam dum a] Lonfobardis possessam inertis plebis inhabitatione tam- 
quam industne defen^aionisA vacuam in]veniret, remissis in Galliam 
nunciis expositaque locorum idoneitate ac gen[tisA inertia, adl expugna- 
5 tionem earum provinciarum consocios invitavit. Et ne multis ae[tmearft, 
virtutel, dolo, arte ignavi populi victor existens, Gampanie, Apulie, 
Galabne, Sycilie [ad* ultimum possessor inven]tu8 est. Reliquit autem 
Rogerio fratri ex parte sui comitatum Sycilie tenen[dumA, ipse vero 
ducatum Apulie] cum Galabria sibi retinuit. Huius filius, qui multa 

10 postmodum tam in Grecia quam [in* ceteris orientis partibusl fortia 
et gloriosa gessit opera, Boimundus fuit. Fratris vero sui Kogerii 
rRogerius*, qui postmodnm re]gium nomen usurpavit, natus erat. fiic 
Kogerius rex genuit WiLhelmum [regem^ et Gonstantiam 
imperatricem], ut in sequentibus dicetur^ 

15 Anno Domini MLXXXYL Gatbolici principes [Suevorum* jBdrw. 

cum Saxonibus et Baioariis] generale colloquium prope Wirzeburcg 
condixerunt. ^Quod Heinricus congregata multitudine scismaticorum *f. 186. 
turbare voluit, sed Suevis supervenientibus resistere non valens, ad 
tempus eis locum dedit. Ipsi autem Erbipolim ad obsidendos fautores 

80 Heinrici processerunt et adiunctis Saxonibus et Bawaris urbem 
sepi circumdederunt. Literim Heinricus exercitum XX pene milia 
inter equites et pedites congregavit et ad civitatem liberandam iam 
quinque septimanis obsessam aciem direxit. Quo audito principes 
soluta obsidione obviam ei duobus miliariis processerunt. Welfo 

86 quoque dux Bawarie et Magedeburgensisc archiepiscopus cum suis 
legionibus relictis equis pedites incedebant. Igitur in nomine 
Domini congressi incredibilem stragem hostium fecerunt, ita ut IX^ 
nimium [alte^] congeries cadaverum ibi viderentur, preter illos qui 
per campos et silvas fugitantes occubuerunt. Heinricus autem in 

80 primo impetu congressionis dissimulato habitu primus inter primos 
terga vertens usque ad Rhenum satis accelerato pervenit. JPideles 
autem sancti Fetri longo itinere eum insecuti scrinia cum vesti- 
mentis regalibus et multas capellas episcoporum cum aliis innumera- 
bilibuB spoliis reportaverunt. Quamvis autem multa milia ad- 

85 versariorum occubuerint, ex pi^e tantum fidelium XV homines 

mortui sunt. In crastino autem ad obsidionem urbis reversi 

^.167. '^absque sanguine eam ceperunt. Dein Wirzeburgensi episcopo, qui 

a Heinrico eiectus fuerat, restituto congruoque militum presidio 

civitati imposito, singuli principes cum leticia in sua redierunt. 

40 Anno Domini MLXXXVII. Sanctus Nicolaus archiepi- 

scopus a Mirea in Barensem civitatem translatus est. 

Eodem anno Romani et cardinales cum auxilio Nort- 
mannorum Yictorem III, qui et^ Desiderius, papam ordinaverunt. 
Qui statim missis circumquaque litteris inter cetera iudicium 

45 8ui antecessoris Gregorii super Heinricum et omnes eius fautores con- 
firmavit. Gwibertus namque, quamvis apostolicam digni- 
tatem nequiverit obtinere, adeo tamen per organa diaboli prevaluit, 
ut iam biennio sedes apostolica pastorali gubematore caruerit. 
Itaque Yictor papa iam plurimis anms infirmus et in eadem infir- 

50 *) Utteraa et voee» deleta» ex fonHbua ettppl. b) epatium eireiter 17 litterarHm humore 
detrit$tm, Nota marginaiie eaee. XV: ConsUuicia imperatrix. c) Magideborgeiuiis Bem. ; 
Hagedoneiuis e. d) Bem. ; XI e, e) Bem. ; deeet e. f) et qoi e. 



1) Cf, infra ad annum 1184 (p. 55^. 



3* 



36 ANNALES MAR6ACENSES. 

Bem.mit&ie ordinatas, post quartum mensem sui pontificatus diem clausit 
extremum. 

Sequenti anno Rome cardinales Ottonem HostienBem 
episcopum ordinaverunt eique nomen Urbani secundi indiderunt. Qui 
misflis litteris omnibuB catholicis inter cetera vestigia suorum & 
predecessorum Gregorii et Victoris in Heinricum et eius 
fautores se observaturum denunciavit. Eodem anno Hermannus 
rex catbolicus in Lotharingia o b i i t anno regni eius YII. et in patria 
sua honorifice sepelitur. 

Anno Domini MLXXXVIIII. Urbanus papa Gebehardo Con- lo 
stantiensi et Altmanno Fataviensi episcopo in Alemannia, Bawaria, 
Saxonia et in aliis vicinis regionibus vicem suam commisit. In 
Teutonicis namque partibus quinque episcopi in catholica com- 
munione eo tempore perstiterunt , videlicet W[irze]burgensis», 
Fataviensis, Wormaciensis, Oonstantiensis et Metensis, quorum con- i& 
fortamento reliqui catholici scismaticis a principio restiterunt. E o d e m 
anno Hugo comes de Egensheim, indefessus miles sancti Fetri, sed 
nimium credulus OttoniArgentinensi pseudoepiscopo, a servien- 

1089. tibus eiusdem episcopi Haselahe ^ occiditur in cubiculo cum ipso 
ad dormiendum collocatus. Eodem anno nobilissima Methildis 20 
marchionissa Welphoni duci, filio Welphonis ducis [Baw]arie^, 
coniugio copulatur et hoc utique non tam pro incontinentia quam pro 
Romani p[onti]ficisA obedientia, ut tanto virilius sancteRomane fcclesiae 
contra scismaticos posset 8ub[venire*. De quoc] Heinricus omni- 
modis indoluit. Ipso anno Urbanus papa generalem synodum 25 

►A 186'. coUegit et [^cclesiaat^icaa [sta]tuta *8uorum predecessorum apostolica 
auctoritate firmavit. Gwibertus autem heresiarches a Romanis turpiter 
expellitur et, ne amplius apostolicam sedem invadere presumat, iura- 
mento promittere compelUtur. Adeo namque diutuma regni 
discordia inter catholicos et scismaticos tepescere cepit, ut non iam so 
bellum ad invicem, sed pacem componere sanius iudicarent. Qua- 
propter Welph dux Bawarie* et ceteri fideles sancti Fetri cum 
Hemrico colloquium habuerunt eique suum consilium et auxilium ad 
obtinendum regnum firmissime promiserunt, si Owibertus heresimc 
vellet dimittere et ad ^cclesiasticam communionem remeare; quam 85 
conditionem nec ipse multum respueret, si tamen in hoc ei principes 
sui assentire vellent, videlicet episcopi qui se cum Gwiberto deponendos 
esse non dubitaverunt, eo quod in eius parte ordinationem, immo 
execrationem perceperunt. Hii ei penitus dissuaserunt , ne sancte 
fcclesiae reconciliaretur. 40 

*) vocea et litteraa deletas ex Bem, suppl. b) nota marginalia aaee, XV: coniux dacU 
Noricoram; ex falsa Wilmansii lectione: die s. Marie i>of<M« Bawarie coniciaa. c) ita 
Wilmana. d) Gwibertam hereeiarcham Bemoldtts. 

1) Locus homicidiif de quo Grandidief', ^Oeuvres historiques inidiies' 
II, p» 144. egit, alibi non traditur nisi apud lohannem de Bayono, qui 46> 
in Chronico Mediani monasterii (Belhomme, Antiquitates montis Vogesi 
p. 265> locum indicat in suburbio Argentinae quod sermone accolarum 
Halleim vocatur. Chronistam nostrum brevem notitiam de morte 
Hugonis comitis in Annalibus imperialibu^ Argentin. invenisse satis 
verisimile est; cf. commentarium meum, 2) Welph dux Bawarie cf, 60 
Bernoldum ad, a, 1091. 



ANNALES MARBACBNSES. 



37 



MXO. Wirzeliurgensis et Metensis episcopi et BerthoIduB Bn-ii. 
I dnx Alemannie, filius R[odiilii| regis, in iidelitate eaucti Fetri diem 
I fixtremum clausere. 

Eodem anno f andata est Marbacensis ^ccleeia sancti noi. Hi 
l Angnstini a militari et illnstri viro Bnrcliardo de Gebeles- 
I wilre ', cuius adiiitor et eooperator fidelissimus magist«r 
Manegoldns de Lutinbach estitit^. 

Hic namqne Manegoldus magister ecclesiastieam relig-ionem £trx, i 
in Alsaoia iam dndum estinctam omaiuo Deo miaerante accendit. 
10 Nam invalescente apud illos diutuma mortalitate, omnes peue maiorBs 
et railitares ad ipsum catervatim convenere et de escommunicatione 
per poteetatem a domino papa Urbano sibi conceasam absolvi 
meruerunt. tJnde et magnam invidiam sibi apud ecismaticoB 
excitavit, adeo qnod apud H[einricum] acousatua ab eo aIi-ii.i0S8 
15 quandiu detentus fuit. 

Sequenti anno Altmanoufl PatavienBia epiacopui post multa».i09i 
pericula [etii exHia], que pro CbnBto Bustinuit, obiit et in cenobio 

auno] in Tentonicis partibus caro cum eanguine ploit, et bafones 

SO com piscibua celo ceciderunt, [et* Banguia] de panibus flncre videbatur. 

Anno Domini MXCII. Principes Alemannie ad defensionem 

sancte matris eccleeie unanimiter conveneriint sibiqne ad hoc negotinm 

eieqnendum fratrem Gebehardi Conatantienaia episcopi Bertliol- 

dum de Zeringen ducem tocius Suevie constituerunt, qui nondum 

sb ducatum aliquem habuit, etai iam dudum nomen ducia habere con- 

aueverit, 

Hic preterito anno in proprio allodio Brisaagie 'Fii- noi. xarb. 
burch civitatem iuiciavit *. 

Ipao anno Olricus Augustensis prepositua poat mortemiii 
80 [Altmannia] Patavie epiaoopuB ordinatur; qui Austrie in loco 
ubi Tresme fluvius Danubium influit [monasteriuin*] in 
honore aancti Gregorii" edificavit, ttbi regularea canonicos 
institnit ^ 

3t Uca Qeorgll. 

1) Cf. notiiiam Marbacensein quae in codice Einsidlensi nr. 633. manw 
saec. XIV. >n margine soripta est: Anno Domini MXC. Fund[ata] est 
Morbacensis eccleaia 8[ancti] Auguatini a milite Ber. G[ebe]liswiler. 
(Cf. Monurmiita Erpkeefm-temia ed. BoMer-Eggei- p. 617 J. Munc loeum 

40 et sequentem (n. 4> benignissimt v. d. 0. Holder - Egger tnihi indieavit. 

2) De Manegoldo cf. Endres in 'Historiaehea Jahrbuch der GBrrea- 
gesellachaft' XXV, p. 168 833. 3) Cf. Vitam Attmanni e. 31 
(SS. XII, p. 238;. 4) Cf. noiaiam cod. Eimidlaisia nr. 628. l. e.: 
Anno Domini MXGI. Berltholdui de] Zeringen dux Sw^evie] inidaTit 

46 civitatem [Frfjburk in Bnzkgfi[we]. Inde pattt hanc reUrtio»em de 
initns civilatts Friburch, quam Htifck, 'Geschichte der Hei-zoge von 
ZOkringen' p. 687. plane refellere eonatus est, multo maioris aestimandam 
esse. 5) De fitndationt monaMerii ». Qeorgii apud Treismam 'cf. 

privOegium Vdalrici tpiteopi de anno 1112 ('Arckii' filr Kunde Sater' 

00 reichiseher Geschichtsquellen' IX, p. 2.39.J. 



k 



88 ANNALES MARBACENSES. 

Anno Domini MXCIII. Welpho dux Longobardie et nxor 
eius Methilda iam diu contra scismaticos dimicantes tandem opitu- 
lante Deo* confortati sunt. Nam Heinricus^ filius Hfeinrici] regis 
a patre discessit et Welphoni duci contra patrem adiuvit. Givitates 
quoque ibidem, Mediolanum, Gremac, Lauda, Flacentia, contra 6 
H[einricum] coniuraverunt, qui omnes predicto duci fideliter adheserunt. 
Itaque in Longobardia Heinricus^ iunior a patre circumvenitur 
et captivatur, sed Dei misericordia ereptus a Mediolanensi archiepiscopo 
et reUquis fidelibus in regem coronatur, annnente^ Welphone duce 
Ytalie et Methilde eius coniuge. Sed et pater eiusdem ducis Welpho, lo 
dux Bawarie, ad eundem noviter coronatum regem in Longobardiam 
venit eique cum filio suo fideliter adherere satagit. Igitur H[ein- 
».1096. r icus] iuniorf confortatus in regno^ totum' robur 
I». 1098. patemi exercitus in Ytalia obtinuit, pater vero in quandam muni- 

tionem se contulit ibique diu absque regia dignitate moratus nimio- 16 
V* 186* que dolore affectus se ipsum morti tradere vo*luit, sed a snis preventus 
ad effectum pervenire non potuit. Eodem anno B[ertholdus] dux 
Alemannie, qui et deZeringen, cenobinm monachorum 
in honore sancti Petri in Nigra Silva construxit, quod postea> 
frater e i u s Gebehardus Gonstantiensis episcopus consecra v i t. so 

Anno Domini MXGIUI. Magister Manegoldus adiutorio 
domini B[urchardi]^ Marbacense monasterium a fundamentis 
construere cepit ^ seque unum canonicorum eorundem com- 
muniter viventium esse voluit. 

Anno Domini MXGV. Heinricus&r filius imperatoris S6 
Heinrici domino pape Urbano Gremam^ venienti obviam progreditur 
eique stratoris officium exhibuit, deinde fecit ei fidelitatem iuramento. 
Ipso anno H[einricus]i rex i u n i o r cum regio apparatu in 
IHisciam perrexit ibique filiam Rogerii ducis de Sycilia cum inandita 
pecunia sibi oblatam accepit. Eodem anno in Galliis ad Glamm- 90 
montem generalis synodus a domino papa congregata est, in qua TCJU 

archiepiscopi cum eorum sufiraganeis fuemnt. In hac synodo® plus 

1096. quam CCC milia hominum sequenti anno lerosolimitannm 

e/:B«m.io98.iter aggressuri cruces acceperunt. Ouius expeditionis prime 

Bem. 1096. dominus apostolicus maximus auctor fuit, huic etiam milicie 86 

Podiensem^ episcopum prefecit. Hugo Magnus frater 

a) Deo eadem manu superscr. b) ita e.; Ghoanradus reete Bernoldus; ctpud uo^rum 

aemper pro aeniore nomen iunioris Heinriei IV. filii aequivocif postea regia et imperatoriSf 
8ubrogatur, c) hic et in relatione anni 1095. falso pro Cremona Bemoldi. d) Chaon- 
raduB filios Heinrici regis Bem. e) annitente Bem, f) ef. st^pra n. b ; CliaonradaB iO 
iam dadum in regem coronatus B^n. ad a. 1095. g) Chonradas rex Bem,; ef, aupra, 
h) Cremonam Bem.; cf. supra n. c. i) Chonradus Bem, 

1) Cf. infra p. 40, l, 15. ctd annum 1106. 2) totum — obtinuit ex 
Bemoldo ad a. 1095. 3) Eodem anno 1093, Kal. Augusti. 4) Cf. 
supra p. 37, l. 6. ad annum 1090. 5) Textum Bemoldi apud Marhbach 45 
instituere cepit chronista noster — verbis a fundamentis aedificari usus, 
quae statim apud Bernoldum de mottasterio s, Blasii dieuntur — ita 
mutavit, ut cum notitia fundationis anni 1090. conveniat, 6) Bemoldi 
narrationem chronista rebus de itinere Hierosolymitano rdatis auxit, 
quas, nisi fallor, ex Annalibus imperialibus Argentinensihus hausit. 60 
At fontes ita in unum permiscuit, ut Annalium textus pro certo recognosci 
non possit; cf, commentarium meum, 7) Ademarum, 



ANNALES MARBAGENSES. 39 

Philippi regfis Fraiicorum, egregius quoque GodefriduB ^^-^^ 
dux Lothoringie, Otto Argentinensis episcopus, Boimundus 

filius Ruberti Gwiscardi et alii multi principes hnic ex- 

peditioni interfueront. Hoc anno magna cede tmcidati sunt ab».i096. 

6 nis qui lerosolimam^ 

. . . . . . Apud Wormatiam Ohristiani^ persequentes ludeos^, 

ad episcopum properabant. Qui cum non aliter illis salutem, nisi 

baptizarentur, promitteret, inducias colloquii rogaverunt. Et eadem 

*p. 158. hora *episcopi cubiculum intrantes, nostris foras expectantibus, quid 

10 responsuri essent, diabolo et propria duricia persuadente, se ipsos 

interfecerunt. 

Anno Domini MXO VI. Hugo Lugdnnensis archiepiscopus Nou Marb. 

magistro Manegoldo reliquias sancti Hyrenei martiris trans- 

misit, que hucusque in Marbacensi gcclesia digno honore 

15 servantur. 

Eodem annoUrbanus papaTuronis synodum tercia ehdo- Bem, 
mada quadragesime cum diversarum provinciarum episcopis gloriose 

celebrayit. Ad hanc synodum magister Manegoldus veniens, /v*v. c^rd. 
privilegium^ a domino apostolico accepit ad tuicionem Mar- 
20 bacensis ^cclesiae, in quo decrevit inter alia, ut nullus violentia 
vel astutia ibidem prepositus constituatur, nisi quem canonici communi 
consensu instituerintc. 

Anno Domini MXCVIIII. Urbanus papa secundus postJBen». 
multas tribulationes de hac luce migrayit, pro quo Paschalis papa II. 
25 ordinatur. 

Eodem anno lerusalem a gente Francorum et al099. 
duce Godefrido capitur, ^et multa laudabilia, sicut liber 
expedicionis ^ eorum narrat, ibidem peraguntur^. 

^Ipso anno^-^ inchoatur Cysterciensis ordo et -peT nou Neob, 
80 multas provincias mundi dilatatur ad laudem et gloriam 
domini nostri lesu Christi et cepit crescere in virtuti- 
bus et religione, sicuti actenus cemitur in omni gente 
et natione.' 

a) lerosolimam apad Wonnatiam c. aine lacuna; Bemoldi textua ad a. 1096. i(a aoncU: 
35 Indei magna cede trucidati snnt ab his qai Hierosolimam petierunt; ita dico, at apad 
Spiram fugientes in palacium regie et episcopi etiam repagaando vix se detenderent, 
eodem episcopo lohanne illis auxiliante. Qai etiam postea ob hoc ira commotos et 
peennia Indeoram condnetas qaosdam fecit obtrnncari ChriBtianos. Item apad 
Wormaciam etc. b) Indei pereeqaentes fngiendo Christianos Bem, c) Anno Domini 
40 MXGVni. iniciatnr Cyst. ordo in margine manu coaeva saec, XIIJ, additum. Cf. ad 
annum 1099. d) in margine signum \:, quo nota marginalie anni 1098. (cf, n, c) indieetur, 

1) privilegium — instituerint cf, privUegium Urbani II, a, 1096. Martio 24. 
Turonia datum, unde pauca deaumpta sunt (Jaffd^Ldwenfeld, Regesta 
pont, nr, 5629 ; Grandidier, ^JSist, d^Alsace' II, p, 164>. 2) Ignoramua, 
46 quem lilrum de prima expeditiane sacra lUlrarius in bibliotheca Neo^ 
burgmsi invenerit. 3) Non recte librariua Neoburgensia notitiam de 
exordio Cisterciensis ordinis anno 1099. inseruit; quem errof*eni scriptor 
notae marginalis (cf. supra n, c) animadvertit et correxit, Cf. de hoe 
loco commentaritmi meum. 



40 ANNALES MARB^CENSES. 

Anno Domini MC. Facta est fames incomparabilis et 

mortalitas horribilis^. 
Bem. 1100. Otto quoque Argentinensis scismaticus, de lerosolimitano 

itinere reversus, sed de scismate, ut putabatur, non emendatus, diem 

1100. clausit extremum'; cui Baldewinus VI. tantum victurus ebdo- 6 

madam suecessit. Cui eodem annoCftno episcopus successit. 

Not.Marb. Anuo Domini MCV. Ecclesia a Burchardo primo fun- 

data Marbaco dedicata est a venerabili Gebehardo Constan- 

tiensi episcopo in honore sancid Augustini episcopi. 

Gestai^' Anno Domini MCVI.^ Imperator apud Leodium defunc- lo 

i;io. tus, corpus eius in Spiream civitatem deportatur ibique in ecclesia 
V. 186'. sancte Dei genitricis, quam ipse miro et arteficioso, sicut *hodie 
cemitur, construxerat opere, iuxta patrem avumque sepelitur cultu 

regio; et diutumum scisma finem acoepit. Heinricus vero 
fihus eius iam pridem a principibus coronatus et in 15 
regno confortatus^, qui etiam patrem persecutus 
erat, regnabat. 

Altero anno terre motus factus est magnus^. 

Kot.Marh. Anuo Domini MCXV. Dedicatum^ est altare* omnium 

sanctorum Marbacense a venerabili Rudolfo Basiliensi episcopo 20 

XVII. Kal. Decembris. 
Not.Marb. Anno Domiai MCXVIL Possessus est locus Swarcendan 

a congregatione dominarum Marbacensium Nonis Angusti^. 
Not. Marh. Auno Domini MCXX. Burchardus fundator Marbacensis 

§cclesiae de hac luce migravit et in eadem ^cclesia sepultus 26 

in pace quievit'''. 

a) monasterium e. errore Uhrarii Neoburgensis , vide infra notam 5. Al. SchuUe 
emendationem proposuit. 

1) Hanc notUiam et seqaentem de terrae motu (l. 18> potius Notia Marba- 
censibus quam Annalibus Argentinensihus ascribam. — Cf. etiam lohannis so 
de Bayono Chronicon Mediani monasterii (Belhomme, Antiquitates montis 
Vogesi p. 117): Anno Domini MC. hiems tanta fuit asperitate repleta, 
quod vix quis extra poterat egredi. Hanc subsecuta est fames valida et 
hominum mortalitas. 2) His ultimis Chronici Bemoldi verbis brevem 
quandam notitiam Annalium imperialium Argentinensium de morte Ottonis 86 
episcopi dimotam esse mihi constat. 3) Nbn dubito, quin chronista c*nnum 
incarnationis ex Ann. imper. Argentin, desumpserit; pauca quae ibidem 
de morte Heinrici IV. et de successione filii scripta erant omissa et narra- 
tione Cttonis Frisingensis expleta sunt. 4) Cum huic loco relaiionem 
anni 1093 (supra p, SS) conferas, ipsum chronistam ambos Heinrici IV. 40 
filios confudisse intelligas. 5) Al. Schulte in ^Mitteilungen des 

Instituts fUr dsterreichische Geschichtsforschung' V, p. 529. notitiam de- 
dicationis apud Maternum Berlerum conservatam (^Mitteilungen der Ge- 
sdlschaft fUr Erhaltung der geschichtliehen Denkmdler im Elsass. 
II. F6Lge\ XVII, p. 144> huius loci fontem esse primus recte vidit, 46 
Notitia ita sonat: Anno 1115, indictione nona, concurrente quarto, 
epacta IIII, XVII. Cal. Decembris dedicatum est hoc summum altare 
a venerabili Rudolpho Basiliensi episcopo in honore omnium sanc- 
torum etc. 6) Cf. Schulte l. c. 7) Usque ad tempora Grandidierii 
Burchardi epitaphium in ecclesia Marbacensi videbatur: Anno Domini 50 



ANNALES MARBACENSES. 



1122, 



Anno Domini MCSXir. Rfidolfus Basiliensis episcopus 
^biit; ciii Bertholdua successit. 

a B[ertholdus] dux de Zeiringen Mollea- 
iieini occiditur ^ ™""- '"''■ 

Anno Doinini MCXSIII. C&no ArgeiitiuensiB epi-1123. 
scopuB de aede petlitur; cui Brnno episcopus aoperponittir. 

Anno Domini MCXXIIII, Dedicatum est antiquum soi, aiari,. 
oratorium Swarcendan a venerabili Bertoldo Baeilienei epiacopo 
in hoEore beate Marie virginis. Idem Bertholdua epiBCopus 
ordiuatus est in Basiliensem episcopatum' a domino Calisto 
papa aecundo, qui poet aliquot anuos dedicatioms gcclesiae, 
Bcilicet Swarcendan, eo qnod aymoniace intronizatus fuerat, 
negligentiamm suarum'' penitndinem gerena conversus est 
apud monasterium " Lfizelahe ibique monachua faetna, accepta 
indulgentia a domino'^ papa Innoceatio et episcopatu rdicto, 
in monaatico proposito usque in finem vite sue permausit ^ ; 
cui Albero in epiacopatn successit. 

Anno Domini MCXXV.^ Heinricaa iraperator iunior,1126. 
ordine imperatorum IHI, regnm vero quintua, apud Traiectum smio rwa. 



i patribus suis appoaitus 



8 huinania exemptus in dritate Spire: 
Hic armia atrennuisaimus tam° Rome, ubi coronam imperiaiem i6 
accepit, quam in Ytalia, ubi fortia bella gefasite, tot]um im- 
perium ita in brevi Bue ditioni aubiecit, ut omaes in RomHno orbe 
positi Bub[iecti]onis8 ingnm humiliter portarent. 

x& Huius sororem Agnetem pater buub H[e i n r i c u sl ■» 

imperator cuidara Friderico de castro Stoyphe ob opem Bihi 
ferendam in matrimonio tradidera t ei que dncatum Ale- 
mannie dederat, quodf £[ertho1duB]° de Zeiringen bk uobiliaaimis 
optimatibuB regni priua poBaidendum [acce]peratB, ut superiua 

30 dictum est'. Fridericus igitur dux Suevorum et gener impera- 
t o ri s factus BerthoWum pacem petere coegit. Oondioio nutem 
pacis taha fuit, ut fiertholdus ducatum exfeatucaret, sic tamen, ut 
Turegum nobibssimum Suevie opidam a manu imperatoris ei tenendum 
remanerat, Hoc opidum in faucibus raontium versus Ytaliam [suporo 



I 



d) doiiiino dsml 



MCXX, XI. Eal. Martii, obiit bonae memoriae fiurchardus miles de 
Gebliswiller, fundator huius loci (Grandidier, 'Oeuere» inM.' lU, p. 125, 

M. 5J. 1) Cf. infra Ann. Mrmrimonasterimsea ad a. 1122. — De facinm-e 
egit Heyck, 'Gegchiehte der Herzoge von ZShringen' p. 243. 2) Anno 
1132, ut videtur, episcopatui rmuntiacit (cf. Bemhardi, 'JahrbOehef 
Lothara' p. 509, qui hunc locum neglexit); Albero siKcessor ehts 
III. Id. Febr. a. 1134. eonstcralu» eet. D» morte Bertholdi episcopi 

B ptrfe infra p. 44, n. i. 8) Annum incarnalioHis et breeem notitiam de 
morte Heiarici V. hie omigtam chroaista in Ann. imp. Argentinemibua 
itimnit; ef, eoatmentarium meum. 4) iu — quintus ex Ottonis Gestia 
Frid. I, e. 10. 5) tam — geasit I, c. 11. 6) Bertholdns — regni 
ibidmt e. 7. 7) Cf. tupra ad a. 1092 (p. 37, l. 23;. 



% 



A 



42 ANNALES MARBACENSES. 

GestaFHd.hiCvaxi T u r r i c i n u 111», unde^] Lingemagec flavius flait, sitam 
est. Quidam totam Teuthonicam^ terram Alema[nniam^ dictam pu]tant 
omnesque Teuthonicos Alemannos vocare solent. Sed illa tantam 
provinciai id est Suevia, a Lemanno fluvio vocatur Alemannia, 
populique eam inhabitantes solummodo vocantur Alemanni. 6 

ib, if 9. Bertholdus i g i t u r , quamyis in hoc negotio imper a t o r i 

cesserit, tamen strennuissimus ac fortissimus fuit, qui vactlum 
exhinc nomen ducis gerens id quasi hereditarium posteris reliquid®. 
Hic B[ertholdus] postea Moll^esheim^ occ^isas est^ 
Omnes enim usqiie sid presentem diem' duces dicti sunt, nallum lo 
ducatum habentes soloque [nomine^l sine re par[ticipan]tes^, nisi quis 
ducatum esse dicat comitatum inter lu[rumb et] montem [lovis^, qaem 
post mortem Wilh]elmi comitis filius suus G&nradus ab imperatore 
[Lothario^ suscepit, vel a ducatu Ca]rentano, quem numquam habuerunt, 
ducis eos nomine [honorandos^ esse^ contendat, in aliistamen] rerum 15 
V. 137. et honoris non parva pollentes mag^niflcentia. 

t». if 8. Fridericus autem ducatum Alemannie sine contradictione habait 

ib. 1, 9. et ex nobilissima compare sua Agnete duos fllios h a b u i t , Fride- 

ricum ducem et Ounradum postea regem, ac post multa 

virtutum insignia diem ultimum claudens in proprio fundo Lorche 20 

humatus est. 

ih, 1, 10. Heinricus vero imperator iunior sororem suam 

Agnetem viduam Leopaldo orientalifiT marchioni in uxorem dedit, 

»». /r,i4. quae ei IIII filios et tres filias peperit: Leopaldum' ducem 

Bawarie, Heinricum ducem Austrie, O&nradum Salzburgensem 26 
archiepiscopum^, Ottonem Frisingensem episco- 
pum^, Oerdrudem ducissam Boemie, Bertham ducissam Pulanorum 
et Itam marchionissa m de Monte - ferrano. Hec de genealogia 
Agnetis dicta sufficiant. 

Fridericus itaque dux Alemannorum, frater 80 
jfr. 7, 14. Ounradi postea regis, duxit flliam Heinrici ducis Nori- 
corum nomine luditam uxorem genuit q u e ex e a Fridericum 
postea imperatorem et luditam, quae Matheo Lotharingorum daci 
n u p s i t. 
%b. 1, 20. Heinricus i s t e Noricorum ^ dux erat natione Alemannus, 86 

ex antiqua et nobilissima Welphorum familia originem *trahens ac per *p. 159. 

hoc multas possessiones ex ea parte qua Fyreneos montes attii^t 

Alemannia iure hereditario habens. Hic Heinricus duos filios 

e/'.«fc./,42. h abuit: Heinricum,Welphonem, et luditam filiam, 

i5. 7,19. ut supra dictum est^ Unus filiorum, id est Heinricus, 40 

patri in possessione et in ducatu Noricorum s u c - 

ef.i». jr,46. cessit, qui etiam Oerdrudem ® filiam Lotharii regis cum 

a) ita Boehmer; apud Bemoldum ad a. 861. lacns Turricini mentio fit, b) ffoeea 

deletas ex Ottonie Gestis Frid, et ex prioribua editionibua suppl. c) LemaxmaB Ottonit 
Gesta Frid, d) h eadem manu superscr, e) ita e, f) ita Boehmer, g) Sster- 45 
riche eadem, ut videtur, manu superscr, 

1) Cf, supra p, 41, l. 3. ad a, 1122. 2) Nota Berthdldum V, uUimum 
€x Zaringorum gente ducem, anno 1218. mortuum esse, 3) Leopaldum — 
Monte - ferrano cf, Bahewini Gesta Friderici IV, e, 14. 4) Pata- 

viensem episcopum Bahewin,; Conradus anno 1164. Salzburgensis 50 
archiepiscopus electus est, 5) De huiua morte Bahetcinus l, c, agU; 

cf. infra p, 50. 6) Cf. Ottonis Gesta Frid. I, c. 19. 7) Cf, supra l, 31. 



AN^ALES MAR6ACENSES. 48 

dncatu Saxonie accepto uxorem duxit\ Alter f ilius,^"^ JJ^* 
id est Welpho, fuit princeps Sardinie, dux Spoleti, marchio Tuscie. 

Sed unde digressi sumus revertamur. Hein-/&. j, 17. 
rico imperatore defuncto, ut dictum est^, Lotharius 

5 dux Saxonum in regem eligitur. Quod Lothario regnum 

datum fuit [et heredibus*] imperatoris non est datum, 

hec causa fuit. Heinrico imperatore yivente imperium 
scinditur; [quae^ scissura tam grajvis fuit, ut preter Fridericum »6. j, 12. 
ducem fratremque suum Ounradum et Godefridum [palatinum^ 
10 comitem] Bheni vix aliqui ex principibus fuerint, qui principi suo non 
rebellaverint. [Quot^ et quanta ergo] dux Suevorum vel imperatore 
presente vel in xtalia morante stilo tunc digna gesserit, tota pro- 
vincia a Basilea usque Ma^untia, ubi maxima vis regni esse noscitur, 
ab antiquioribus " nostris adhuc in memoria hab e t u r. Igitur ib. i, 13. 

15 omnibus circa Bhenum ad nutum suum inclinatis, Gebehardo 

Argentinensi episcopo ^ e t Alberto Maguntino archiepiscopo 
bellum indi c i t , vastatis circumquaque omnibus. Heinricus ib. 1, 15. 
itaque imperator, revocatis in pacem qui erant ei oppositi^ prin- 
cipibus, libere potitus imperio apud inferius Traiectum o b i i t ^. At ib. i, 16. 

20 imperatrix Methildis, Heinrici regis Anglorum filia, regalia in potestate 
sua habebat. Quam predictus archiepiscopus multis^ promissionibus 
ad sibi tradenda regalia induxit. Igitur Albertus — nam id iuris, dum ib. i, 17. 
regnum vacat, Mag^tini archiepiscopi ab antiquioribus esse traditur — 
principes regni in ipsa civitate Maguntina convocat malorumque a duce 

25 Friderico sibi illatorum haut inmemor, cum predictus dux ad regnum 
a multis exposceretur, ipse Lotharium ducem Saxonum, virum tamen 
ex probitatis industria omni honore dignum, in regem a cimctis qui 
aderant principibus eligi persuasit. 

Que res laudabiliter facta gravissime tamen scissure seminarium 

30 denuo fuit. Nam predictus princeps consilio eiusdem Alberti Magun- 
tini episcopi nondum odio in heredes imperatoris Heinrici saciati 
Fridericum ducem [fratremque^ suum Conradum persequitur. Dissensio ib. i, 21. 
igitur inter Lotharium imperatorem et Fridericum ducem] pene per 
decem annos protracta^ imperium quiescere non sinebat. Qualiter 

35 autem ad ultimum pacatum fuerit, et quot et quanta virtutum insignia 
Lotharius reliquerit, qui scire desiderat hystoriam ipsius 
legat^ Itaque dissensionis tempore Fridericus dux, mortua uxore ib, i, 22. 
sua *Iudita, Friderici comitis de Sarburch, fratris AlbertiMaguntini v. 187'. 
episcopi, filiam Agnetem uxorem duxit ab [eaque^ Cunjradum palatinum 

40 a) et heredi Bohmer; at cf. infra l. 31. b) voees deleiaa ex Ottonis Geatie Frid. eupph 
c) oppositie c. d) falsis Gesta Frid. e) dacem pene c, quibusdant voeibus negligentia 
omissis; Wilmans perseqaitor. DiBsensio mpplevit, Equidem textum ex Geetis Frid, ita 
reatitui, ut error librarii noatri facile explieetur, f) pertracta e, 

1) Ex Ottonis Gestis FHd, I, c, 19. 2) Cf. supra p, 41, /. 18. 3) Cf, 
45 OtUmis Gesta Frid. I, c, 8. 17. 4) Hic non recte Gebehardi mentio 

fit, qui demum anno 1131. episcopus nomitiatus est; chronista proelia 
anni 1117. cum pugna anni 1136; quam in AnnalibuB Argentinenaihus 
imperialibus memoratam invenit (cf, infra p, 44>, confudisse videtur, 
5) Ottonia Gesta Frid, I, c. 15. secutus, chronista iterum mortem Heinrici 
50 narrat; cf. supra p, 41, L 18. 6) in priore hystoria dictum sufficiat 
apud Ottonem, qui ad Chronicon suum spectat, An et chronista Hohen- 
burgensis idem opus significaverit? 



44 ASSALBS liABBAGEXSSa 



04aimFiria.&miitem Rhem et Claricum Ladevici proTincialis oomitis 
TfiTnngie* nxorem; aeoepit. 

jr^, jbr». Anno Domini MCXXX. Genmgns ^ Marbacensis ecdesie 

prepositiiB primos obiit; cni Amoldns^ snccessit . 

1131. Seqnenti anno Ai^entinensis episcopns Brnno a 5 

sede pontificali pellitnr. Gebehardns cathedre pre- 

fic[itnr*]. 

1133. Anno Domini MCXXXllT, Lotharins rex ab 

Innocentio papa Bome in Lateranensi monasterio con- 

secratnr in imperatorem. 10 

£». Eodem anno llil. Xon. Angnsti sol obscnratns est 

YL bora diel, et tenebre facte snnt. 

.T«<. jr«^. ^Eodem anno^ constmctnm est monasterinm qnod 

Tocatnr Nomm-castmm^ in fnndo Beinaldi comitis de 

Lnzelenbnrch et cepit crescere in personis et rebns et » 

religione ad landem Ihesn ChristL^ 

1136. Anno Domini MCXXXYI. Facta est pngna inter 

^^^J^^UJ*- Gebehardnm Ai^entinensem episcopnm et Fridericnm 

dncem Alemannie apnd Gngenheim^ 

ib. Eodem anno combnstnm est mains monasterinm 10 

Argentinense primo. 

Seqnenti anno Albero Basiliensis obiit; cni Ortlibns 

snccessit. 

Eodem anno Bertoldos prins Basiliensis episcopns, 

postea monachns, apnd Luzelahe cenobinm defnnctns est^. 85 

1138. Anno Domini MCXXXYIU. Lotharins imperator 

^Xv<a^ obiit; cni Cnnradns frater f riderici dncis Alemannie contra 

qnomndam principnm yolnntatem in regno snccessit. 



tk) Ua ex Gertis Frid. guppl. b) vocet Mtine ddeta* Bokmer et WiUmmms . . . oldna siie- 
cemtt legerunt. Amoldiu eupplemdum esse Xeeroloffimm Marhmeemae prohmt: XYin. KaL 30 
lUiL Arnoldna preporitns hic secondiu MCXLIUl. CMHteiliatgen der GeseliseMafi fSr 
ErhaUung der geaehiehtliehen DenkmSler im Eleass. II. Folg^. XiX, p. 19^. e) Um 
WUman» emppl. d) in margine memm eoaera eaee. XIII: eenobiom NoTi-eastri eonstraitar. 

1) De hae notUia Marbacensi ultima quam chronista in fmtibus suis 
invmU cf. comfnentarium meum. Notandum est, quod hie non Mane- S5 
goldus, sed Gerungus primus Marbacensis preposUus appMttur. 2) Hae 
notitia, quam nota marginalis Xeoburgi scripta sustinet (cf. n. d), fun- 
dationis tempus pro certo definitur. Cf. etiam Sehulte in *MitteUungen des 
dsterr. Instituts' V, p. 524. 3) Ann. EUenhardi (cf. infra m appendice) 
pugnam apud Danzenheim locum paulo distantem factam esse narrani, 40 
4) Cf. supra ad annum 1124 fp. 41, n. 2). Bertholdum anno 1136. iam 
mortuum fuisse ex privilegio Humberti archiepiscopi Bysuntini apparet, 
ubi Berthoidus ipso anno beate memorie presul nominatur (TrouWat, 
'Monuments de Bdle' I, p. 262^. Fortasse notitia de morte Alberonis 
quodam librarii errore ante Ulam de marte Bertholdi (a. 1136. attribuendaj 45 
addita est, quam sequi deberet. 



ANSALES MARBACESSES. 



E maritum ', 



adhei 



ali 



im, q ui fiL 
duserat, fuit vir'ffl 
geueria nobilitate inBignia. Hio 
c t Fridericiim dncem , aororia 
quod Lothario mortuotC 



dam principibuB contrariug fait'. His et aliis caasis 
Cimradua rex exacerbatiia Heinricuni dncatit Noricornm 
privavit, hereditate in Alemannia et ducatu Saionum 

retento. Iste H[einricua] de corapa[re« sua Ger]drude, filia 
Lotharii, geauit Heinricum, qui a primie cunabulia patre et matre 
orhatus, [uhi* primum adoJloTit, poUena viribns et ingenio validus 
non se Inxui et inercie coTruTnpendnm, aed, [ntia mos Saxonum] eat, 
equitare, iaeulari, curau cnm equalihus certare solehat. Qui cum 

6 adolevit, ducatum Noricorum, quem patri euo non iuste abiudicatum 
aBserehat, iure hereditario ad cmiam Cfittradi regis reposcebat, 
tunc temporis cum Heinricumb filium auum per electioaem 
principum Aquis g r an i innngi ac coronari ins b i t. Q,uero multa 
pradentia et ingenio indnctum usque ad reditum suum auspendit — 

n nam tnnc in prooinctu' Iherosol imitaui ifineris erat — 
et quiete expeetere persuasit. 

F Aniio Domini MCXL. Combustuni est monasterinm 

■ Ai^entinenae secuudo *. 

Seqneuti auno Gebehardus epiacopus obiit 

■b Burcbardus successit. 

Auno Domiui MCXLIII. Facta eat hyemps nivosa^ 
et dampnosa vineia et arboribus. 

Ipso anno' Kogerias r e x Sic i 1 i e clasee a iu Crreciam 
deatinat, prefectis eia ducihua atrennuis et navftli prelio gnaris. Qui 

maxima ibi preda direpta, opifices etiam, qui eericoB pannoa texero 
Bolent, ob ignominiam imperatoria itliua euique priiicipis gloriam 
captivoB deducunt; quoa Rogeriua in Pauormitanoe Sjcilie 
metropoli collocana artem illara'* texendi snoa edocere precepit, et 
exhinc prediota ara illa, prina a Grecis tantnm inter Ohriatianoa habita, 

5 Romania pateree cepit ingeniis. 

Auno Doraini MCSLVIII. Facta est expedicio 

Ilernsalem secunda* sub Cflnrado rege Komanorum, 
Lfldewico rege Francorum Bernhardoque abbate Clara- 
Tallensi. 



1141. 
1143. 



d)U 






1) vir — insignia ex Geatis Frid. I, e. 20. 2) Fridericum — maritnm 
ef. mdeni. 3) Cf. qiiae Olto i» Oestis FHd. I, c. 23. 45; II, c. 7. de 
inimiatii4 Wdforvm caule indicat. 4) Cf. Ottonis Gesta Frid. I, 

b c. 46. 6) Cf. infra Aw. EUmhai-di ad a. 1143. tt Nolas AUorfensea. 
6) De hac hienie cf. Curachmann, 'Hungersndle im MUtelalter' p. 139. 
T) Tempiia hie non recU indicatur; nam Mogeriug demum autumno 
atmi 1147. expeditionem in Qraeeiam paravit. 8) Cf, infra ia 

appendice Arm, Maurimonasterienees! Jnn, Eltenhardi; Notaa Altorfatati. 



L 



46 ANNALES MARBACENSES. 

1150. 
Ann.num\ Anno Domini MCL. Combustum est monasterium 

Argent. Argentineuse tercio; et eodem anno facta est hjemps 
magna K 
GestaFrid, Ipso an*no obiit Heinricus filias Cunradi regis, quem 

/,67. pater ante expeditionem Iherosolimitanam per electionem 5 
principum regem ordinaverat ', obiit^, habens adhuc aliam filinm^ 
Fridericum nomine. 

Ann}f^. Anno Domini MCLII. Cunradus rex obiit; cui 

Argent, fratris sui filius Fridericus, dux Alemannie, in regno 
successit ^. 10 

^*//"?^^' Quod unanimiter principea Fridericum ducem 

' * Alemannie elegerunt, hec causa fuit. Due in Romano orbe 
apud Gallie Germanieve finesc famose familie actenus fuere, una 
Heinricorum de Wibelingen, alia Welphorum de Altdorf, altera im- 
peratores, altera duces magnos producere solita. Iste, ut inter viros 16 
magnos glorieque avidos solet fieri, frequenter sese invicem emulantes 
rei publice quietem multociens perturbabant. Nutu vero Dei paci 
populi sui in posterum providentis sub Heinrico V. factum est, ut 
Fridericus dux, frater C&nradi regis, qui de altera, id est de 
regum familia, descenderat, de altera, *Heinrici scilicet Noricorum ducis, 20 
filiam in uxorem acciperet, ut supra dictum est*, et ex ea^-^^- 
Fridericum imperatorem generaret. Principes igiturd non solnm 
industriam ac virtutem iuvenis, sed etiam hoc, quod utriusque sangninis 
consors tamquam angularis lapis utrorumque parietum dissidentiam 
imire posset, considerantes, caput regni eum constituere adiudicaverunt; 25 
plurimum rei publice profuturum precogitantes, si tam gravis et diu- 
turna inter maximos imperii viros ob privatum emolumentum 
simultas hac demnm occasione sopiretur. Ita non regis C5nradi zelo, 
sed universalis, ut dictum est, boni intuitu Fridericum eius filio 
Friderico adhuc parvulo preponere maluerunt. Nam frater eins 80 
Heinricus ante patris obitum rex creatus obierat^ Hac 
consideratione et ordine electio Friderici celebrata est. 

Itaque Fridericus rex factus in quadragesima^, 
«». /j, 9. duo cardinales ab Eugenio papa in Teutonicam destinati sunt, 

Bemhardus presbiter et Qregorius diaconus, ad depositionem quo- 86 
rundam episcoporum. Qui Heinrico Maguntine sedis archiepiscop o 
deposito et Arnoldo cancellario regni substituto, permiB8u 
principis Burchardum Eistetensem senio gravem de inutilitate oausantes 

ih. II, 11. submoverunt. Idem etiam legat i ^ filiam marchionis de Fr5- 

burch® Adelam nomine ob vinculum consanguinitatis, ut dice* 40 

a) chronista, Geeta Frid, aeeutus, qMamvia in prineipio sententiae eandem voeem iam ex 
9U0 adiecieeet, b) fratrem Otto, qui ad Heinricttm, non ad Conradum regem, ut no^er, 
apectabat, c) fine e. d) qai e. e) ita e, ; aed Adela filia marchionie de Vohburch 
erat, Lihrariua Alaatieneis de comitibus vicinia de Froburg eogitasee videtur; ef, eundem 
errorem infra ad a. 1189 (p, 60, n. 14>. 45 

1) Cf, Ourschmann, 'HungermSte im MA! p, 144. 2) Cf, supra p, 46, 
/. 17. 3) Cf' if^fra Ann, Maurimanasterienses, ubi sequitur: et eK>dem 
anno facta est inundatio aquarum maxima. Quae verba certe ex eodem 
fonte, scUicet AnndUbm monast. Argent. deperditis, profecta sunt. 4) Cf, 
supra p. 42, /. 31. 5) Cf, supra l, 4. ad a, 1150. 6) Cf, Oesta 50 
Frid, II, c, 1. 7) legati — separaverunt cf, ibidem II, c, 11. 



ANFALES MARBACENSES. 47 

bktur, novo regi uxorem pridem iunctam, separaverun t. ""Jj 
Dnmque poat hec in MadebuT^ensem et quosdam alioB Bententiam 
ferre togitarcnt, a rege inhibiti et ad propria redire iuBsi Bunt, 

Kodem auDo' Eugeni o papa e x hao luoe traus 1 a t o , <i. li 

5 Anaatasi u b sedem re o e p i t. 

IpBo etiam teiopore magna fuit controverBia interiA. /i 
Heioricum ducem Saxonie et Heinricum filium Leopaldi mar- 
chionie Austrie pru Norico ducatu decertantibus. Unde et 
regi magna erat aMietas, qualiter litem, quae inter eiua» camem 

10 et Banguinem, id est Heinricum patruam Buum et Heinricum avunonti 
aui filium, [agitabatur''], aine sanguinis efTuBiune tcrminari posaet. 
Fuit namque Heinricua dux Saxonie Heinrici quondam Norici 
duciE fiUus, quem CuuraduB rox a Ba,wariB eieotum in Saxonia manere 
compulerat, ducatumque ipaiuB primum Leopaldo, marcbionis et 

16 Agnetis' lilio, ac deinde tratri ipsios huic Heinrico concesserat. 
Rex ergo predictam litem iudicio vel conailio decisurus utrique in 
oivitate Herbipoli curiam prefigit. Quo dum alter, id est Heinricua 
ducis filius, veniret, alter se absentaTit. Qui itemm et iterum 
vocatnr. Igitnr rex, dum iam per bienuiiim ad decidendsm litemi».ii 

20 duorum principum cx. propinquitate*^ sangiiinia tam affinium laborasset, 
tandem alteriDs inatantia quiinpatemam^ hereditatemd [redire^ cupiebat 
flexua, imminente etiam sibi espeditioniB labore], qua Rome imperii 
corona m acc epturna^ erat, in qua euudem iuvenem militem 
socinmque vie habere debuit, finem uegotio imponere cogebatur. 

26 Proinde iu oppido Saxonie Gosla"ri e curiam celebrans utrosque duces 'f. i; 
datis edictis evocavit; ubi dam altero veniente alter se absentaret, 
tadicio principum alteri, id est Saxonie duci«, Banarie ducatua ad- 
iodicatur. Itaqne Fridorico imper&tore facto, post circulum 
anni ordinationis Bue* Ratisponam venit, patruum Heinricum •». f. 

30 alloquitur, ad tranEactionem cum alt«ro Heinrico duce Saxonie 
faciendam tanc demum incltnavit. Summa'' autem concordie heci». j, 
f u i t : Heinricue maior natu ducatumB Bawarie per VII vexilla 
reaignavit; [quibus'»] iuniori traditis, ille duobns vexiilis marclilam 
Orientalemli cum comitatibus ad eam cx antiquo pertinentibus reddidit. 

35 Exinde de eadem marchia cum predictia comitatibus quos tres dicunt 
iudicio principum dacatum fecit eumqne non solum aibi, aed et uxori 
cum dnobus vexillis tradidit, neve in poetemm ab aliquo aucceseomm 
saorum mutari posset aut infringi, privilegio confirmavit. Acta aunt 
anno regni eiua V, imperii II, 

M Igifcnr Hfeinricua] dox Saxonie et Eawarie, prinB- 

quam patrum auoram in Bawaria recepiBaet aedem, dnxerat 

tibi redlre — Ubare dfsunt; eirorem. gni tine duttio libfario Keoburffeital, fwn eMronistao 

Jiohehftui-gensi fiHacrtbetidus ett, eit Otlimiti Qettfa Frid. II, e- 11. emendvtri. fl) dacli e. 

4d F) nu in margine novar linBat eadem mann add. g) dncatu e. h] Kftlerriche eadem 

1) Imtno hit non de a. 1152, aed iatn d» anno 1153. agitur. 2) Cf. 
mpra p. 42, l. 24. 3) Ottonis Gesta Frid. II, c. 7: pro corona imperii 
accipienda. Cf. ibtdem I, c. 70. de Conradt III. expeditione, qua imperii 
60 coronam accepturua esset. 4) Fridtricw die 18. Itmii a. 1155. imperator 
eoronattta tst. Menae lunio tt mm«t Septembri a. 1156. Ralisponat dt con- 
eordia cttm Heinrico duce Saxoniae agebatur; ef. Ottonis Gesla Frid. 
II, c. 47. 54. 



L 



48 ANNALES MARBACENSES. 

uxorem filiam CTmradi ducis de Zeringen^ gennitque ex ea 
filiam, quae Danorum regi nupsit. Et consanguinitatis 
causa coniuge dimissa^; accepit in matrimonium filiam 
Heinrici regis Anglorum^, a quo beatus Thomas Cantuariensis 
passus est^ 6 

Heinricus itaque dux Saxonum et Bawariorum de 
compare sua Agnete^, filia regis, genuit IIII filios: 
Heinricum, qui duxit unicam filiam Cunradi palatini Rheni 
uxorem et ob hoc post mortem Ctlnradi palatinus^ 
effectus est; et Ottonem, qui ab avunculo suo Richardo lo 
rege Anglie factus est comes Pictavie^, qui etiam nutu 
Dei factus est Romanorum imperator^; Wilhelmum quoque, 
qui regebat ultra Alberiam fluvium Slavos, Fresones et 
Holzsezen^; nec non et Lutherum, qui in expedicione 
prima Heinrici imperatoris militans in Apulia apud 15 
Augustam obiit^®. 
Ge^aFrid, Anno imperii Friderici seoundo", cum principes consan- 

' ' guineos bugb Heinricum et Heinricum, ut dictum est^^, 
ib, i£, 48. a d concordiam revoca 88et,imperator in ciyitete Orientalis Francie 

HerbipoliA regio apparatu, multa prinoipum astipulatione, iuncta sibi so 
Beatrice Reinaldi comitis filia, nuptias celebrat. Reinaldus iste de 

iantiqua^ et] illustri Burgundiorum prosapia oriffinem trahens illius 
^urgundie comes [dicebatur^ que, olim a Riid]olfo rege imperatoric 
Cunrado^^ et filio e i u s Heinrico cum testamento relic[tal> , regnnm 
erat; et est] sedes^^ regni apud civitatem Arelatum. Hec eadem 25 

a) Herbipoli e, b) vocea et litteraa deletas ex Geatia Frid, et ex editione Wilma$tsii suppl, 
c) imperatore e. 

I) Nuptiae Heinrici cum Clementia anno 1147. aut 1148. celebratae 
erant, Gertrudis filia Kanuto filio regis Waldemari et ipsi poatea regi 
anno 1171. desponsata anno 1177. nupsit, 2) Anno 1162. 3) Anno 80 
1168. Mathildam uocoretn aasumpsit, 4) Cf, infra p, 51. ad a, 1170. 

6) Error; cf, aupra n, 3. Chronista MathHdam cum filia Conradi 
palatini Agnete confudisse videtur, quae Heinrico postea comiti palatino 
nupsit, 6) Anno 1195; Heinricus anno 1213. in favorem filii sui 

aequivoci iam anno 1214. mortui comitatui renuntiavit. Anno 1214. 85 
Fridericua II, Ottonem filium Ludovici ducis Bawariae comitem pala- 
tinum instituit, 7) Anno 1196. comitcUum Pictaviae (Poitou) obtinuit, 
Cf, infra p, 73. ad a. 1198. 8) Anno 1209; cf. infra p, 80. ad hunc 
annum, 9) Wilhelmus dictus de Luneburg die 12. Decembris anni 1213. 
mortuus est ; cf, Winkelmann, ^Jahrbiicher Otto^s W! p, 384. 10) Non 40 
recte; lAtherus enim in Theutonicorum civitate Augsburg die 15. Oetobris 
anni 1190. obiit, cf, Toeche, *Heinrich VI! p, 125; Heinrieus frater 
eius maior Heinricum VI, adhuc regem in Apuliam proseeutus est, 

II) Anno 1156. post diem 18. lunii; cf, supra p, 47, n. 4. Immo iam 
10. die lunii nuptiae celebratae sunt, 12) Cf. ibidem, 13) Haee 45 
chronista addidit Bernoldi memor, qui ad a, 1032. narrat: Roudolfus 

. . . Counrado imperatori diadema suum transmisit. 14) Cf, Bahewini 
Gesta Frid, III, c, 12: Arelatum sedem regni Burgundiae. 



ANNALES MARBACENSES. 49 

provincia est, a qua Cunradus de [Zeringena] eiusque HYms Geata FHd. 

Bertholdus ipsiusque filius equivocus ^ duces vocari consueverunt. 
Que vero inter Cunradum [et» Reinaldum] disceptationis causa 
fuerit, paucis absolvam. Mos in illa, qui pene in omnibus Gallie 

6 provinciis [servatura], remansit, quod semper seniori fratri eiusque 
liberis, seu maribus seu feminis, paterne [hereditatisa] cedat auctoritas, 
ceteris ad illum tamquam ad dominum respicientibus. Ex qua consue- 
tudine [factuma- est], ut Wilhelmus comes, huius Eeinaldi ex parte 
patris consanguineus, Cunradi vero ducis sororis [filiusa], rerum summam, 

10 dum adviveret, illa in provincia haberet. Quo fraude suorum rebus 
humanis exempto, Reinaldo comiti dominium cessit. Actum est hoc 
sub Heinrico V. seu sub Lothario II. Verum predictus comes nimis 
iusticie sue confisus — erat enim homo lenis et ex nimia lenitate 
remissus — curias principis adire neglexit. Ex quo factum est, ut 

15 indignatione motus princeps Lothariusb predictam [terrama] Cunrado 
duci concederet, sicque uterque vicina sibi vendicaret loca. Longa 
itaque concertatione in tantum, ut etiam in campo congressu publico 
ab eis pugnaretur, deducta est hec controversia, donec ab imperatore 
Friderico eo tenore decisa est, quod Bertholdus, predicti C5n*radi */*• isf^- 

20 filius, in negocii transactione duasc civitates inter lurum et montem 
lovis, Losannam et Gebennamc, accepit, ceteris omnibus imperatrici 
relictis. Quam imperator, ut ostensum est, in matrimonium sortitus, 

genuit V filios: Heinricum imperatorem et regem Sycilie, 

Fridericum ducem Suevie , Cftnradum ducem ibidem ^, 

25 Ottonem comitem Burgundie et Philippum, qui cum Ottone 

imperatore pro regno dimicans ab inimicis suis est inter- 

fectus ^. 

Anno* Domini MCLV. JFridericns Eome ab Adriano 1155. 

papa in magna Romanorum dissensione et occisione im- "^"^,.^'^"* 

30 perator consecratnr^. 

Anno Domini MCLVII. Imperator Fridericiis, ex- 1157. 

pngnatis Polonis cnm triumpbo reversns, apud Herbi- 

polim cnriam celebrans legationem Constantinopolitani 

*p, 161. imperatoris Manuel accepit. *Ad eandem curiam filius 

35 Cunradi regis Fridericus, iam dudum ab imperatore dux 

Suevie factus^ accinctus gladio miliciam est professus. 

Sequenti anno Mediolanum a Friderico imperatore 1158. 

obsidetur ^ '"'^™ 

h) roees et Utteras deletaa ex Gestis Frid. et ex editione Wilmanaii auppl. b) Lotharii c. 
40 c) tres Gesta FHd., ubi pont Gebennam leguntur: et N. (quod Sedunum, id eat Sitten, 
signiHcat). Haee noster, cum non infelligeret, omisit. 

1) BerthoJdus V, qui a, 1218 (cf. infra p, 88. ad hunc annum) ohiit. 

2) Primo de Rothenburg; Sueviam post mortem Friderici a. 1191. obtinuit, 

3) A, 1208; cf, infra p. 78. Nota, quod regis intitulatio Philippo hic 
45 data non est, 4) In commentario meo raiionem relationum anno^'um 

1155 — 1183. edendarum exposui, varias notitias diversis auctoribus 
attribuere conatus, 5) Cf, infra Ann, Maurimonasterienses. 

6) Anno 1152. 

Annales Marbacenses. 4 



50 ANNALES MARBACENSES. 

Not.Neoburg. "^Anno Domini MCLVIII. Monasterinm in Novo- 

castro consecratur sub glorioso Friderico imperatore, 

anno* imperii eius VI^, in predio Eeinoldi comitis IIII. 

j»fa«4. Nonas Maii a reverendis episcopis Burchardo Argenti- 

nensis et Heinrico Trecensis ecclesie in honore sancte 5 

crucis et beate Marie virginis.^ 

Vv!iA!lt Anno Domini MCL VIIII. Otto Frisingensis e p i s c o p u s 

obiit^, patruus imperatoris ; cui Albertus successit. Eodem 

ib. IV, 52. a n n o Adrianus papa obiit; cui Alexander successit. Ipso 

1159. anno factum est scisma inter regnum et sacerdotium. 10 

1160. Anno Domini MCLX. Arnoldus Maguntinus archi- 
Arg. episcopus occiditur. Ipso anno Crema expugnatur. 

1162. Anno Domini MCLXII. Mediolanum capitur. 

^^A^^""' Eodem anno Horburch a comite Hugone de Tagesburch 
destruitur^. 15 

Ipso* anno factum est, ut, eversa Horburch et 
captivatis his qui in castro obsessi fuerant, imperator 
Fridericus destructo Mediolano reversus de Ytalia 
veniret in Alsaciam. Qui bellum inferre cepit comiti 
Hugoni, utpote ei qui imperiale preceptum contempserat, 20 
quod videlicet ab obsidione predicti castri non reces- 
serat; eos quoque quos comes captivaverat expugnato 

a) anno eadem manu superscr. 

1) Non recte anni impetni hic numerantur, nescio an errore lihrarii, 
qui in notitia dedicationis deperdita fortasse anno iraperii eius III. 25 
invene^'U. Annus regni VI. usque ad diem 9. mensis Martii computabatur ; 
cf, diploma Friderici I. eidem monctsterio mense Febi'uafHo anni 1158. 
datum (Stumpfy ^Reichskamler^ Beg, 3800. apud WUrdttvein, Nova 
subsidia diplom. IX, p. H61). De anno incarnationis locus dubiitUionis 
non est, cum dies IV. mensis Maii anno 1158. in diem dominicam 30 
ificiderit, In notitia dedicationis apud SchuUe, ^Mitteilungen des dster- 
reichischen Instituts' VII, p. 469. nomina episcoporum et ducum ex 
diplomate Friderici anni 1156 (Stumpf, Reg. 3738. apud Schoepflin Als, 
dipl, ly jp. 471 ; cf. de eodem Scheffer - Boichorst, ^Forschungen zur Gesch. 
des 12. u, 13. Jhs/ p. 150. 157^ desumpta illos dedicationi interfuisse 35 
minime demonstrant. 2) Otto episcopus iam a. 1158. die 22. Septembris 
mw^tuus erat. At codices B. C Gestorum Friderici (ed, Waitz p. 198, 
n. m) annum 1159. indicant, 3) Cf. Ann. Maurimonaster. et Notitiam 
Neoburgensem saec. XIII. in., quae narrat (WUrdtwein, Nova subsidia 
diplomatica IX, p, S81): comes Hugo castrum Horburch obsederat, 40 
auxiliante sibi Stephano Metensi episcopo et duce de Geringen. Insuper 
et Ann, Monasterienses (SS, III, p, 155^ ad a. 1162. Excidium Horbuorch 
commemm'ant. 4) Fusam hanc de destructione castri Girbaden narrtp- 
tionem ah auctore Annalium imperialium Arg. additam esse crediderim, 
qui etiam alias de comitibus Dagsburgensibu^ res nobis tradidit, Brevem 45 
Annalium monasterii Arg, notitiam Ann, Maurimonasterienses nobis 
servaverunt: Girbaden Hugonis comitis [castrum] capitur ab imperatore. 



ANNALES MARBACENSES. 61 

et destructo castro Girbaden liberavit. Deinde post menses 11C2. 
aliqnot iniperator civili bello, quod totam Alsatiam iam 
devastaverat, finem im[posu]it*, hostibus inter se pacificatis. 

Eodem anno Burchardus Argentinensis episcopus 
6 [obiit*]; cui Rudolfus succ[essit]. 

Item Ortliebus Basiliensis episcopus obiit^; cui L&de- 
wicus successit. 

Anno Doniini [MCLXX.* Beatus^] Th[omas* Ca]n- 
tuariensis episcopus martyrium est passus ^et^ inauditis 
10 cepit c[oruscare^ miraculis, sicut^ in le]genda plenius 
inveniuntur^. 

Anno Doraini MCLXXVI. [Combustum® est mona-117C. 
sterium Argentinense IIII]. ^"^rj.''" 

Anno Domini MCLXXVII. Facta est concordia 1177. 
16 inter regnum et [sacerdotium ^, et scisma], quod XVIII 
annis steterat, finem accepit^. 

Anno Domini [MCLXXVIII^. Facta est cedes magna 1178. 
Lageln]heim iuxta Columbariam *, Cunone de Horb[urch^ ^^^Ar^!^**' 
et Egelolfo de Ursilingen inter se preliantibus^]. 
20 Anno Domini MCLXXVIIIL Factum est concilium 1179. 

[magnum* sub Alexandro papa, in quo fuerunt fere^'*^;^"' 
quin]genti episcopi et abbates aliique religiosi [innu- 
merabiles'-^; in quo Bremensis archiepiscopus ^, Eudolfus 
Argentinensis], Ludewicus Basiliensis et Metensis^ epi- 
26 scopi deponuntur^. 

[Inchoatur^ hoc concilium V. Kal. Marcii® et Febr.26. 
terminatum*] est circa finem Aprilis. Eodem sinno Apr.ex. 

a) voces et litteraa nunc deletaa, a Boehmero et Wilmana inreatigcUas cum cod. Viennensi 578. 
(V) f. 76. contuli. b) aic Vet Boehmer; sanctus Wilmans; cf. aupra p. 48, l. 4. c) ita 
30 Boehmer et Wilmans ex conieetura; desunt V. d) ita Wilmana; deest Bdhmer. e) ita 
V; nota marginalis saec. XV. sonat: Argeutinense monasterium comburitur. IIII. f) ita 
Boehmer et Wilmans; desttnt V; nota marginalis saec. XV: sciHma . . g) ita V; 

nota marginalis saec. XV: Lagelnheim. h) Horburg V; Horburch supra ad a. 1162 

(p. 50, l, 14^. i) ita V et Boehmer. k) ita V; iachoabatur Urstisiu^ et Boehmer. 

35 1) OHliehus non a. 1162, sed a, 1164. ohiit; cf. TrouiUat, *Monument8 de 
Bdle* ly p. 343. 2) Finem huius notitiae potius librario Neohurgensi quam 
chronistae Hohenhurgensi ascribendam esse censeo; cf. commentarium meum, 
3) Cf. supra ada.l 106 (p. 40, 1. 14^. 4) Cf. infra Ann. Maurimonasterienses, 
5) Cf. infra Ann. Maurimonast. ; Ann. EUenhardi ; Notas AUorf. 

40 6) Bertholdus; cf. Qiesebrecht, 'Kaiserzeit' F, ^. 880. et Hauck, *Kirchen- 
geschiehte' IV, p, 295. 7) Theodericus IV; cf. Wolfram in ^Jahrbuch 
fUr Lothring, Geschichte' XV, p. 217. 8) Cf, Ann. EUenhardi. — 

Adhuc Annales monasterii Argentinenses, quorum plures notitiae ad 
annos 1173. 1174. pertinmtes in Croniea nostra Hohenburgensi omissae esse 

45 videntur (cf. commentarium meum et infra Ann, Maurimonasterienses) ; 
quae sequuniur auctor Annalium imperialium Arg. ex suo adiedt. 
9) Prima aeaeio 5. die menaia Martii facta eet. 



52 ANNALES MARBACENSES. 

1179. Christianus archiepiscopus Mag[iintinus 



Eodem^ an]no 
D^c. 20. Cunradus in vigilia Thome apostoli Argentinensis 

1180. episcopus [eligitur^, qui proximo anno eodem die 
sepelitur; et] Heinricus cathedre preficitur. 6 

Ipso anno, [scilicet® MCLXXX, Fridericus im- 
c. Aug. perator circa Augustum exerci]tum duxit in Saxoniam 
super Heinricum ducem Sax[onie®]. 
Add.Neob, ^[Causa^ belli huius hec fuit. Imperatojre aliquando 

in Ytalia manente [nec® copiam militum qua hostes im- lo 
*/•. 139'. perii coercere posset ha]*bente, auxilium Heinrici ducis 
imploravit. Qui nimiam suorum militum stragem factam 
conqu§rens Creme et apud Mediolanum ^, non aliter im- 
perio amminiculari posse respondit, nisi Goslarie opidum 
in beneficium sibi daretur ^. His et aliis causis imperator is 
nimium exacerbatus bellam Heinrico duci indici iubet, 
ducatu eius Norico Ottoni de Witilinisbach ac Saxonie 
ducatu Bernhardo comiti de Anehalt concesso.^ 

Eodem anno Hugo Basiliensis episcopus constitui- 
tur et moritur sibique Heinricus substituitur. 20 

Kot. Hohenb. Ipso anno dcdicata est maior ecclesia inferioris 

monasterii apud Hohenburch in honore sancte Dei genitricis 
Marie a Mantuano episcopo^, apostolice sedis legato. 

1181. Anno Domini MCLXXXI. Heinricus dux Saxonie 
ab imperatore subiugatur. Annona cara; vinum bonum 25 
et bene venale. 

Ipso anno obiit Alexander papa; et Lucius sibi 
successit. 

1182. Anno Domini MCLXXXII. Heinricus Argenti- 
nensis episcopus in Ytalia a Christiano Maguntino 30 

a) circa 32 litterae deletae. Non dubiunt, quin de captivitaie archiepiscopi hic actum sit 
(vide Varrentrapp , 'Christian von Maim' p. 95 aq.J. Cf. Cron. reyia Coloniensin ad 
a. 1179: Christianus Mogontinus episcopns capitur a marcravio Ferrei- montis. b) ita V. 
c) ita Wilmana, qui vocea nunc deletas adhue legisse videtur. d) ita Wihnans, qui pauca 
(causa belli hui) ex coniectura suppl. e) ita WilmanSf qui vocea et litteras militum qua 35 
hoste et coerce ex coniectura addidit. 

1) Haec ad obsidiones Cremae et Mediolani (cf, mpra p. bO) respiciunt, 
quibus Heinricus dux annis 1159. 1160. et a. 1161. interfuit (cf. 
V. Giesebrecht, ^Kaiserzeit' V, p. 202. 290^. 2) Cf. Ottonis Fris. 

Chronici Continuationem Sanblasianam c. 23. 24 (SS. XX, p. 315 sq.). 40 
— Cur totam hanc de Heinrico duce narrationem a librario Neo~ 
burgensi additam esse iudicem, in commentario meo fusius exposui. 
Quae Lucas, *Zwei kritische Untersuchungen zur Geschichte Friedrichs IJ 
p. 4 sqq. de colloquio Friderici cum duce disseruit, rem integram reliquisse 
mihi videntur. 3) Garsidonio, quem mense lulio Ratisbonae in curia 46 
imperatoris videmus (Stumpf, *Eeiehskanzler' Reg. 4305^. 



ANNALES MARBACENSES. 63 

episcopo cum magna difficultate consecratur in festoll82. 

sancti lacobi apostoli. Vinum multum et bonum ; hama lui. 25. 

vendebatur pro VI denariis Argentinensibus. 

Anno Domini MCLXXXIII. Christianus Magun- Jjf^^ 25^ 
6 tinus archiepiscopus in Ytalia obiit. 

Eodem anno quidam in scismate ordinati et in 

concilio ab Alexandro papa depositi, subdiaconi scilicet 

et inferioris ordinis, reordinantur , duobus apostolice 

sedis legatis^ speciali hoc dispensatione concedentibus, 
10 impetrante F[riderico] imperatore, qui presens fuit tunc 

temporis, apud Constantiam curiam celebrans et collo-a«».; 

quium habens cum Longobardis omnibus fere melioribus. 

Hanc autem dispensationem precipue obtinuerunt Marba- 

censes et per ipsos alii, Bernhardo preposito interpellante. 
15 ^Huius execrabilis et horrende* scismatis causa heQAdd.Neoh. 

*p. 162. f uit 2. Quidam *episcopi domino imperatori suggesserunt, 

quod apostolica electio non deberet celebrari sine suo 1159. 

consilio et assensu, sicut olim mos fuit ab imperatoribus. 

Quod clarissimus princeps audiens, nimium credulus et 
20 plus quam debuit ira succensus, communicato consilio 

cum principibus , papam instituit et episcopis^ Ale- 

mannie ei*^ sacramentum fidelitatis prestare^ coegit ^. 1165. 

Quod quidam fecerunt, pauci vero saniori usi consilio 

facere rennuerunt. Tandem plurimo tempore revoluto pax 
25 ecclesie redditur* per quendam episcopum Wicmannum 1177. 

Saxonie, et letatur universus mundus, quod densissimis 

tenebris^ finis fuit impositus.^ 

a) ita c. b) ita loeo episcopos c, c) ei eadem manit auperser. d) prare c. 

1) lohannes de Anagnia cardinalis presbyter tituli s. Marci et Petrtis 
30 episcopus Lunensis a papa delegati erant. Cf. v. Giesebrecht, ^KaiserzeiV 

VI, p.Si; Hauck, 'KirchengeschicMe^ IV, ^.291. 303 et Chron. Ebersheim. 
c, 32 (SS. XXIII, p. 4A7) de gravissimis incommodls in Alsatia ortis, 

2) Sequentem narrationem de scismatis origine erroribus obrutam esse 
nemo est quin intelligat. Becordatio factorum non satis explicata cum 

35 vanis fabulis a scriptw^e Neoburgensi, quem auctorem probare in com- 
mentario meo conatus sum, in unum permixta est. 3) Haec omnia 

ad a. 1165. spectant, quo Fridericus I. post mortetn Victmns IV, 
episcopos Germaniae in curia Herbipolensi sac7'amento obligavit, ut 
Paschalem III. imperiaUm papam recognoscerent ; cf. Hauck, ^Kirchen- 

40 geschichte^ IV, p. 263 sqq. 4) De pace Veneta a, 1177. facta agitur, 
de qua Wichmannus archiepiscopus Magedeburgensis optime meritus erat ; 
cf. Hauck l. c. IV, p. 292. Wichmannum Hildesheimensem praecipuum 
pacti mediatwem Contin, Sanblasiana c, 23. nominat (SS. XX, p. 316>. 
5) Cf. notam marginalem cod. lenensis f. 91, nisi fallor ab ipso librario 

45 Neoburgensi Chronico Ottonis VI, c. 35. additam: unde a quodam eccle- 
siastico scriptore densissimis tenebris [Aegypti comparatur]. Cf. Ottonis 
Chronicon SS, XX, p. 247, «. n. 



54 ANNALES MARBACENSES. 

Add.Neoh, ^ln Lonbardia vero clara et fortia bella gerens 

cum maximo labore et sudore et strage suorum, cum 
pactione infinite pecunie eos* ad deditionem coegit. 
1174/5. Apud Alexandriam ^ cum erexisset instrumentum quod 
ebenhoe ^ dicitur, ut caperet munitionem , plurimos 5 
perdidit per f ossatum , quod clam de nocte f ecerant, 
et lignis et repagulis terram et locum fulcierant; 
Greco igne supposito^ instrumentum et illos qui 
superius erant totaliter consumpsit. Imperator vero 
cogitans eis reddere talionem, fugam simulans, militibus lo 
in insidiis coUocatis, cumque de civitate ipsum perseque- 
rentur, milicia de locis oportunis surgens quosdam cepit, 
alios occidit, et sic vindictam cum victoria ab eis 
deportavit et locum devastavitJ 
1184. Aano Domini MCLXXXIIII. Fridericus imperator i6 

(Maio), maximam apud Magontiam babuit curiam ; nam plures 
quam LXX [re®]g[ni in] ea iam convenerant principes. 
In qua duo filii sui, rex Heinricus et dux Suevie Frid[e- 
ricus^, milijtari accincti sunt gl[adio^. In qua] curia 
imperialis capella ex lignis composita et [bene® collig]ata «o 
cum cruce et aliis sa[nctuariis®] repositis, que tunc con- 

stituta fuit in spacio [quodam® quod nominatur ^j, 

quod ex [utraque^ alluit^ par]te Mogus^, circa nonam 
corruit vi ventorum [impellente® nec^ ab alicuius rei 
alterius impulsu, et] in ea constitutos aliquos vel ad 26 
mortem usque les[it^ vel alio modo aliquo cor]rup[it^^; 
aliqui vix] evaserunt^. 

a) eo8 eadem manu superscr. b) ita c. loco Grecus ignis suppositus. c) suppl. ; 

magni Bohmer et Wilmans. d) ita Boehmer et Wilmans. e) ita Wilmans. t) huius 
loci nomen Wilmans iam non legere potuit ; insulam Moeni fluvii designari apparet; Ann. 30 
S. PauU Virdunenses (SS. XVI, p. bOlJ: Moguntie in insula. g) ita reete v. Simson 

(cf. infra n. Z) emendavit; aluit Bohmer et Wilmans, 

1) In ohsidione Alexandriae (Oct, 1174 — Ap^Hl. 111 b) monachi Neo- 
burgenses Friderici imperatoris defensionem in oppressiones lantgravii 
impioraverunt ; cf. diploma Friderici (Stumpf, ^Beichskanzler^ Reg, 4480> 36 
in ^Zeitschrift fUr die Geschichte des Oberrheins^ XI, p, 14 : cum esaemus 
in Loubardia in obsidione Alexandrine civitatis. Narrationetn nostram 
a relationihm legatm*um Neoburgensium repetendam esse Schulte (^Mit- 
teilungen des Instituts filr ostei^reich. GeschichtsfwschJ V, p. 532) iam 
intellexit. Cf, commentarium meum, ubi etiam exponitur tabulam in 40 
archivo Darmstadiensi asservatam non esse autographam, sed ab ipso 
Ubrario Neoburgensi saec, XIII, med, scriptam, qui Cronicam Holien- 
burgensem codicis nostri lenensis scripsit, 2) A Wolframmo de Eschen- 
bach commemoratur, W. Cf. Parzival 206, 1 : ir ebenhoehe und ir mangen ; 
Willehalm 111, 5. 9. 10: do hiez er wurken antwerc, . . . driboc 46 
und mangen, ebenhoeh uf siulen langen. 3) Cf. v, Simson apud 

V. Giesebrecht, 'Kaiserzeit* VI, p, 601. 4) Cf, v, Simson l, l, p. 604. 



ANNALES MARBACENSES. 55 

Eodem anno imperator apud Veronam ci*vitatem ,r. uo. 
Ytalie cum papa Lucio circa Kal. Novenbris^ coUo-^^®^- 
quium habuit, iu quo Iberosolimitanus patriarcha^ et 
magister Templi^ et Hospitalis* fuerunt, conquerentes, 

5 quod Sarraceni ex magna parte Christianorum terram 
devastaverant et in proximo se capturos minarentur. 

Interim defuncta est filia imperatoris, quae fuit 
desponsata filio regis Ungarie^; nec diu postea ohiit (c.nov.w. 
Beatrix imperatrix. 

10 Interea rex Heinricus curiam apud Augustam civi- (Oct. 29;. 

tatem Recie habuit; ubi desponsavit Constantiam filiam 
regis Apulie Rogerii^ 

Eodem anno estas calida et sicca, sed in mense nov. 
Novembri maxima inundatio aquarum fuit. Nam aquae 

16 non solum pluviarum ministerio, sed per occultos etiam 
terre meatus erumpentes in tantum creverunt, quod 
fere omnem circa se positam planiciem cooperuerunt 
et maximum dampnum hominibus intulerunt. 

Ipso anno Heinricus colloquium habuit apudr/«^.; 

20 Erphurdiam nobilem Turingie civitatem cum ali- 
quibus principibus et aliis baronibus. In quo collo- 
quio inferior pars domus palacii, in qua consistebant 
principes et comites et alii diversi generis homines, 
corruit, et multi obpressi sunt mortui cadentes in 

25 latrinam \ Inter quos comes Fridericus de Haben- 
berc et alii IIII comites magni et divites^, et multi 
alii per diversa corporum loca lacerati mortui vel 
semianimes extracti; solo rege H[einrico] in una fenestra 
eiusdem domus adherente et ex uno latere archiepiscopo 

30 Maguntino Cunrado sibi assistente, ex alio cancellario 
suo Godefrido^ astante. 

Anno Domini MCLXXXV. Lucius papa apudll85. 
Veronam obiit; cui Urbanus tercius* successit, qui iuit (Nov.25)' 

a) terciuB eadem manu auperaer. 

36 1) Verofiae imperator a die 19. Octobris usque ad 4. memis Novemhris 
aderat; cf. Stumpf, *Reichskanzler^ Reg, 4388 sqq. 2) HeracUus. 

3) Arnoldus de Turri Rubea, 4) Rogerius de Molinis. 5) Cf. 

V. Simson apud v. Giesebrechty ^KaiserzeiV VI, p. 625. 6) Cf. supra p. 35, 
l. 13. 7) Cf. V. Simson apud v. Giesebrecht, *Kaiserzeit* VI, p. 608. 

40 et Holder ' Egger in N. Archiv XXV, p. 100 «g'. 8) In Cronica 

S. Petri Erford. moderna (ed. Holder - Egger p. 193>) praeter Fridericum 
nomitiantur : Heinricus comes Thuringie (id est: de Schtcarzburg), 
Gozmarus comes Hassie (id est: de Ziegenhain), Fridericus comes 
de Kirchberc, Burcardus de Wartberg. Comitem de Bogen Crotiica 

45 universalis Saxonica vernacula lingua scripta (ed. Weiland, *Deut8che 
(JhronikeW II, p, 233> commemarat. 9) De Helfenstein. 



56 ANNALES MARBACENSES. 

1185. archiepiscopus Mediolanensis ^ ; qni postea'^ gravem contra 

1186. imperinm movit sedicionem et qnendam Folmarnm in 
r/wn. i;.archiepiscopatnm* Treverensem contra volnntatem im- 

peratoris consecravit et episcopos aliosqne principes et 
omnes Longobardos ad coninrationem contra imperinm 5 
incitavit ^. 

1185. Eodem anno rex in Ytaliam ad patrem profec- 
tns est^. 

Ipso anno tanta *habnndantia vini fnit, qnanta *p.m. 
prins fnisse nnllns eins temporis hominnm vidit. 10 

1186. Eodem anno^ rex apnd Mediolannm nnptias cnm 
r/an. 27;. magna gloria celebravit; et imperator, Cremonensibns, 

qni propter reedificationem Creme rebellaverant, ad dedi- 
cionem coactis^ et in eins gracia et pace omni Ytalia 
M«^.; dimissa, ad partes Thetonicas* remeavit"^. 15 

1185. Eodem anno qnidam astronomicns Tholetanns^ 
nomine lohannes® misit litteras per omnes mundi 
partes, asserens proximo seqnenti anno circa mensem 
Septembrem omnes planetas debere convenire in nnnm 
domicilinm , et ventnm qni omne pene edificinm 20 
destrnctnrns esset ventnrnm , et mortalitatem et 
famem et mnlta alia incommoda fntnra et mnndi 
finem et adventnm Antichristi instare , et in hoc 
omnes astronomicos aliosqne phylosophos et magos 
tam Christianornm qnam gentilinm et Indeornm con- 26 
cordare. Unde maximns timor mnltos invasit, ita qiiod 
qnidam sibi fecernnt snbterraneas domns et per mnltas 
ecclesias ieinnia et processiones et letanie fiebant. Sed 

1. cor. B, 19. nt probaretnr sapientia hnius mnndi stnlticia esse apnd 

1186. Deum, predicto tempore magna aeris serenitas et tran- 30 
qnillitas fnit, et nichil eornm qnae predicta erant evenit. 

1185. Ipso anno castrnm Brisache a rege Heinrico 

iniciatnr ^. 

a) ita c. b) Nota de lohanue astrologo in margine eoaeva manu aaee. XIII, 

additum. 85 

1) HubeHus nomine. 2) Anno 1186. 3) Cf, Scheffer - Boichorst, 

^Friedrichs I. letzter Streit mit der Kurie* p. 89 sqq. 4) Heinricus 
nativitatem Dotnini anni 1185. Papiae cum patre celehravit. 5) Nuptiae 
die 27. lanuarii anno 1186. celebratae sunt. 6) Die 8. lunii 1186. 
pax constituta est. 7) Mense Augusto anni 1186. Fridericus in 40 

Alsatiam venit (Stumpf, ^Reichskanzler' Reg. 4463A 8) De quo 

acute egit Grauert, ^Sitzungsberichte der MHnchener Akadetnie, Phil, -Hist, 
Klasse' 1901 p. 173 sqq. 187 sqq. Cf. infra p. 93. ad a. 1229. 9) Cf, 
Heyck, ^Geschiehte der Herzoge von Zdhringen' p. 414 sq. 



ANNALES MARBACENSES. 57 

Anno Doraini MCLXXXVI. Imperator apud Wor- 1187. 

maciam curiam habuit^, in qua Maguntinus*^ et alii(Aug.j 

episcopi preter Phylippum Coloniensem archiepiscopum ^, 

qui erant supradicte coniurationis, ut dicebatur, conscii, 
6 se expurgabant. 

Eodem anno hyemps calida, ita quod in Decembri 1186. 

et lanuario multe arbores florerent, in quibus circa i>«c. 

Februarium pira quantitate in modum avellane magnall87. 

conspiciebantur, corvi quoque et pice alieque huius-/a«. 
10 modi aves in lanuario fetus produxerant. 

Sed proximo sequenti anno, scilicet anno Domini 

MCLXXXVII, circa Marcium magna aeris inclementiai»far<!. 

et asperitas algoris veniens fere usque ad Kal. lunii c /««. i. 

duravit, ita quod in pentecoste, videlicet in medio Maio, Mau n. 
15 nix *magna* cecidit, et fere omnia poma perierunt**^. V. uc. 

Eodem anno Argentina in mense predicto ex magna 

parte incendio vastata est. 

Ipso anno inter apostolicum et imperatorem de 

pace agebatur; sed nichil profuit, quia de excommuni- 
20 catione imperatoris et regis agebat ^. Deus autem 

malignum ipsius consilium dissipavit. Nam eodem anno 2. F*ra 4, 15. 

mortuus est; cui Gregorius papa VIII, homo bonus etrocM9/2o;. 

religiosus, successit. 

Eodem anno rex Salatin de Babylonia, qui impera- 
25 tori prius familiaris fuerat — nam sibi invicem legatos 

et munera direxerant^ — , cum exercitu terram Christia- 

norum intravit et cum eis bello inito cruentus victor ex- 

titit ^. Nam plus quam XXX milia hominum occisa sunt, 

et lerusalem ad deditionem subacta et non multo post^ (Oct.sj. 
80 omnibus civibus eius vel captis vel interventu precii 

dimissis et eiectis, a paganis est inhabitata, venerandum- 

que lignum sancte crucis captum, et Acharon et fere 

a) magna — peri in loco raso. 

1) Haec curia demum mense Augusto anni 1187. celebrata est. Cf, 

85 V. Simson apud v. Giesebrecht, ^Kaiserzeit^ VI, p. 6Qi. 2) Conradum 

Moguntinum coniurationis participem non fuisse Scheffer - Boichorst, 

^Kaiser Friedrichs I. letzter Streit mit der Kurie^ p. 99 sqq. probavit, 

3) Cf. Knipping, ^Regesten der Erzbischofe von Koln* II, nr. 1303. 

4) Curschmann, ^Hungersnote im Mittelalter^ p. 154. has et alias notitias 
40 annorum 1184 sqq. ad tempus et segetes spectantes neglexit. 5) Scil, 

apostoUcus. W. — Hic varios actionis progressus in unum contrahi 
et non recte permisceri v. Simson apud v. Giesebrecht, *Kaiserzeit* VI, 
p. 669. animadvertit. 6) De his prioribus legationibus cf. ibidem VI, 
p. 186 sq. 7) Wido (de Ldcsignano) sororius Balduini IV, rex Hiero- 
45 solymitarum, in pugna apud Hattin inita die 4. et 5. lulii a Saladino 
victus est. 



58 ANNALES MARBACENSES. 

1187. omnes vicine eivitates preter solam Tyrum expugnate, 
aliaque innumerabilia et inaudita patrata sunt mala. 
Huius rei nuncii cum ad apostolicum venissent, ipse 
prius per legatos suos regi, qui tunc temporis in Ytalia 
fuit \ hec insinuavit et habito super hoc consilio car- 5 
dinalem episcopum Prenestinum ^, virum sapientem et 
eloquentem, ad hec annunciandum cunctis et ad expe- 
ditionem transmarinam predicandam misit, auctoritate 
sibi concessa, ut quicumque crucem accipere vellet 
omnium peccatorum remissionem et indulgentiam ex 10 
parte Dei sibi promitteret. Sed Dei voluntate factum 
Dec, est, quod eodem tempore circa Kal. Decembris imperator 
Argentine curiam habiturus erat^. Ad quam cum pre- 
dictus legatus venire vellet nec posset, premisit duos 
nuncios. Qui festinato cursu ad eandem curiara venere 15 
et presente imperatore aliisque principibus et maxima 
multitudine aliorum lacrimabilem sue legationis causam 
exponentes, ad crucis susceptionem tam imperatorem 
quam alios adhortati sunt. Sed cum nichil profecissent, 
statim eiusdem civitatis episcopus Heinricus nomine 20 
sancto afflatus spiritu tanta facundia et suavitate per- 
oravit, quod fere omnium qui aderant mentes ad tam 
salubre iter accendit. Diu tamen cunctis hesitantibus. 
et nuUo crucem accipiente, quidam miles nomine 
Syfridus dives et strennuus de ministerialibus comitis 25 
Alberti de Tagesburch primus accessit et crucem ab 
episcopo sumpsit. Statim episcopo spiritum sanctum 
incepto: Veni sande Spiritns^ invitante, tanto studio et 
frequentia accesserunt, quod episcopus et multi alii 
clerici vix eis ad cruces tribuendas sufficere potuerunt. 30 
Quantum lacrimarum et gemituum ibi ab omnibus qui 
aderant prolatum sit, nullus sermo explicare valet, ita 
quod nec ipse imperator a lacrimis se abstinere *potuit. *p.iu. 
Qui etiam eadem hora crucem accepisset, si non propter 
werram quae inter ipsum et episcopum Coloniensem 36 

a) verbis vciii sancte spiritus neumata in codice endem wnnu superftcHpta sunt. 

1) Heinricus rex usque ad finem anni 1187. in Italia mansit. Gregorius 
illam epistolam ei misit quae inscribittir : Heinrico illustri regi, electo 
Romanorum imperatori (Jaffd - Ldwenfeld Reg. pont. nr. 16072; 
LL. Constitut. I, p. 586). 2) Non Paulus episcopm Praenestinua (qui 40 
postea Clemens IIL papa factus est), sed Heinricus cardinalis episcopus 
Albanensis ad crucem praedicandam legatus apostolicus missus est. Cf, 
Cartellieri, 'Philipp II, August' II, p. 48 sqq. 3) De hac curia cf. 

Hist&riam Peregrinorum (ed. Canisius - Basnage, Lectiottes antiquae III, 2, 
p. 502> et Ansbertum (Fontes rerum Austriacarum, SS. V, p. 12^. 45 



ANNALBS MARBACENSES. 59 

fuit^ dimisisset. Multi ibi ex principibus crucem acce-li87. 
perunt et fere quingenti milites exceptis aliis. 

Eodem anno Gregorius papa obiit; cui Clemens ri>ec. 17;. 
successit. 

6 Anno Domini MCLXXXVIII. Imperator curiam 1188. 

celebrem habuit Maguntie in media quadragesima, [ubi*] Mart. 
reconciliatus est episcopo Coloniensi Pliylippo et cum 
magna devotione crucem assumpsit cum jBlio suo Friderico, 
duce Suevie, et aliis multis principibus et nobilibus. 

10 Eodem anno supradicto apostolici legato predicante (lanj 

[rex*] Erancie Pliilippus nomine et rex Anglie Richardus 
etiam cruces acceperunt. 

Imperator habita [curia* Magun]tie, quando et quo- 
modo [irjent*, ibi disposuit, sed expedicionem ab eiusdem 

15 anni pascha usque ad [pascha* sequjentis anni distulit. 
[Unde*] multi, qui iam parati erant, dolentes per mare 
ire disposue[runt*. Interim^ imperator] legatos [ad**^ 
regem] Ungarie^ et Grecie^ et Iconii*^-* soldanum vide- 
licet pro [preparanda* via et victualibus^ misit. Qui 

20 omnes dir ectis ad ipsum nuuciis in omnibus se sibi 
obtemperaturos [mandaverunt*, excepto^ rege^ Grecie^, 
qui quandam condicionem] ab eo exegit, quam imperator 

promittere noluit, et eius legatos cum [quodam* ® 

dimisit. Interim impera]tor, ne tot quod^ prefato 

25 itineri sufficerent ipsum comi*tarentur, sollicitus, — nam v. ui. 
cognatus suus provincialis comes Ludewicus de Tiiringia 
et Colonienses et maxima cum illis multitudo propter 
quandam simultatem, et preterea fere omnes de partibus 
Ytalie et Tuscie non cum eo, sed navigio per mare ire 

80 disposuerant, — propter hoc inquam sollicitus, cum rege 
Francie tum per legatos tum in propria persona ad 1187. 
ipsum die constituta*^ veniens omnimodis, ut secum iret, ri>«c.; 
laboravit, promittens sibi et omnibus quos in suo comi- 
tatu duceret sumptum et necessaria. Sed ille^ propter 

35 a) voces et litteras deletas ex Boehmeri et Wilmansii editionibus suppl. b) ex coniectura 
Boehmeri. c) post I nna litlera erasa. d) ita Wilntatts; [et transitu] libero Boehmer. 
e) spatium uniua vocis, quam nec Boehmer nec Wilmam legere potuerutU. f) ita c, g) illi c, 

1) Cf. Knipping, ^Reg. der Kdlner ErzhiscJwfe ' II, nr. 1309. 2) Belam III, 
ad quem Conradm archiepiscopus Moguntinus missiis est. 3) Isaac 

40 Angelum, 4) KUidsch Arslan. 5) Cf. v, Simson apud v. Giesehrechtf 
*KaiserzeU' VI, p, 20Q sq. 686. 6) Mense Decemhri 1187. Ivodii 

FridetHcus et Philippus rex convenerant; cf. Scheffer - Boichorst, 'Fried- 
richs I. letzter Streit* p, 155; Riezler in ^Forschungen zur Deutschen 
Geschichte* X, p, 14; Cartellieri, ^Philipp II. AugusV II, p. iQsqq., uhi 

45 omnia quae ad iter sacrum regis Franciae spectant conferas. 



60 ANNALES MARBACENSES. 

1188. werram quam cum rege Anglie habuit seeum ire non 
ausus fuit, timens, ne, si ipse recederet, ille terras suas 
intrando regnum sibi destrueret. Verumtamen imperator 
divino fretus auxilio non eo minus propositum iter 
perficere acceleravit. Et rursum convocatis maioribus 5 
inter cetera tale edictum promulgavit, ut nuUus iter 
illud arripere presumeret, exceptis servientibus et 
operariis, qui equitatura et argento quod sibi ad bien- 
nium pro emendis victualibus sufficeret careret^. 

1189. Anno Domini MCLXXXVIIII. In octava pasche, 10 
Apr. 15. id est XVII. KaL Maii, nostrates illud felicissimum iter 

arripuerunt, et imperator de Hagenowe se movit ^. Cum 
quo hii quos solos novimus principes: filius suus, vide- 
licet dux Suevie nomine* Fridericus, et dux Meranie 
Bertholdus, episcopus^ Herbipolensis ^ episcopus Leo- 15 
diensis^ episcopus Basiliensis^ episcopus TuUensis^, 
episcopus Ratisponensis ^, episcopus Monasteriensis ^, 
episcopus Pataviensis ^ et frater eius ^^, Missinensis ^^, 
Frisingensis episcopus ^^, marcgravio de Baden ^^, marchio 
de Vrobruc®*^*, comes de Dorenberch ^^, comes Bertholdus 20 
de Nuwenburch ^^, comes de Hollanden^^ comes de 
Nassowe ^® et episcopi et principes multi et nobiles 
iverunt. Dux vero Austrie Lupoldus, propter werram 
quae inter regem Ungarie et ipsum erat^^ terram suam 

1190. transire non audens^, iter suum per Ytaliam versus mare 26 
r^M^; direxit. Quem insecuti sunt Bysuntinensis archiepisco- 

p^ge.2o^ comes Lftdewicus de Phyrrete et alii multi 
nobiles. 



a) noi c. b) Meranie Bertholdus eps. Herbipolensis c. distinguit. c) ita c. loco 

Vohburch ; cf. infra n, 14. d) audiens c. e) archi eadem manu superscr. 30 

1) Cf, Uistoriam Peregrinorum (ed. Canisius - Basnage III, 2, p. 504^. 

2) Die 10 — 14. mensis Aprilis imperator Uagefiowe cotnmoratm est; cf. 
Stumpfy *Reichskanzle7'' Reg. 4514 — 4516. 8) Godefridus de Helfen- 
stein. W. 4) Rudolfm de Zaeringen. W. 5) Ueinricus. W. 

6) Petrus. W. 7) Conradus III. W. 8) Herimannus II. W. 35 

9) Dietboldus. W. 10) Fortasse Manegoldus e gente comitum de 

Berg, qui a. 1206. episcopatum Pataviensem ohtinuit. 11) Martinus. W, 
12) Otto II, qui tamen postea domi remansit. 13) Herimannus IV. 

14) Non de comite Uerimanno de Froburg, sed de marchione Bertholdo II. 

de Vohburc cogitandum est. Cf. eundem errorem siipra p. 46, n. e. 40 

15) Conradus. 16) id est de Nimburg, Brisigauviae oppido. 
17) Florentius. 18) Rupertus. 19) Contentio de finibus Styriae 
exorta erat; cf. etiam Huber, ^Gesch. Oesterreichs^ I, p. 274. 20) Theo- 
dericus. W, 



ANNALES MARBACENSES. 61 

Anno Domini MCXC* Beate memorie Heinricus j^/^^^^-^^ 
Argentinensis episcopus in annuntiatione sancte Marie, 
die pasche, ex hac luce migravit; cui Cunradus successit. 
Eodem anno rex Francie et rex Anglie et comes 

6 Flandrie ^ mare transituri iter arripiunt. In quo itinere 
reges predicti obtinuerunt a rege Heinrico, ut conductum 
et pacem per omnes terras suas secure procedendo 
haberent et nichil de^ suo ubiubi locorum lederent. 
Et rex Anglie precipue per suos principes iuravit, quod 

10 nusquam ei molestus esset. Quod mentitus est. Nam 
ipse veniens Messinam ^ civitatem vi cepit et multa 
mala civibus intulit. Unde timens Tancradus tyrannus, 
qui regnum Sycilie post mortem Wilhelmi Syculi, qui 
sine filiis obierat^ per dolos et tyrannidem sibi usur- 

15 paverat, quod Heinrico Romanorum regi propter Con- 

stantiam uxorem suam iure debebatur, pactum nequam 

cum eo fecit et plurima dona auri et argenti, frumenti 

•i>. 166. et® vini sibi misit, *ne aliam partem Sycilie destrueret. 

Eodem anno imperator et peregrini in Grecia 

20 hyemantes et partim estivantes civitates nobiles et 
castella optima quaedam Grecie ceperunt et Iconium 
soldani caput regni propter mentitam sibi fidem obti- 
nuerunt viriliter expugnando usque ad ipsam arcem^. 
Postea paucis interiectis diebus, scilicet XV. Kal. lunii ^, Ma/i is. 

25 divus imperator Fridericus obiit in quadam aqua quod (lun. lo.; 
vocatur Ferrum® submersus et Anthiochie sepelitur'. 
Sed filius eius Fridericus in loco eius dux exercitus 
constituitur. De morte vero imperatoris plurimum 
dolentes statim nacta oportunitate reverti ceperunt 

30 quam plurimi. Venientes tandem Antyochiam reliqui 
peregrini aliquandiu morati sunt ibi. Et princeps 
Antyochie^ hominium fecit duci loco imperatoris Eomani, 
iuramento et scripto privilegii confirmans semper se 

a) XC in loeo raao. b) de de c. c) et eadem manu postea additum. 



35 1) Philipptis. 2) De Bicardo rege in Sicilia commorante cf, Gruhn, 

*Der Kreuzzug Richards I/ p. 27 sqq. et Cartellieri, ^Philipp II. 
August' II, p. 126 sqq. 3) Die 18. Novembris a. 1189. 4) Die 
18. Maii a, 1190 (= XV. Kal. lunii). 5) FaUo; Fridericus enim 

IV. Id. lunii (die 10. lunii) submef^sus est; annalista diem Iconii ex- 

40 pugnati cum die moriis confudit (cf. n. 4. et v. Simson apud v. Giesebrecht 
l. l. VI, p, 723,), nisi forte glossa XV. Kal. lunii Annalihus Argentin, 
imperial. superscripta et diem expugnationis significans textui minus 
recte hic inserta sit. 6) De hoc nomine cf. Riezler in *Forsch. zur 

Deutschen GeschJ X, p. 126, n. 4. 7) De sepultura imperatoris cf. 

45 V, Simson apud v, Gies^echt, ^Kaiserzeit* VI, p, 724. 8)Boemundu8 Ilh 



62 ANNALES MARBACENSES. 

'^Jqq velle esse imperio Eoniano subieetnm per *omnia. In 
(Tui.) eadem civitato Godefridus Herbipolensis episcopus et 
Hermannus marchio de Baden mortui^, una die sepulti 
(Nov.j sunt. Ipso anno Theodericus Bysuntinus archiepiscopus 
in obsidione Acharon defunctus est. Mortuus est etiam 6 
Heinricus Basiliensis episcopus, revertente eo in mari; 
cui LMoldus in episcopatu successit. Multi nobiles et 
pauperes eodem anno in peregrinatione moriebantur. 

Eodem anno rex Heinricus cum exercitu in Ytaliam 
profectus est tum pro imperiali consecratione, tum pro lo 
regni Apulie susceptione. 
j^l^l. Anno Domini MCXCI. Clemens papa obiit; cui 

Celestinus, qui et lacinctus, successit, consecratus die 
Apr. 14. 16. pasche, qui etiam imperatorem Heinricum secunda f eria 
pasche unanimi omnium Eomanorum consensu con- i5 
secravit. 
rian. 20;. Eodem anno Fridericus dux Alemannie in obsidione 

Acharon obiit et in domo Theutonicorum sepultus; pro 
1192. quo C^nradus frater eius ducatum Suevie accepit^. 
1191. Ipso anno facta est eclypsis solis in vigilia lohannis 20 

lun, 23. baptiste. 

Eodem anno imperator Heinricus Neapolim civi- 
tatem Apulie obsederat, sed mortuis principibus, scilieet 
CAug. 13;. archiepiscopo Coloniensi Phylippo et Ottone duce Boemie 
(Aug. 9>. et multis aliis, maximaque sui exercitus parte ipsoque «6 
gravi infirmitate detento, cogitur ab obsidione recedere; 
unde et Salernitani imperatricem Tancrado tyranno 
tradunt. Phylippo itaque Coloniensi archiepiscopo de- 
f uncto, qui XXIIII annis cathedre preerat ^, Bruno sibi 
successit; sed posfc breve tempus* episcopatum volun- so 
1193.tarie relinquens, Adolfus ei successit^ 

1191. Ipso anno Rudolfus Leodiensis episcopus ab ob- 
sidione Acharon reversus in Brisaugia defunctus est; 

(Sept. sj. cui Albertus successit contra voluntatem imperatoris, 

1192. qui etiam consecratur ab archiepiscopo Remensi, ubi 86 
ri^or.; postea occisus est^. Item Lftdewicus provincialis comes 

1) Cf. Fester, ^Regestm der Markgrafen von Baden* nr, 146. 

2) Mense Maio a. 1192. 3) Anno 1167. electus ef*at. 4) Post 
mensem lunium anni 1193. episcopaium reliquit, cf. Knipping, *Begesten 
der Kolner Erzbischofe^ II, nr. 1458. 6) Autumno anni 1193. 40 
Adolfus de Altena electus est, 6) Albe^^tus de Brahant anno 1192. 
die 20. Septemhris a Wilhelmo archiepiscopo Remensi consecratus, 
die 24. Novembris oc^iisus est ; cf, Vitam Alberti (SS, XXV, 
p, 149 sqq.). 



ANNALES MARBACENSES. 63 

Turingie ab expedicione reversus in mari defunctus est. ^J^^^- 
Item Pataviensis episcopus et multi nobiles in obsidionerjvor.s^! 
Acharon defuncti sunt. Peregrini de Alsatia fere omnes 1191. 
qui ibi erant egestate et peste cogente redeunt. 

5 Prefata civitas a rege Francie et Anglie et duce (^/«^. 12;. 

Austrie ad dedicionem coacta capitur. Unde rege 
Francie et duce Austrie revertentibus, rex Auglie re- 
mansit et postea accepta a Sarracenis pecunia Ascalo- 1192. 
nam civitatem nobilissimam devastandam tradidit^, et(Septj 

10 postea rediit. In quo regressu vento impellente navim 
versus Venetiam, eiectus est cum paucis ad litus maris. 
Quem persecutus comes Engelhardus^ et cum eo pugna 
congressus, multis ex parte regis captis vel occisis, ipse 
fuga lapsus et vulneratus in Stirensem marchiam de- 

16 venit. Nichilominus et ibidem insecutus a quodam 
ministeriali Salzburgensis §cclesie Priderico de Betowe, 
ipse fugiens Austriam cum sex tantum comitibus in- 
travit. Ibi captus in parvo tuguriolo prope civitatem (Dec. 21;. 
Wiene, a duce Lupoldo in castro Dirinstein aliquantis 

20 diebus reclusus, postea ^ traditus est Heinrico imperatori. j^^^' 
Quo in captivitate detento per annum et amplius, dum 
libertatem in patriam redeundi obtinuisset per pecuniam, 
scilicet CL milia marcarum, ipse liber et absolutus j!^^^^* 
absque omni coactione homo* factus est imperii Romani, 

86 tota terra sua Anglia et aliis terris propriis imperatori 
datis et ab eo in beneficio receptis^. 

Anno Domini MCXCII. Imperator exercitum cum 1192. 
Bertholdo de Ktinegesberch ^ in Apuliam misit, [ubi^] 
interfectus est. 1193. 

30 a) homo atramento paulo nigHore superscr. b) ita vocem nunc deletam aupplevi ; 

qai ibi Wilmans coniecit, ubi etiam Boehmer, 

1) Die 1. Septembris a. 1192. pactum initum est; die 9. Octobris Ricardus 
Terram Sanctam deset^it, 2) Annalista comites Meginhardum II, et 
Engelbertum III, de Gorizia in unum confudisse videtur ; ceterum de pugna 

36 inter eos et Ricardum regem inita alibi nihil traditur. 3) Spirae, 

mense Martio a, 1193. 4) Mense Februario anni 1194. in curia Mogun- 
iina Ricardus hominio pi*aestito absolutus est; cf, Bloch, *Forschungen 
zur Politik Heinrichs W p. 76. 5) Hunc Bertholdum legatum Italiae 
et comitem Tusciae (cf. Ficker, 'Forschungen zur Reichs- und Rechts- 

40 gesch. Italiens' II, p. 143. 219, t*bi eiiam de fratribus Anselmo et 
Burchardo agitur) Ansbertus (Fontes rerum Austriac, SS. V, p, 11) inter 
Sueviae et Alsatiae nobiles nominat, Fratres eius Anselmum et Burcardum 
de Kunigesberc in tabula monasterii Hohenburgensis anni 1189. rep- 
perimus (Pfister, *Le duch4 miravingien d*AUace' p, 170, n. 1Q>,* uwie 



64 ANNALES MARBACENSES. 

1192. Eodem anno Cunradns Argentinensis capitur a 

quibusdam ministerialibus eiusdem civitatis. 

1192. *Anno Domini MCXCIII. Adelbertus Leodiensis rp.icc. 
rA^or. 24>. episcopus occisus est fraudulenter a quibusdam fidelibus 

imperatoris K 5 

1193. Anno Domini MCXCIIII. Facta est coniuratio 
Y. 142. valida adversus imperatorem, *antequam iret secundo in 

Sjciliam, per orientales Saxones et inferioris terre prin- 
cipes et per episcopos Maguntinum et Coloniensem ; 
quam sedicionem imperator contra omnium opinionem lo 
facillime sedavit^. 
{Fehr^20) Eodcm auuo Tancradus, qui Apuliam per in- 

vasionem obtinuit, obiit, et filius suus maior*"\ Huic 
desponsata fuit filia Constantinopolitani imperatoris, 
quam postea apud Palermum inventam Heinricus im- i5 
perator fratri suo Phylippo uxorem tradidit*. 

Ipso anno imperator commendans se orationibus 
religiosorum ubique et statuens pro ipso fieri missas et 
orationes, coliectis undique copiis militum, ipse cum 

Afai» 12. imperatrice IIII. Idus Maii^ a Trivels castro suo iter 20 
cepit in Apuliam, eam recepturus. Procedente vero 
[veris^] tempore imperatore in Lonbardiam, pentecosten 

ji/a»i 29. celebravit Mediolani gloriose, ubi occurrerunt ei nuncii 
Leonis de Montania^, qui petebat ab eo exaltari in 
regnum in terra sua, disponens se semper esse subiectum 25 
imperio Eomano. Ipsi quoque legati petebant se in- 
beneficiari ab imperatore beneficiis raris et prius in- 

a) inaior. Huic sine lacuna e. b) deest c; suppl. 

patet nobiles illos ministeriales imperii nomen suum de castello Alsatiae 
inferioris apud S. Hyppolitum sito accepisse, quod hodie *Hohkoenigs- 80 
burg^ vocamus. — Bertholdus autumno anni 1193, cecidit (cf. Toeche, 
^Heinrich VI/ p. 322>. 1) lam anno 1192. occisus est; cf, supra 

p. 62, n. 6. et Bloch, ^Forschungen^ p. 22. — Hugo de Wormatia, 
quem Lotharingiae dudum praefecerat imperator, criminis accusatur 
(cf. Vitam Alherti). 2) Quas hic narrantur ad coniurationem anno 85 

1193. factam spectant; cf. Bloch, *Forschungen* p. 48. Sane Conradus 
archiepiscopu^ Moguntinus demum mense lanuario anni 1194. Heinrico 
reconcUiatus esse videtur ; cf. ibidem p. 66. 3) Filius Rogerius ante 
patrem suum die 20. Februarii defunctum obiit. 4) Irene filia Isaci 
Angeli — a Teutonicis postea Maria nominata — Bogerio anno 1193. 40 
nupserat; cf Ottendwf, ^Begierung der beiden letzten Normannenkonige' 
p, 44; mense Decemhri anni 1194. Philippo desponsata est; nuptiae 
pentecoste anni 1197. celebratae sunt. 6) Cf. diplomaia in castro Trtvels 
data (Stumpf, 'Reichshanzler' Reg. 4859—4861. de a. 1194. Maii 9;. 
6) Leonis II. regis Armeniae, qui mense lanuario anni 1198. a Conrado 45 
Moguntino archiepiscopo nomine imperii coroncUus est. 



ANNALES MABJBACENSES. 65 

auditis sitis in locis Sjrie qui vocantur Ad plumbeam 119i. 
turrim. Quod et factum est. Deinde processum est 
ab exercitu per Lonbardiam et Tusciam, imperatore 
tendente versus lanuam et Pisam cum paucis ad in- 

5 staurandas galeas cum hominibus et militibus multis per 
mare. Eodem anno imperator Salemum vi cepit et(8ept,iy, 
Palermum sedem regni Sjcilie dominica qua cantatur 
Dicit Dominm ego cogito^ cum magna gloria intravit et^ov.20. 
ibidem in nativitate Domini curiam in eiusdem civitatis 

10 palatio cum maxima leticia celebravit. 

Anno Domini MCXCY. Imperator, tota Apulia etll95. 
Sjcilia nec non Calabria cum summa prosperitate"' et 
sine aliquo dampno in suam iurisdictionem redacta^ 
cum magna quantitate auri et argenti, cum multis 

15 pannis preciosis de serico, capta uxore Tancradi^ et 
episcopo Salernitano^ et X aliis eiusdem terre comiti* 
bus * et maioribus — inter quos erat quidam pjrata pre- 
cipuus dictus Margarita^, qui etiam diviciis et potentia 
comites anteibat — , qui omnes in terra Teutonica per 

20 diversa loca positi sunt in artissima custodia^ filium 
quoque predicti Tancradi^ cum tribus sororibus suis® 
captivum adduxit. 

Eodem anno in parasceue apud Yarum imperator 3rar<. si. 
crucem secreto, tribus tantum ex capellanis suis pre- 

25 sentibus, ab episcopo Sutrensi accepit. Et in die pasche Jpni, 2. 
expeditionem lerosolimitanam publice predicari fecit; et 
ab apostolico impetravit, quod duos cardinales, Petrum 
scilicet Placentinum^ et lohannem Salernitanum*^-^^, in 
Alemanniam dirigeret predicare. Quod et fecerunt. 

30 Nam Petrus in Germania, lohannes in Saxonia et 

a) jp in loeo raao, b) redacta est et c. ; est et Uhrarii errore addita esse Wllmana recte 
intellexit. c) SaBernitanum e, 

1) Hunc missae tntroUutn in diocesi Argentinemi ultima dominica ante 
primum adventum dominicum cantari Boehmer (Fontes III, p. 88) ex 

35 missali Argentinensi (Hagenoviae 152Q> recognovit. 2) SibiUa regina 
cum primatibus regni Siciliae post coniurationem contra Heinricum 
factam capta est; cf, Ottendorf, *Die Regierung der heiden letzten 
Normannenkdnige' p, 56 sqq. 3) Nicolao archiepiscopo. 4) Cf, 

nomina captivorum apud Toeche, ^Heinrich VI! p. 574. 5) Cflassis 

40 Siculae praefectus, 6) Cf. Toeche l. c. p. 345. 7) Wilhelmum, 

qui captivus paucis post annis mortiius est, 8) Cum Sibilla uxore 

filiae Taneredi in monasterium Alsatiae inferioris Hohenburg dictum 
adductae sunt ; cf. Ottonis Chronici Coniinuationem Sanblasianam c. 41 
(SS, XX, p. 326>. 9) Cardinalem presbyterum tituli s. Caeciliae. 

46 10) Cardinalem presbyterum tituli s, Stephani in monte Caelio. 

Ann* Marbacenses. 5 



66 ANNALES MARBAOENSES. 

1195.Bawaria et aliis circumiacentibns proyinciis instanter 
predicabat. Itaque imperator ad Theutonicas terras 

/MW.24. circa festum beati lohannis baptiste rediit et magno 
studio principes quoscumque potuit, ut crucem acci- 
perent, instigavit et suum auxilium eis promisit. Igitur 6 
fere omnes officiales et capellani sui signati sunt. Collo- 
quio ergo generali imperatore apud Gelenhusen cum 
principibus de Saxonia* et Turingia habito ante festum 

Nw, 1. omnium sanctorum, principes f ere omnes earundem pro- 
vinciarum crucem predicante lohanne cardinali assump- lo 
serunt. Postea vero predicante Petro cardinali in festo 

!>«;. 6. sancti Nicolai apud Wormatiam, alii principes et pro- 
ceres tocius Alemannie fere omnes aliis et aliis locis et 
temporibus cruces sibi assumpserunt ; quorum ista sunt 
nomina : Cunradus Maguntinus episcopus , Bremensis i5 
archiepiscopus ^, episcopus Halberstatensis^'^ episcopus 
Werdensis^ episcopus Hildensheimensis *, qui et cancel- 
larius , episcopus Monasteriensis ^, episcopus Zicensis ^ 
episcopus Ratisponensis ^, episcopus Pataviensis^ episco- 
pus Bragensis ^, qui et dux Boemiorum , Manegoldus 20 
abbas de Taegernse, dux Meranie^^ et filius suus, dux 

V. 142'. *Austrie ^^, dux Karintie^^ dux Lovanie^^ filius ducis 
de Lintburch^*, palatinus comes Rheni^^ provincialis 
comes Turingie^^ marchio Brandenburgensis ^^ et frater 
eius^^, marchio Landesbergensis ^^ et frater eius^^, 26 
marchio Missensis ^^, filius provincialis comitis de Habes- 
burch^^, *comes de Otingen^^^ comes de Bogen-^ comes *p.i67. 
de Ortenberc^^ comes de Scowenburch ^^, comes de 
Quernvurte^^ comes de Mannesvelt^^ comes de Luter- 
berc^^, comes de Kevernberc cum duobus filiis^^ duo 30 

a) Saxoni c. b) Habberstatensis c. 

I) Hartwicus II. W. 2) Gardolfus. W. 3) Rudolfus. W. 
4) Conradus I. tunc Hildeshetmensis electus erat, W, 5) Her- 
mannus II. W. 6) Bertholdus II. W. 7) Conradus III. W. 

8) Wolfgerus. W. 9) Heinricus. W. 10) Bertholdus et filius Otto. 86 

II) Fridericus. 12) Udalricus. 13) Heinricus dux Brahantiae, 
14) Wdlramus filitis Heinrici de Lintburch. 15) Heinricus, 16) He^H- 
mamius. 17) Otto. 18) Adalbertus comes de Arnehurg. 19) C^n- 
radus. 20) Dietericus comes de Groiz, 21) Post tnwtem Adalherti 
marchionis die 21. lunii anno 1195. imperatar marchiam Misnensem 40 
sibi retinuit. Annalista certe Adalherti fratrem Dietericum, comitem de 
Weissenfels, significat, qui demum a Philippo rege aestate anni 1198. 
beneficium marchiae accepit. 22) Rudolftis II, filius Adalbet^i III. 
23) Ludovicus, 24) Adalbertus. 25) Otto. 26) Adolfus III. 
27) Gebhardus burcgravius Magdehurgensis. 28) Burchardus, 46 
29) Burchardus, 30) Gunterus cum filiis Heinrico de Schwarzburg 

et Guntero, 



ANNALES MARBAGENSES. 67 

filii comitis de Dunna^, comes de Bichelingen et fraterll95. 
suus ^, comes de Bilstein \ comes de Wartenberc *, comes 
[de*] Wertheim^ Aliorum vero principum, comitum, 
baronum et nobilium, quorum nomina supersedimus in- 
6 scribere, plurimi erant qui cum maxima hominum 
multitudine clericorum et laicorum signati sunt. 

His ergo ita gestis legati de Cypro quidam^ 
Tenerunt in mandatis habentes, ut optinerent ab im- 
peratore, quod aliquos ex latere imperiali dirigeret 

10 archiepiscopos, qui regem Cypri^ ungerent in regnum, 
quia ipse semper vellet homo imperii esse Romani. 
Quod ita factum est. Nam imperator direxit a latere 
suo fideles et amicos archiepiscopos duos cum eisdem 
legatis, dans eis sceptrum in signum rei geste, scilicet 

16 Tranensem® et Brundisinum ®. Qui procedentes omnia 
sibi iniuncta fidelissime executi sunt^^. 

Interim imperator laborabat, quod principes filiumll96? 
suum^^, qui iam erat duorum annorum, eligerent in regem 
et hoc iuramento firmarent^^; quod fere omnes, preter 

20 episcopum Coloniensem ^^, singillatim se facturos pro- 
miserunt. Quod si factum esset, ipse etiam crucem 
manifeste, sicut dicebatur, accepisset. Unde cum ad 
curiam^* vocati venissent, quod promiserant non fece- 

a) deest e. 

25 1) LambeHus et Emestus, filii Ihtcini eomitis. 2) Dietet^icus et Fride" 
ricuSy filii Fridei'ici comitis? 3) Nescio quis ex familia comitum, 

4) Ludovicus. 5) Poppo. 6) Reynerius de Giblet cum quibusdam 

comitibus. 7) Amalricum de Lmignan. W. 8) Samarum. 9) Petrum. 
10) Mense Maio anni 1196. legati redierunt; cf. ToechCf ^Heinrich VI! 

30 p. 391 sq^. — Amalricus anno 1197. Nicosiae a Conrado episcopo Hildes- 
heimensi coronatur. W. 11) Constantinus — qui postea mutato 

nomine Fridericus vocabatur — die 26. Decembris anni 1194. natus erat. 
12) Toeche, *HeinHch VI! p. 591, hoc loco nisus imperatorem consUia 
filii electionis et regni hereditarii simul iniisse credidit. Annon anna- 

35 lista noster in unum confudit, quae Heinricus ab autumno anni 1195. 
de regno ha^editario ordinando et ab aestate anni 1196. de filio eligendo 
aggressus sit ? I. Ficker in clarissima sua dA^sertatione ^De Heinrici VI. 
conatu electiciam regum . . successionem in hereditariam mutandV hunc 
locum annalium nostrorum ad annum 1195. omnino non novit. Anni 

40 seqtientis relationem Bohmer cum eo communicavit, 13) Adolfus 

archiepiscopus demum mense Augusto a. 1197. electioni Friderici adhaesit; 
cf, Knipping, ^Regesten der Kolner Erzbischofe' II, m\ 1498. 
1504. 1521. 14) Mense Decembri anni 1195. Heinricus curiam 

Wormatiae celebravit, ubi principibus primo regni hereditarii rationem 

45 patefecit; qui aderant se imperatoris consilia in curia Herbipolim 
convocanda aditduros esse promiserunt. Nmi facile crediderim rela- 
tionem annalistae nostri ad ipsam eandemque curiam Worniatiensem 

5* 



68 ANNALES MARBACENSES. 

1196?runt« IJnde etiam ipse remissius qnam prins de ex- 
peditione cepit tractare. 

1195. Eodem anno Hamidens comes de Monte Biligardis 
occisns est ab Ottone fratre imperatoris^ 

1196. Anno Domini MCXCYI. Imperator habnit cnriam b 
cifoH.si. Herbipolis circa mediam qnadragesimam, in qna plnrimi 

signnm dominice cmeis accepemnt. Ad eandem cnriam' 
imperator novum et inanditum decretum Bomano regno 
Yolnit cum principibus confirmare, nt in Romannm 
regnnm, sicut in Francie* vel ceteris regnis, inre heredi- la 
tario reges sibi succederent ; in quo principes qui aderant 
assensum ei prebuerunt et sigillis suis confirmayemnt ^ 
c/im.24. Ipso anno imperator circa festum beati lohannis 

baptiste cum paueis in Apuliam iter arripuit^; nnde 
etiam in Ytalia magnum est passus contemptnm. In- is 
terim missis legatis suis, imperator cepit cum apostolico 
de concordia agere volens, quod filium suum baptizaret 
— nondum enim baptizatus erat — et quod in regem 
ungeret^ Quod si fecisset, cmcem ab eo aperte, ut 
putabatur, accepisset. Ipso tempore frater imperatoris ao 
Mi^. 15;. Cunradus, dux Suevie, obiit; et Pbilippus frater eius 
ducatum accepit. Itaque imperatore apud urbem Tybur- 

{Nov,j tinam per tres ebdomadas expectante, missis ab utraque 
parte sepius nunciis et apostolico ab imperatore pre- 
ciosis xeniis transmissis, et cum res, ut imperator volnit, «& 
effectum habere non potuit, iter cum magna indignatione 

ri>«c; versus Syciliam movit^. 

a) iia e, 

respicere, Immo quae supra narrantur optime conventui Erfordensi 
atUumno a. 1196. habito conveniunt, ubi spes imperatoris ad irrUum 80 
redacta est; cf. Cronicam Reinhardabrunnensem (SS. XXX, p, 567^. 
1) Comite palatino Burgundiae, 2) Errat noster, cum iam antea 

Wormatiae de eodem decreto tractatum sit; ef, p. 67, n. 14. 3) Cf, 
Cronicam Reinhardsbrunnensem (SS, XXX, p. 656^. 4) Imperator die 
26. lunii in Alsatiae inferioris oppido Ehenheim superiore dicto cam' 8» 
moratus est (cf, Stumpf, 'Reichskanzler^ Reg. 5009 sqq,), 5) Eodem 
tempore Heinricus cum principibus Germaniae per legatos Erfordiae de 
filio in regem Oermaniae eligendo, cum Coelestino papa ipse in confinio 
Romae de unctione eius tractavit. Toeche, *Heinrich VI.' p. 436 et Hauck, 
^Kirchengeschichte' IV, p. 678, non recte de fUio in regem Germaniae 40» 
ungendo cogitaverunt ; apud me constat Hein^ncum id solum studuisse, 
ut Fridericus puer a papa in imperatorem ungeretur (cf. WihkeU 
mann, ^Philipp von Schwaben' p. b). 6) Heinrici dipHomata impera- 
iorem die 3. Novembris Spoleti, die 16. Tiburi, die 27. Palestrinae, die 
2. Decembris Ferentini in confiniis Romae (Stumpf l. c. Reg. 5048 — 5052^ *& 
moratum esse demonstrant. Die 18. Decembris Capuae erat. 



ANNALES MARBACENSES. 69 

Interea in Theutonicis partibns, mediantibns Cun-1196. 
rado Maguntino archiepiscopo et duce Suevie Philippo, 
omnes fere principes prestito iuramento filium impera- 
toris in regem elegerunt \ 

6 Eodem anno facta est maxima werra inter Cunradum 

episcopum Argentinensem et comitem Ottonem, propter 

quam tota Alsatia per IIII eontinuos annos vastata est. 

Ipso anno facta est expeditio Iherosolimitana IIII. 

circa nativitatem Domini a supra^ nominatis principi[bus^, e. Dee. 25. 

10 qui omnes per] Ttaliam versus mare iter suum direxerunt. 

Anno Domini MCXCVII. Imperatore in [Sycilia* 1197. 
ezi]stente, imperatrix, sicut dicebatur, simultate inter 
ipsos exorta coniurationem ad[versus* imperatorem ab 
omnijbus Apulie et Sycilie^ civitatibus et castellis fieri 

16 effecit ^, consciis, *ut fertur, Lonbardis et Bomanis, ipso •r. 143. 
etiam, si fas est credi, apostolico Celestino; quibusdam 
etiam Theutonicis, qui tunc secum erant et ad impera- 
torem ire volebant, dissuasit^, ne irent. Igitur dum 
imperator in quadam silva propter venationem maneret, 

ao coniuratores, rege * inter eos occulte constituto et multi- 
tudine maxima circa XXX armatorum milia coUecta, 
ipsum omnesque suos huius rei ignaros perimere statue- 
runt. Quod et fecissent, nisi prius imperator a coniu- 
rationis conscio premonitus Messinam civitatem, ubi tunc (Maioj. 

f5 dapifer suus Marquardus^ manebat, confugisset^. Qui 
etiam Marquardus cum Heinrico marscalco^ coadunatis 
paucis tam de suis quam de peregrinis, quos conduxerant, 
cum inimicis congressi® fere^ omnes ceciderunt et regem 
ipsorum cum aliis quibusdam eiusdem factionis auctori- 

80 bus vivos ceperunt; quos imperator miserabiliter *cruciari 

•1». 168. precepit. Nam regem®, presente imperatrice et vidente, 

coronam clavis ferreis capiti eius affigi iussit et alios 

a) ita Boehnter et WUmana. b) Sycile e, c) g ex eorr, d) fece c. e) ita c. 

1) Francofurti, anno 1196. exeunte. 2) Cf. p. 66. 3) Hanc 

86 coniurati(mem mense Maio exortam esse post Scheffer-Boichorst et Otten" 

dorf, 'Die Regierung der letzten beiden Normannenkdnige' p. 64. ostendit 

Caro, 'Die Beziehungen Heinrichs VI. zur rdmischen Kurie' p. 55. 

4) ScUieet papa, non Constantia, ut Toeche, ^Heinrich VI! p. 453. censuit, 

Coeleetinum coniurationis conscium non fuisse Leineweber, ^Studien zur 

40 Geschichte Papst Coelestins III.' p. 60. non prohavisse mihi videtur» 

6) Ryccardtis de Sancto Germano ad a. 1197 (SS. XIX, p, 329^ eum 

Guilielmum Monachum, castellanum Castri lohannis, nominat. 6) Mar» 

guardus iUe de Anweiler. W. 7) De Kalendin, 8) Cf, Amoldi 

Chronicon V, c. 26 (SS. XXI, p. 283>^ et Ansbertum (Fontes rer, Austr, 

46 88. V, p, 90;. 



ANNALES MARBAOBNSES. 



1197, igne cremari, qnoadaiii in mare met^ iussit^ Proinde i 
maximam adversum se iiividiam tam ab ineolis quam ab 
aliis qiii hec perceperunt excitavit, 
A^ig. Postea circa Augustum, eum in quodam nemore', 

in quo fontes erant frigidissimi, venationis delectaretur b 
exercicio, in quo etiam maximuB calor per diem et tale 
frigus, quod terram ge!u et brnnia constringeret*' , fuit 
per uoctem, quadam nocte tactus frigore circa festura 
•L.^"?. s. beati Syxti cepit infirmari. Quam ob rem iussit se usque 
Messinam civitatem, quae duabua ab illo distabat dietis, i< 
deferri, ubi dyarria infirmitate laborana, circa festum 
beati Michaelis melius'' habens, Palermum ire proposnit- 
Ciimque fere omnis familia sua cum omni subpellectili 
sua transfretasset, reeidivam" infirmitatem iucidit et in 

«0«. sB. bona confessione et cordis contrieione pridie ante pre- n 
fatum festum de hoc seculo migravit. Et totus orbia in 
morte ipsius conturbatus fuit, quia multa mala et gwerre 
surrexerunt, 'quae^ postea longo tempore dm-averunt'. 
Eodem auiio cum treuge inter comitem Ottonem et 
episcopum Argentinensem eoruraque fautores easent date, 21 
Otto comitem Ulricum de Phirrete in colloquio quodam, 
in quo de concordia pacis et societatis inter eos tracta- 

,6tp*. ar. batur, dolo et per insidiaa pridie ante mortem impera- 
toris occidit; de qua re non solum inimicis, verum 
etiam quibuadam ex amicia odibilis fuit. Comperta ita- :. 
que morte imperatoris, episcopus Argentinensis et Al- 
bertua eomes de Tagesburcb, qui prius erant inimici, 
reconciliati suut; et tam ipai quam dux Eertboldus de 
Zeringen et Lutoldus episcopus Basiliensis et multi 
comites contra eum '" conapirationem facientes , non ii 
tantum ipsum et suos, sed etiam homines imperatoris 
invadere et omuia incendio et rapinis devastare ceperunt. 
Inter multa etiam mala, quae contra coraitem Ottonem 
moliti sunt, advocatiam eiusVallem Sancti Gregorii*, que 
quasi inexpugnabitis esse videbatur et nunquara ab ali- ■ 
quo impugnata, ab ipsis f acillime est capta ; ac distractis 

1) Cf. depunitione eoitiurtUorum Toeche l. c. p. 580. rf Caro l. c. p. 68 »gq. 

2) Apud Linariam; cf, Stumpf, 'Seichskamltr' Reg. 5071 #33. 5077. i 

S) SciL Oltonem comitem Bwrgutidiae. W. Cf, Chron. Ebershtimenet 

e. 35 (SS. XXIII, p. 448; et Tramlatitmem s. Adelphi c. 27 (SS. XV, 

} de protUie AUatiengibus. 4) De hac advocaiia cf, JHeister, 'Di» 

BohenMaufen «n Elsass' p, 75 sqq. et Nieee, 'Dit Veru^Uung dea 

_Beiehsguts im 13. Jh.' p. 13 sq. " 




ANNALES MARBACENSES. 71 

ibi rebus, in Columbaria, Slezistat, Ebenheim, Bode9-1197. 
heim et aliia multis vilHs et vicis tyrannidis sne domi- 
uium exercuernnt. Homiiies vero ac poasessionea im- 

^peratoris, nulhiui babentea defensorem, in omnibua terris 
ab omnibus diripiebantur. Nam frater eius Phjlippus, 
dux Suevie, dum ab eo adhuc convocatus iter arripiendo 
iuxta Romam ^ venisset, comperta ipsius morte redire 
cepit; sed falso rumore a quibusdam captus et exeoria- 
tus, ab [aliis"] infirmari dicebatur. 

30 Eodem anuo apparuit cometa''. Ipso quoque anno 

fa^ta est fames tam ralida in Alsatia, quod passim per 
campos et vicos gregatim mortui fame inveniebantur. 
Nam mensura quae vulgo burevirteiH dicitur marca 
argenti vendebatur. 

16 In" eodem anuo Celes[tinnB* papa obiit; cui] 'Inno- Jjm''' 

ceutiug successit. (iit». Bj. 

Anno Domini MCSCVIII. Dnx Snevie contrall98. 
opinionem et etiam contra multorum veniens volnntatera, 
cum maxiniam ubiqiie et preeipue in Alsatia werram 

*o invenisset, treugam inter episcopum et suos fautorea etll97. 
inter fratrem auum Ottonem f ecit ^, etiam iam ad regnum 
aspiraus. Et cum episcopo Argenfcinenai cepit agere, 
quatinus aibi fideliter assisteret, promittena* aibi omnia 
a patre et fratre auo ablata restituere et quicquid in 

s6 suo episcopatu haberefc sue dispositioni subicere, regnum 
tamen non sibi, sed filio'' fratris sui, qui etiam ad boc, 
sicut superius diximus^, a principibua fere omnibns 
electus f uerat, nomine et tutele se velle servare '. Quod 
cum episcopua, ut dicebatur, acceptasaet et die statuto * f^iJK. ss^. 

K Hagenowe ad ducem venire debuiaset, acceptia litteris 



* 1) In Tuecia ad MmUm Falcimit iuxta FflerSum mors imperatoria 
Philippo nundata eal ; ef. BShmer-Fic&er, Segeeta imperii V, nr. 14*. 

ss 2) De hae mensura adhvc aihil cMtgtat. 3) Haec treuga iam anno 

1197. exeutae faeta e»t; cf. BShmer - Fieker l. e. nr. 14". 4) De 

giia promisaUme cf. Frite, 'Dae Territorium des Bislunu Strassburg ' p. 80. 
6) SeiHcet Friderico II. 8) Cf. aupra p. 69, i. 8. ad a. 1196. 7) De 
o»i»t6u« qwat ad declione* a. 1198. epectant ef. Sfaurtnbrecher, 'Geechiehte 

u der detitsehen KSrtigswahlen' p. 182 eqq. ; Sediger in 'MftteU. des Instituts 
fBr oeterreicft. Qeschichtsforechting ' X VI, p. 60 sgq. 80 sqq, ; Krammer, 
'Wahl und Einsetzung des Devtschen Kdnige' p. 41 s^ff. 8} Certe 

eirea natalem Domini a. 1197, qnem FhUippus Hagenowe eetehravit. Faiso 
Chron. Urapergense Conradum episcopum illnc se conlulisse narrai; cf, 
— --Ficke,- l. c. nr. 14"". 



L 



72 ANNALES MARBAOENSES. 

1197. archiepiscoporum Coloniensis^ et Treverensis ^, qnorum 
unius iuris est regem inungere, alterius vero, id est 
Treverensis, eum Aquisgrani in sedem regni locare*, ad 
ipsos quantocius festinavit. Ad quos cum venisset*, 
rarort. m.; terminum in media quadragesima ^ Colonie de eligendo 6 
rege constituerunt postulantes, quod Bertoldum ducem de 
Zeiringen Argentinensis episcopus secum adduceret. 
Nam per famam iam de eo divulgatum erat, quod ipsum 
vellet eligere. 
^^j Die igitur statuto Colonie convenientes inferiores lo 

principes predictum ducem in regem elegerunt^ tali 
conditione adiecta, quod prefatis archiepiscopis* mille 
et DCC marcas argenti dare deberet. Quod cum illi 
relatum esset, recusavit regnum accipere et pecuniam 
dare, dicens se noUe regnum precio emere. Tandem i6 . 
precibus suorum et precipue minis Argentinensis episcopi 
et comitis de Tagesburc devictus, datis obsidibus de 
solvenda pecunia, promisit se certo die venturum et 
quod promiserat facturum. Postea penitentia ductus ad 
diem statutum non venit^, cognoscens iam ducem *Sue- 20 
vorum ad regni gubemacula sibi contrarium, asserens, '^•^^^- 
nisi unanimiter ab omnibus principibus eligatur, num- 
quam per eum scisma in regfno fore oriundum. Tandem 
mediantibus episcopo Constantiensi ^ et comite palatino 
de Tuwingen^ et quibusdam aliis cum duce Suevie 26 
reconciliatus est ^*^, resignans electionem sibi f actam tali 
pacto, quod regnum et advocatiam^ Scafhftsen sibi in 

a) archi eadem manu superser, b) regni aut regalem advocatiain emendandum esse 

praeter neeessUatem eensuit Winkelmann, *Philipp von Sehwaben' p. 72, n. 3. 

1) Adolfi de Altena ; de quo nupe}* egit Wolfschldger, ^Erzhischof Adolf /. 80 
von Kdln als FUrst und Pditiker\ 2) lohannia, cuius rei gerendae 
rationes Roshach, *Die Beichspolitik der Trierischen Erzbischdfe' exposuit, 
3) Cf, Ottonis Frising, Chronici Contin, Sanblasiana c. 46 (SS, XX, 
p. 329>: a Coloniensi episcopo cooperante Treverensi, qui ad hoc 
specialiter privilegiati sunt, in regem unctus. De praerogativa Trevirensis 36 
archiepiscopi cf. Waitz, *Verfassungsgeschichte' VI^, p. 211. 4) Ander- 
nacum anno 1197. exeunte; cf. Knipping, *Regesten der Kolner Erz* 
hischdfe* II, nr, 1632. 5) Tempus medii ieiunii, mense Martio 

ineunte, hic significatur, 6) Coloniae iam non sollemnis eleetio celehrata 
est; sed prindpes Bertolfo duci Cerugie fidem fecerunt, quod ipse 40 
repatrians exercitum secum duceret et statuto sibi die Antemacum 
rediret, eum ibi remota omni dubitatione regem crearent (Cron. reg, 
Colon, ad a, 1198, ed, Waitz p. 163>. 7) Andemad mense Martio 
exeunte principes Bertholdum ducem frustra exspectaverunt / cf, Bdhmer- 
Ficker, Reg. imperii V, nr, 198*. 8) Diethelmo de Krenkingen; cf, 46 
Ladewig, 'Regesten der Konstanzer Bischdfe* nr, 1162. 9) Rudolfo, W, 
10) Cf, Heyde, *Geschichte der Herzoge von Zdhringen* p. 448. 499. 



ANNALES MARBAGENS£S. 73 

beneficio concederet et castrnm Brisache, quod fratrislldS. 
std Ottonis fuit, destrui facere deberet vel pro castro 
trinm milinm marcamm sibi debitor esset, et hoc nt 
fieret, iam dictos mediatores obsides daret; qnos et 
6 dedit. Ipse vero homininm sibi faciens, consilinm et 
anxilinm pro regni retentione sibi latnrnm promisit. 
Nam dnm pref ati principes Colonie enndem Bertholdnm (Mart.) 
eligerent, Phylippns apnd Prankenvnrt^ de aliis prin- 
cipibns electns fnit. 

10 Mnltis ergo letantibns et pacem sperantibns, mrsns 

principes qni Bertholdnm elegerant filinm Heinrici 
qnondam dncis Saxonie et ex sorore Bichardi regis 
Anglie* nomine Ottonem, qni comes fuit Kctavie^ 
regem fecemnt atqne Colonie* enm in regem nnxernnt. r/«»».; 

16 Andiens antem Phylippns regis Ottonis electionem CCC 
milites cnm mnltis aliis scntiferis Aquisgrani misit, ut 
et regem Ottonem ab ingressu civitatis arcerent et sibi 
civitatem et sedem regni servarent. Sed Otto rex cum 
suis adiutoribns ipsam civitatem obsedit et in tempore 

20 messis^ cepit atque in sede regni triduo sedit*^ ipsam-r/»*^; 
que civitatem fidelibns suis custodiendam commisit. 

Interim Phylippus exercitum colligens Alsaciam 
peciit, omne frnmentum in messe pessnmdedit, Molles- 
heim expugnando cremavit, solo cimiterio in deditionem 

86 recepto, Haldenburc presidinm cepit, cymiterium Epiaci 
confregit omnesque homines Argentinensis episcopi et 
comitis de Tagesbnrc, qni erant assentanei Ottonis 
regis, et totam inferiorem *Alsaciam incendio et rapinav.i^i. 
vastavit ^. 

80 Inde procedens curiam Maguntie cum suis fautori- 

bns in assumptione beate Marie habuit, ubi a plnribus ^^^. i6. 
principibns soUempniter electus^ a Treverensi archi- 

1) Falao; soUemnh PhUippi eleetio die 8. Martii in oppido Thuringiae 
Midnhusin facta est, 2) Mathilda nomine; nota, quod in his 

36 Annalibm nuUa mentio genedloffiae fit quam ehronista supra p. 47 sq, 
ad a. 1152. addidit. 3) Otto anno 1196. ab avunculo suo Bichardo 

rege eomitatum Pietaviite aeeepit; cf. Bdhmer ' Ficker nr, 185^. 

4) Coloniae die 9. lunii Otto soU^mniter electus, non inunctus est. 

5) Die 10. lulii; cf. Bdhmer - Ficker nr. 198 1». 6) Die 12. lulii Otto 
40 Aquisgrani eoronaius est. 7) Cf. Chron. Ursperg. (SS. XXIII, p. SQS) ; 
' Chron. Ehersheim. c. 35 (SS. XXIII, p. 448). 8) De hac electione 

cf, Bodenberg, 'Ueber wiederholte deutsche Konigswahlen im 13. Jh.* 
((jHerke, ^Untereuchungen zur Deuischen Bechtsgeschichte' XXVIII) 
p. 13. — Alii fontes rectius natiyitatem b. Mariae diem coronaiionis 
46 indicant; cf. Bdhmer-Ficker nr. 19*. 



ANNALES MARBACENSES. 



,;episcopo", qui iam relicto alio etiatn hunc elegerat, aoa 
cum Tharetano arcMepiacopo ', qui loco* Maguntini 
archiepiseopi ' accitna erat, inunetus eat. Ad eandem 
curiam Phylippns rex Othacorum dncem Boemie regem 
feeit, datis sibi et uxori* sue coronis. t 

t). In ipao tempore Constantia imperatrii'' in Sycilia de- 

functa est ; et filius eius Fiidericus poet multos labores ibidem 
cepit regnare *. 
9. Anno Doraini MCXCVIIII. Rex Phylippua iterum 

/;. collecto exercita tempore meaais Alaaciam peciit et omne i 
frumentum pesaunidedit, adveraaa domoa Hubaco con- 
fregit, multa presidia Argentinensis episcopi et comitis 
Alberti ^ destruxit ipaaraque civitatem Argentinam ob- 
sedit*. Taudem mectiantibus Bertholdo duee deZeiringen 
et aliia multis principibus ^ talia compositio pacis inter i 
regem et 'episcopum Argentiuensera facta est, quod 
beneficia, quae pater et frater anua ab episcopio'^ 
tenuerunt, omnimodis libera dimitteret, et episcopua ei 
ad retinenda regni gubernacula pro posse faveret. lude 
expeditione facta exercitum versus Aquiagrani movit a 
atque Mosellam fluvinm trausiit, sed inde infecto negotio 
rediit^, obstantibus aibi Ottone rege et fautoribus suis. 
}j 'Habuit'' preterea magnum eonventum principnm 

i- apud Babenberch ^, ubi mult) episcopi et Salzburgenais 
archiepiscopus ^^ affinit, ubi ipae una cum episcopis osaa » 
sancti Heinrici et saucte KiinegTindis levavemnt, sicut" 
ab Innoceutio papa^ canonizati fuerant*'*' et'' plu 
miraculis^ priua choruacaverant ; et'' magnus 

CoittiKiiallanl aoitHtiaviHtl '•ucrlte-ia tf. eoBimenli-num. c) ipuplD c. d) Cf. d 



1 

I 



g)(ii 







1) Id esl Aimone Tareuiasietist archiepiscopo. 2) Conradus in exptdi- 
tione Bierosolymitana aberat. 3) Adelae, aorori Dieteriei mai-chionit It.J 

Mismnait. 4) Neseio, an croniea hte ad tempus gpectet, quo Friderietu 
Siciliam per ae eoeperit regnare. Ueque ad annum J208. Innocenlius papa 
tutelam regi* et regni geseit. 5) De Tagesburg. 6) Cf. Grandidier, 
'Oeuvres iniditts' III, p. 80 sgj. 7) Cf. Crimicam Beinkards6runn, 

(SS. XXX, p. 562;,- Grandidia- l. e. IIl, p. 82; ffeyek l. c. p. 450 «3. * 
8) Mense Septembri; cf. BShmtr-Fiek»- »r, 30*. 9) Haee euria 
meniie Septembri anni 1201. ceUbrala est; ef. Winkelmann, 'PhiUpp' 
p. 237 sqq. 10) Eberhardua. 11) Innocentius die 3. Aprilia a. IMO. 
Kunigundem canonizaverat ; in curia Babenbergenti osea eius translata 
sunt (ef. Cronicam S. Fetri Erford. mod. ad a. 1201. et Cronicam H 
Reinhardshrunnensem, SS. XXX, p. 378. 565.J. FaUo Neoburgen^ 
nosltr de canonisatione et ti-anslatione sancti Heinrici loquitur, quae ii 
anno 1146. eelebrota erat. 






«2 

(0 

o 
CQ 

<D 
C! 
Q 

o 
O 







;*4$lt'i 



T 2 .^ 1 



mmm 

3 te * "1 *^ (xj-'^'^ I r "p 1 ' 

aillllJlpiill 



ANNALES MAEBAOENSES. 75 

populi de diversis provinciis illuc* ipsa die confluxerat*,^^"*^^^^ 
et reliquie eorum ad diversa loca partite. De quibus 
reliquiis a venerabili Petro abbate ad monasterium 
Nuburgense in magna quantitate apportate et apud eos^ 

6 actenus reconditeJ 

^Contigit eo tempore res miranda et nostris tem- Add, xeob, 
poribus valde inaudita apud Ketiam Augustam accidit^. 
Nam quaedam mulier, dum communicare deberet, corpus 
dominicum in ore reservavit, quod postea cera circum- 

10 dedit et apud se domi retinuit, nescio quid tali machi- 

natione temptatura. Postea penitentia ducta ad quen- 

dam presbiterum religiosum et bone fame accessit et ei 

•i>.i7o. peccatum suum *indicavit. Qui nuUam ei penitentiam 

iniungere voluit, quin prius corpus Domini redderet, 

15 quod apud se male domi habuit. Abiit illa et domini- 
cum corpus, ut erat in cera, presbitero detulit. Qui, 
assumptis secum multis aliis fidelibus, honorifice illud 
recepit et aperiens ceram invenit corpus illud domini- 
cum et panem mysticum in veram camis sanguinisque 

20 mutatam esse substantiam. Ad cuius rei novitatem non 
tam de propinquis regionibus quam et de longinquis 
partibus terre multitudo maxima confluit, et multa ibi 
Dominus miracula in laudem nominis sui operatur.^ 

Ipso anno Cunradus Moguntinus archiepiscopus 1199. 

25 post multos labores trans mare cum multis aliis pere- 
grinis reversus^, quamvis propter mortem imperatoris 
nichil ibi profecerit, tamen amore restaurationis sancti 
sepulcri Domini ductus rursus crucem accepit. 

In* eodem anno ante nativitatem Domini combustum ^^* ^^**^* 



80 est monasterium Hohenburch. 



1200. 



Anno Domini MCC. Otto comes^ in bona con-^j^^^g^ 
fessione et longa egritudine apud Bysuntium defungitur^ 
et ab incolis illius provincie plurimum propter bonam 
defensionem deploratur. 
86 Eodem anno Bertholdus comes de Nuwenburch in 

Brisgawia crucem cum fllio * accepit, trans mare perpetuo 

a) illue conflaxerat in loeo raao; ipsa die eadent tnanu superscr. b) e in loco raso; 

antea nos seriptum fuisae adhuc ex liUerae n reliquiie patet, c) in margine manu eoaeva 
saee, XIII: Nota de corpore et sanguine Domiai. Hane quoque narrationem ItbrcuHo 
40 Heohurgenai attrihuendam esse censeo, d) Cr. de hoe additamento Hohenhurgensi com- 
mentarium meum. 

1) Mense lulio a, 1199. in Apuliam rediif; cf. Bdhmer - Ficker nr, 40*; 
in Germaniam demum anno exeunte reversus est. 2) Comes palatinus 
Burgundiae, Philippi regis frater, cf. supra p, 68—70. 3) Die 13. mensis 
46 lanuarii a, 1200, non a. 1201, ut Winkelmann, ^Philipp* p, 617. censuit; 
cf. Bohmer - Ficker nr, 39. 4) Bertholdo, 



76 ANNALES MARBAOENSES. 

1200. mansurus, et urbem Niiwenburch cum ministerialibus et 
appendiciis suis Argentinensi ecclesie in proprietatem 
dedit^ pecunia tamen mediante. Huius exemplum imi- 
tati quam plures nobiliores cum uxoribus et liberis 
*f. 144'. predia sua vendentes perpetuo serMcio sancti sepulcri 6 
se devoverunt*. 



cant.Hohmb. Ipso^ auuo dati sunt ordines Basileae a Lutoldo 

jfart. 4. eiusdem urbis episcopo IIII. Non. Marcii. Qui postea 

Mauz.in inventione sancte crucis crucem accepit cum magno 

abbatum et reliosorum® virorum comitatu. lo 

Add.Neoh. ^Anno^ Domini MCCI^. Preclarissimus® princeps 

1201. Phylippus rursum exercitum coUigens Mosellam trans- 

1206. ivit, Coloniam obsedit, Brunonem episcopum cepit, et 
sic civitatem et totam provinciam ad dedicionem coegit ^. 

1205. Postea * Aquisgrani veniens cum multis principibus in i6 
sede regni una^ cura regina sedit ac deinde prospere 

1207. ad propria rediit ; et negocia pacis inter papam et ipsum ^ 
per legatos^ tractantur. Erat^ enim*^ sibi in omnibus 

a) hoc loeo Annalea imperialea Argentinenees desiisse mihi videntur, b) Hane wftitiam 
non annalistae Argentinensi, eed potiua chroniatae Hohenburgenai cUtribuendam eaae in SO 
commentario meo expoaui. c) ita c. d) Prim MCCII. scriptum erat, aed ultima nota 
numeri erasa eat; cf. n. e. e) Preclari8.siinu8 — exercitum (in fine lineae) in loeo raso. 
Levia litterarum veatigia auapicionem movent hie antea in loco raao initium relationia anni 1202. 
acriptum fuiaae: Chunrad^ argent epc obiit, cui H . . . . f) una cum regina eadem 

manu auperacr. g) eadem tnanu auperaa', 26 

1) Castrum et villam ^Nimburg' Bertholdus episcopus Argentinmsis 
anno 1236. Friderico II. imperatori in feudum rectum concesait, exeeptis 
ministerialibus mUitaris conditionis (Bdhmer - Ficker nr, 2143>). De 
his possessionibus cf. Heyck, ^Geschichte der Herzoge von Zdhringen* 
p. 474 sq. 495 sq. (uhi p. 475, n. 1419. non recte dicitur in Annalibus «o 
nostris urbem Nfiwenburch oppidum *Neuenburg* ad Ehenum fMvium 
situm significare) et Fritz, *Das Ter^^itorium des Bistums Strassburg* 
p. 78. 162 sqq. 2) De confusa huius anni narratione ef, supra 

praefationem et commentarium meum, 3) Haec victoriosa Philippi 

expeditio mense lulio anni 1206. faeta est; Bruno Cohniensis archi» 86 
episcopus — qui contra Adolfum Philippo tunc adhaerentem etectus erat — 
apud Wassinburg castrum capitur; mense Novembri Colonienses Philippo 
regi se subiciunt, Cf. Bdhmer-Ficker nr, 136*« *>-^. Sane Philippus 
etiam anno 1201. circa Mosellam pugnavet^at ; cf. Winkelmann, ^PhUipp' 
p, 208. Nescio, an hic duae illae expeditiones confundantur, 4) Falso, 40 
lam antea mense lanuario anni 1205. Philippus Aquisgranum intraverat, 
ubi in festo epiphaniae ah Adolfo archiepiscopo cum uxore Maria con- 
secratus est; cf. Bohmer - Ficker nr, 89*. 5) Quae negotia aestate 

anni 1207. tractari coeperunt; cf. Winkelmann, ^Philipp' p.^l^sqq. et 
Hauck, 'Kirchengeschichte* IV, p. 719 sqq, 6) Innocentius III, Hugo- 46 
linum cardinalem episcopum Ostiensem et Leonem cardinalem presbyterum 
tituli s, (httcis legatos in Germaniam miserat, adiunctis eis Wolfgero 
Aquilegiensi et Eberhardo II, Salisburgensi, 7) Scilicet papa. 



ANNALES MAEBAOENS£S. 77 

contrariiLS, quantum potnit, propter antiqnum odium sui Add, Neob. 
patris ^ et Ottonem dilexit et ipsi, quantum poterat, con- 
silio et auzilio fideliter astitit. Erat* enim talis com-1207. 
positio, ut Otto duceret filiam eius per dispensationem 

6 et alia quaedam insignia haberet per regalem permis- 
sionem^. Habuit^ enim Phylippus filiam regis Constan- 
tinopolitani in coniugio, quam filius Tancradi in Sjcilia 
ducere debebat, sed preventus immatura morte, una cum 
patre in palacio Panormitano remansit; quam Heinricus 

10 imperator ibidem inveniens postea fratri suo tradidit. 
Qui postea^ eam cum magno conventu principum in 
Suevia soUempniter duxit et ex ea IIII filias progenuit^ 
que postea nupserunt, yidelicet Ottoni postea impera-1212. 
tori* et regi Hyspanie^ et regi Boemie® atque ducil220. 

15 Brabantie^; quae genuerunt filios et filias, sicut postea 
melius declarabitur ^^, excepta Ottonis^ coniuge, quae im- 
matura morte, ne videret miseriam mundi, decessit^^l212. 
Primo*^ vero desponsata fuerat* palatino de Witilisbach ^^. 
Sed ipse lubricus existens et homicida multorum nobi- 

20 lium per qu^rimoniam atque iudicium fuit proscriptus, 
et sic longo tempore perdurans a principibus tandem 
diiudicatur, ut filiam suam rex® deberet rehabere, quia 
indignus videretur consors regie excellentie. Quod ille 
ferens indigne cepit occulte tractare de ipsius occisione^^.^ 

25 a) sequenUa atramento pauio diverso aer^ia ettnt, b) ott eorr, ex oct e, c) o in 

loco raao, d) at in loco raso aeriptum videtur. e) eadem manu superscr, 

1) Scil Ff-iderici I, 2) Cf. Bdhmer - Fickef nr, 6044. Talis nm 

erat compositio, sed conditio, quam legnti Ottoni regi frustra proposuerunt, 
ut ad coronam deponendam eum inducerent; pace non inita treuga 

30 unius fere anni facta est, Cf, Chron, Ursperg, (SS, XXIII, p, 370J. 
3) Quae sequuntur annalista ad annum 1194. iam narraverat, unde 
noster hatmsse videtur; cf, supra p. 64. 4) Nuptiae anno 1197. mense 
Maio Augustae celebratae sunt, 5) Beatrieem, Cunigundem, Mariam, 
iterum Beatricem. W, 6) Beairix mense Novembri a, 1208. desponsata 

35 demum mense lulio anni 1212. Ottoni nupsit, 7) lunior Beatriar 

a, 1220. mense lanuario Ferrando II. regi CasteUae nupsit. 8) Wen^ 
ceslaus fUius Otakari regis anno 1216. i» regem Boemiae electus patri 
Otakaro a. 1230. successit; Cunigundis anno 1207. desponsata erat, 
9) Maria mense Fehruario anni 1207. Heinrico filio ducis Brahantiae 

40 desponsata, anno 1215. ei nubens, tamen vera sponsa erat, cum 
matrimonium nondum consumptum esset (cf. Bdhmer ~ Ficker nr. 141. 
825>). Heinricus post mortem patris anno 1236. dux Brabantiae 
factus est, 10) De liberis ex iUis matrimoniis procreatis nusquam 

postea agitur. 11) Die 11. Augusti a, 1212. obiit. 12) Aliter 

46 Winkelmann 'Philipp^ p. 539 sq.; ^Otto IV.* p. 536. iudicavit, cum iunio- 
rem Beatricem sponsam Ottonis palatini fuisse declararet, 13) Haec 
omnia famam in maius extulisse Winkdmann, *Philipp von Schwaben'^ 
p. 538. bene exposuit. 



78 ANNALES MARBACENSES. 

contH^h, Anno Domini MCCII. Chtnradus episcopus obiit; 

cui Heinricus de Veringen successit. Hic religiose cepit 
vivere et werras et prelia declinare. Ipso tempore cum 
sedes Moguntina esset in errore ^, vix a domino apostolico 
licentiam ordinationis sue impetravit ^ ; tandem ut 5 
Senonensis archiepiscopus^ipsum consecraret, vix obtinuit 
1207. anno Domini MCCVII. 

Add,Neob. ^Qui in pentecoste in Argentina celebrans ordines 

/•«•.16. XVI. Kal. lulii fere D clericos consecravit; summa 
vero sacerdotum CIIII extitit. De monasterio vero lo 
Novi-castri sub abbate Petro XII sacerdotes *ordinavit *p.ni. 
et sex alios inferioris ordinis. Ipsa die christianissimus 
rex Phylippus in urbe fuit* cum principibus multis.^ 

^^^^2^* Anno Domini MCCVIII. ^Cum* piissimus rex Phy- 

lippus m procmctu itmens esset eundi in Saxomam, ut i5 
diutina lis ibi finem accipere deberet, sicuti apud Ro- 
manam sedem deliberatum fuerat^, atque Babenberch 
pervenisset et^ militum coUectionem exspectaret ibique 
venam incidisset® et cum quibusdam regni fidelibus in 
secreto loco palacii quiesceret, palatinus prefatus veniens, 20 
sicut diu dolum in corde conceperat, introitum petiit 
et impetravit, spata extracta quasi ioculator ludum si- 
mulans, nacta oportunitate regem circa cervicem per- 

//.«». 21;. cussit et statim fugere cepit^. Et de ictu illo vitam 

finivit. Corpus ibidem humatur; sed postea^ revoluto 25 
1213. tempore a Friderico rege Spiream ad sepulturam regiam 
ossa deportantur ac gloriose ibi tumulantur. Marscalcus 
vero de Calathin illum persequens apud quandam^ 
^^^^! grangiam sitam apud Danubium occidit^ et caput in 
aquam proiecit. so 

a) chronista Hohenburgetisis hie pauca de tnorte Fhilippi ittseruisse videtur, quae fusiore 
narratione librairii Neoburgensis suppressa sunt. Cf. infra p. 80, n. a. b) et — 

exspectaret superscr. eadetn scriptura et atramento mmgis fusco quae a f. 145. incipiuHt; 
cf. infra p. 19, n. b. c) post d rasura. d) in loco raso. 

1) Anno 1200. maior pars capituU Lupoldum episcopum Wof*matiae 35 
archiepiscopum Moguntinensem elegerat ; tres vero canonici in praepositum 
capituli Sigefridum de Eppenstein convenerant, cuius electionem Inno- 
centius III. ratam approbavit. 2) Cf. litteras Innocentii itl, anno 1205. 
mense lunio (Bohmer - FicJcer nr. 5929,) et mense Octohri (nr, 5943> datas; 
Pfleger in ^Strassburgei' Diozesenblatt* 1899. p, 343 sqq, 3) Petrus, 40 
4) Cf. Bohmer ' Ficker nr. 150. 151. et p. 2163. 5) Cf mp-a p, 11, l. 4. 
6) df. Winkelmann, ^Philipp^ p. 536 sqq, 1) Mense Decembri anni 1213 ; 
cjf. Bohmer ' Ficker nr. 713^. 8) -1. 1209. mense Martio apud Ohern- 
dwf viUam palatinus de Wittelshach occtsus est. 



ANNALES MARBAOENSES. 79 

Audita vero morte regis tota provincia cum &de' Add. Neob. 
libus regni concutitur, dolentes et ipsi compacientes, 
quod tantus et tam pius princeps tali modo occubuisset. 
Multi nobiles instabilitatem mundi considerantes et 
5 universa esse transitoria et caduca ^, seculum relinqunt* 
et vitam religiosam, ut Deo servirent, sibi assumpserunt ; 
qui, ut dicitur, meliorem partem cum Maria elegeruntc/iLuc. 10,41 
et ideo sine fine cum Christo regnabunt. 

Begina vero au*dita ipsius morte et sentiens v. i46. 

10 unicum solacium in eo, quia peregrina^ erat, perdidisse, 
et cum esset pregnans, dolorem dolori cumulans, ad 
Stoph castrum deducta est cum festinatione. Ubi post 
modicum tempus aborsum fecit, et sic vitam cum fetul208. 
finivit; et ad monasterium Loriche deportatur et ibiMi<^.27;. 

16 gloriose sepelitur, 

Porro^ huius facti et occisionis conscius fuisse 
dicebatur marchio de Andehs^ Episcopus quoque Ba- 
benbergensis * super eodem facto infamatus erat et 
suspectus habebatur, et ob hoc non modico tempore 

20 cogitur exulare. Qui commigrans in Pannoniam ad so- 
rorem suam reginam^ moratus est illic aliquantulum 
temporis, quousqu^ tandem Bomano pontifici se presen- 
tans et ab eo ad sedem suam remissus ad expurgandum 
se iuxta decreta canonum, prout sententiatum fuerat al211. 

25 sede Bomana, ^cclesiae satisfecit^ 

Comperta morte regis, sicut iam diximus, ubique 
terrarum insurgebant bella et seditiones, et maxime 
regalium villarum et hominum orta est persecutio et, 
quia def ensore carebant, f acti sunt in direptionem vicinis ^/ef^isf 22.* 
30 suis. Paulatim vero longa concertatio de regni electione 
quievit.^ 

a) ita e. b) exhine mque <nd finem Annalea atramento magis fuseo et scrijptura paulo 
distincta scHjpti sunt; ef. praefationem. 

1) Cf. notam marginalem saec. XIII. cod. lenensis f, 29'. ad Ottonis 
35 Chronicon II, c. 25: nota miseriam mundi quam brevis et caduca, et 
Ottonis Chron. II, c. 14; IV, c. 31. 2) Id est Graeca; cf. supra p. 64, 1. 14. 
3) Heinricus marchio Istrtae. W. — De his accusationilms fratrum de 
gente Andechs cf. Winkdmann, ^Philipp^ p, 540 sq. 4) Ecbertus frater 
marchionis, W. 5) Gertrudem uxorem Andreae 11, regis Ungariae. 
40 6) Cf. mteras Innocentii III, de anno 1209. lan. 16. et 21 ; Nov. 13. 
(Bdhmer-Fieker nr, 6058. 6061. 6079;. Anno 1211. Echertus Bam- 
bergi restitutus est; cf, Cronica regia Colon. Contin. III, ed, Waitz 
jp. 232. 



80 ANNALES MARBAGENSES. 

cont,H^f[ '^Nami ipso anno* Otto rex in festo sancti Martini 

jvof.ii. apud Prankenvnrt cnriam celebravit, mediante cancel- 
lario scilicet Spirensi episcopo^, qui regalia tunc tem- 
poris observabat, ubi ab universis principibus unanimi 
consensu electus fuit et confirmatus in regem^ 5 

Add, Neob. ^Ubi etiam, copulata sibi uxore filia regis Phylippi, 

sicut prius dispensatum fuerat per dominum apostolicum^ 
universa predia, castra, civitates et oppida, quae longo 
tempore divi imperatores Fridericus et Heinricus in 
unum maximis sumptibus et infinita pecunia coacer- lo 
vaverant^, in ipsius ditionem cesseruntS et etiam favorem 
omnium principum et maxime Suevorum una cum rega- 
libus et castro Trievels obtinuit. 

Considera^ o lector, volubilitatem mundi et quam 
breve festum gloria huius seculi^, quomodo universa i<^ 
transitoria et labentia et diu stare non possunt, sicut 
plenius consideratur in isto principe et multis aliis 
antecessoribus suis; qui vix tantam gloriam per quin- 
1212. quennium tenuit^, et iterato ad legittimum heredem 
Fridericum, filium Heinrici, sunt revoluta, et libere omnia ao 
sua possedit, sicut postea perpendere poterisJ 

cont,m^', Anno* MCCIX. Otto rex pro imperiali benedic- 

/irf.tione® tempore messium^ Bomam proficiscitur. Qui 

rort. 4;. etiam ab Innocentio papa in imperatorem consecratur, 

iuramento prius prestito ^, quod terram et bona sancti 8& 

Petri, quae sui antecessores usque ad id temporis contra 

a) hane notitiam tid ContintuUionem Hohenburgensem pertinere in eommentaHo meo 
exposui. b) coacery^^ant c, c) h*) ecti in loco raao. d) exhine ueque ad finem 
nnequam anno Domini scriptum est, e) ultima littera e in loeo r(uo, 

1) Conradus de Scharfenherg pro traditione insignium regaUum Ottanis 80 
regis cancellarius effectus est; cf. Winkelmann, ^Otto von Braunschweig' 
p, 124iSq, 2) Cf, Rodenberg, 'Ueber wiederhoUe deutsche K^igswahUn 
im 13. Jh! p, 23 sqq. 3) Cf, supra p. 77, l, 4. 4) Cf. Cronicam S. Petri 
modernam (SS, XXX, p, S81), 5) Cf, Ottonis Frising, Chronican V, 
c. 36, ubi sententias simillimas invenias, 6) Cf, infra p. 84. ad a. 1212. 35 
7) Mense lulio exeunte expeditionem in Italiam movit. 8) luramenta de 
possessionibus b. Petri Otto iam anno 1201. mense lunio Nussiaepraestiterat 
(cf, KrabbOy 'Neues Archiv^ XXVII, p. 515 sqq.); eum ante coronationem 
imperialem nihil nisi consueta securitatis iuramenta iuravisse Winkeimann, 
*Otto* p, 495. contendit. Immo narratio nostra propius accedit ad pro^ 40 
missionem Spirensem Ottonis mense Martio a, 1209. factam (LL, Constitu- 
tiones II, p. 36>, ubi legitur: possessiones etiam, quas ecclesia Romana 
recuperayit, ab antecessoribus nostris seu quibusHbet aliis ante detentas, 
liberas et quietas sibi dimittimus et ipsam ad eas retinendas bona 
fide promittimus adiuvare. 4b 



ANNALES MAKBACBNSES. 81 

inBticiam tenaiese videbantur, Eomane §ccleBiae liberal909. 
dimitteret. 

Anno MCCX. Otto iinperator, non sano usus con- coiifiitiiait 

silio, rupit fedus iuramenti quod fecerat cum papa et 

B ftomanis, occupando et vendicando sibi bona sancti 

. 17S. Petri contra pactum. Unde *a papa sepius ammonitus 

et correptos ' deaiatere contempsit et ob lioc meritam 

escommuuicatiouis aententiam incurrit^. 

Eodem anno Otto imperator profectus ab Ytalia ^vcr.^ 

10 transiit iu Apuliam, ut terraa illaa, quaa hereditario iure 
poaaidebat Fridericus filius Heinrici quondam imperatoria, 
sibi aubiugaret; ipsuoique Fridericum peraequi et eiter- 
minare intendebat, pravo usus eonailio, quia, ai atatim 
post eoronationem repatriasset, omnia in prosperum sibi 

16 cessiaaent. 

'Anno MCCXI. Mandaute papa per totam Ale- 2id. Jr«». 
manniam promulgari cepit sententia excommunicationis 
lata in Ottonem. Moguntinus etiam episcopus, ab ipso 
papa legatione auacepta ^ tam per se quam per suoa 1212. 

jo denuntiavit ipaum Ottonem excommunicatum. Omni i-.v^yr.j 
autem tempore Ottonia per totum reguum Alemanuie 
aumma pax et securitaa fuit, ifa ut omnes mirareutur, 
qnod etiam in absentia eius, dum esaet in Sycilia, tanta 
pax esae potuit in terra.' 

ib Anno MCCXII. Otto imperator ab Appulia et Ytalia coB/^uAwi 

reveraua est ad partea Teutoniae celebravitque curiam /nan. is;, 
apud Frankenvurt. Et circa meaaes 'coadunato exercitu ■('■ 1«'- 
movit expeditionem in Tfiringiam adveraua Hermannum /»(. 
lantgravium sibi adversautem. TJbi etiam expugnavit et 

ao destruxit duas munitiones aatis munitaa, seilicet Roten- 
berch et Salzungen*. Et iude progrediens obaedit oppidum 
Wizense, quod similiter expugnavit usque ad arcem*-^. 



B6 1) Cf. BShmer - Ficker iir. 439^. De cauete amfiictus ef. FUker in 
'Mifteil. dea I»stituts fHr Saterreich. Geaehichtaforeckung' IV, p. a41 sqq. 
et Hampe in 'Higtor. Vtet-teljahraeehrift' III, p. 172 eqq. 2) Otto 
poet invaaiottem regni Sitiliae die 18. Novembria excommttnicatve ett. 
3) Sigefridita archieptscopus demum a. 1312. mense Martio legatue 

«0 apoetolicae sedis ab Innoeentio tll. mminatus eet; ef. BShmer - Fieker 
nr. 6118*. 4) Potim Saha, hodie Langmsalza vocatum; cf. Croniea 
Seinhardsbrwiii. (SS. XXX, p. 580>.' movens igitur caatra contra muai- 
oiunculHm in SalcEH tribraclio illo cognomeDto tribock muris immiuet, 
6) Cf. Cron. Eeinhardsl^unn. l. l. 



82 ANNALES MARBAOENSES. 

Add.Neob, Ibi* tunc primo cepit haberi usus instrumenti 

bellici quod vulgo tribok appellari solet^. 
1212. Ipso^ tempore facta est nugatoria quaedam expeditio, 

pueris et stultis hominibus sine aliqua discretione signum 
crucis arripientibus curiositatis causa potius quam sa- 5 
lutis ^. Pergebant autem de utroque sexu pueri et puelle, 
non solum minores, sed etiam adulti, nupte cum virgini- 
bus, euntes vacua crumena, non solum per totam Ale- 
manniam, sed etiam per partes Galliarum et Burgundie. 
Nec retineri poterant uUo modo a parentibus et amicis, lo 
quin totis conatibus iter illud arriperent, in tantum ut 
passim per villas et agros, relictis instrumentis suis et 
hiis quae tunc pre manibus habebant, transeuntibus se 
sociarent. £t sicut ad tales novitates sepe et de facili 
credula turba sumus, multi quidem arbitrati sunt hec is 
non de levitate mentis, sed per divinam inspirationem 
fieri et ex quadam pietate; unde et subveniebant eis in 
expensis, victum et necessaria ministrantes. Clericis 
autem et aliis quibusdam quibus erat mens sanior con- 
tradicentibus et iter illud vanum et inutile iudicantibus, »o 
vehementer laici resistebant, dicentes clericos esse in- 
credulos ipsosque propter invidiam et avariciam huic 
facto se opponere magis quam propter veritatem et 
iusticiam. Sed quoniam omne negotium quod sine 
libramine rationis et sine vigore consilii fuerit inchoatum 25 
non bonum sortitur exitum: postquam hec stolida mul- 
titudo pervenit ad partes Ytalie, difiEusi sunt et dispersi 
per civitates et oppida, quorum multi ab indigenis terre 
detenti sunt in servos et ancillas. Alii dicuntur venisse 
ad mare; qui seducti a nautis et marinariis transvecti- w 
que ad alias partes terrarum remotas. Eeliqui vero per- 
venientes Eomam, cum viderent, quod non poterant 
habere processum utpote nuUa fulti auctoritate, tandem 
laborem suum cognoverunt esse frivolum et inanem, et 
tamen a voto crucis minime fuerunt absoluti preter 86 
pueros infra annos discretionis existentes et eos quos 
senium deprimebat. Sic ergo decepti et confusi redire 

a) exhine usque ad fittetn rekUionia huius anni (p. 84, l. 19) omnia ad Cronicam Hohen- 
hurgensem a librario Neoburgensi addita auni; cf, commentarium, b) in margine manu 
coaeva aaec. Xlll: De profectione paerornm. 40 

1) Cf. mpra p. 54, n. 2. ad a, 1183. 2) De hac expeditione cf. 

Bdhricht in 'Historische ZeUschHft' XXXVI, p. 1 sqq. Chrm. Ebers- 
heimense c. 36 (SS. XXIII, p. 450> Nicolaum puerulum a pago Coloniensi 
venientem ductorem puerorum designat. 



ANNALES MARBACENSES. 83 

ceperunt; et qni prius gregatim et per turmas suas etAdd^N^a. 
numquam sine eantu celeumatis transire solebant per 
terras, modo singillatim et in silentio, nudipedes et 
famelici redeuntes facti sunt omnibus in derisum, quia 

5 plurime virgines rapte et florem pudicicie* sue amiserunt. 

Eodem anno facta est expeditio cruce signatorum 1212. 
a duce Austrie^ et quibusdam terre baronibus aliisque 
diverse conditionis hominibus in auxilium comiti de 
Munf orrat ^ ad inpugnandum Albienses, qui et Euptarii 

10 vel Coterelli, hereticos scilicet de terra Sancti Egidii, 

mandante hoc ipsum et agente papa Innocentio, qui 

iter illud iniungi faciebat in remissionem peccatorum^ 

Redeamus nunc ad hystoriam de Ottone^. Videns 

igitur papa pertinatiam Ottonis, quem prius in omnibus 

16 foverat et in altum sublimaverat , cum neque pro 
absolutione nec pro compositione aliqua laboraret, 
misit in Syciliam et eduxit inde Fridericum supra r2far*.>> 
memoratum* Heinrici quondam imperatoris filium et 
litteras suas^ direxit universis terre principibus; quibus 

20 dedit in mandatis, ut eundem *Fridericum loco regis 
^•^'** susciperent et manutenerent et in omnibus ei astarent 

sibique transeunti per terras quisque suo loco *conductum •/: i46. 
honorifice preberent. Quod et factum est. Comperiens 
Otto Priderici adventum, desistens ab impugnatione 

26 lantgravii proficiscitur obviam adversario. Qui dum in (Sept.j 
partibus Sueviae convenissent ^, Otto cum suis cedere 
compulsus est et prevalere non potuit, quia pro tena- 
citate sua multi eum relinqu§bant*^'^. Adhuc tamen 
habens fiduciam in solo duce de Zeringen descendit 

80 a) pudicie e, b) fortcuse hrevie narratio Cronicae Hohenburgensie de clade Ottonis 

fusiore hietoria librarii Neohurgensis hie aemota est. c) ita c. 

1) Liupoldo, 2) Simoni de Montfort, — Annales Austriae (cf, Contin, 
Claustroneohurg, ad a. 1213, SS. IX, p. 622) narrant ducem Liupoldum 
ad Hispanorum auxilium p^^ofectum esse, qui tunc gravissimam Sarra- 

36 cenorum invasionem passi sunt. At iam ante advetxtum eius exercitus 
Christianus die 16. lulii a, 1212. victoriam deportaverat, Juritsch, ^Ge- 
schichte der Babenberger' p. 419. Cronicae nostrae plus auetoritatis — 
dubito, an iure — tribuit, cum lAupoldum primo contra Albigenses, deinde 
m Hispaniam eoepeditionem movisse admitteret. 3) Cf, litteras Inno- 

40 eentii III. de anno 1208. 1209, Bohmer - Ficker nr. 6007. 6078. 
4) Cf. supra ad annum 1210 (p-Sl, l, 11>. 5) Registro Innocentii III. 
epistolarum iUorum annorum deperdito, nulla talium litterarum vestigia 
nobis servata sunt, 6) Mense Septembri ineunte Fridet*icus Constantiam 
intravit, dum Otto in oppido Ueherlingen commoretur. 7) Cf. Chron, 

45 Ursperg. (SS. XXIII, p. 377;. 

6* 



84 ANNALES MARBACBNSES. 

Add ifeoh, usqne Brisache reginm oppidum ^, prestolari volens even- 

1212. tnm rei, si qno modo posset habere copiam resistendi. 
Ubi dnm moratnr in presidio, stipatores et alii de familia 
sna, sicnt id genns hominnm nimis licentiose et pre- 
snmptnose volnnt habere omnia, insolentins agere & 
cepernnt erga bnrgenses, tam pecora qnam babnlnm* et 
vinnm et cetera qnae illomm erant violenter anferendo 
et non parcendo. Unde mnltitndo popnli commota in 
seditionem vertitnr et, pertnrbato principe, armata mann 
ipsnm Ottonem cnm snis omnibns eiecernnt, qnibnsdam ibi lo 
vnlneratis et mntilatis. Qni secedens inde reversns est in 
Saxoniam, condncentibns eum qnibnsdam terre nobilibns^ 

(Oct.) Fridericus autem obsesso et dedito sibi castro 
Hagenowe^, quod adhnc tenebant fideles Ottonis, veni- 
ebat de civitate in civitatem, et recepemnt eum; et in i& 
brevi obtinuit terram*. 
1209. Idem Fridericus iam duxerat nxorem reginam Ar^ 
1211. ragonnm^ de qua genuit filium nomine Heinricnm, 
1220.postea regem^. 

Continuatio. 20 

1215. Anno^ MCCXIII. Fridericus curiam Aquisgrani in 

/kz. 25. f esto beati lacobi habuit^. Ubi de consensn principum 

locatus est in sedem regni et ibidem cum multis aliis 

cruce signatus est, predicante magistro Chunrado tunc 

1221. decano, qui postea^ faetus est Hyldensheimensis episcopus. 2& 

1213. Hoc tempore^ Otto imperator quoddam cenobium 
sanctimonialium nomine Quittelineburch, pro eo qnod 
parentes et cognati monialium quidam nobiles sibi ad- 

a) ita e. b) AnnaUs seguentea iam in cod, autographo Cronicae Hohenburgensis adhuc 
deperdito additi erant, nisi fallor, a acriptore Neohurgensi, cui tamen huc et iUuc priorihus 30 
notiiiia monachi congregationis Marhacensis uti licebat. 

1) Medio mense Septemhri. De his quae Brisaci evenerunt cf. Richeri 
Senonensis Chron. III, c. 13 (SS. XXV, p. 29S) et Chron. Ehersheimense 
c. 36 (SS. XXIII, p. 450>. 2) Richerius Senonensis l. l. dominum de 
Usenherg, Chron. Ehersheim. l. l. marchionem Hermannum de Baden 36- 
inter eos nominant, quorum auxilio Otto fautoribus Friderici evasit. 

3) Mense Octobri; cf. Richerium Senon. III, c. 19. 20 (SS. XXV, p. 297^. 

4) Mense Decembri Francofurti rex electus, Moguntiae cwonatus est. 

5) Mense Augusto anni 1209. Fridericus Constantiam filiam Alfonsi regis 
Arragonum in matrimonium duxerat; cf. Hampe in ^Histor. Vierteljahrs- 40- 
schrift^ III, p. 161 sq. 6) Heinricus anno 1211. natus, anno 1212. 
rex SicUiae coronatus, anno 1220. rex Romanorum a principihus 
Germaniae electus est. 7) Quae curia iUa ipsa die, sed anno 1215. 
celehrata est, 8) Anno 1221. Conradus decanus Hildesheimensis , 
episcopus electus est. 9) Anno 1213; cf. Bohmer - Ficker nr. 496^«*^. 46. 



ANNALES MARBACENSES. 85 

F"Ver8ari ceperant, muniri fecit et ibidem presidimn 1213. 
\ militum collocavit. 

Ipao anno Liitoldus Basilienais episeopus obiit; etf/a«. le;. 
I Walterua pro eo eligitur. 

Sub eodem tempore regiua TJngarie', soror Egge- 

' berti episcopi Babenbergensis et Ottonis ducis Meranie, 

ab ipeie Ungaris crudeliter est interempta, nulla aiia, (Scpi.iaj. 

causa, ut dicebatur, existente, nisi quod eadem regina 

erga Teutonieos undecumque adventantes larga fuit et 

fp liberalis eorumque neeessitati in omnibus subveniebat. 
■ Unua autem interf ectorum , quidam comes noinine 
iPetrus', a rege Ungarie postea comprebenBus dicitur 
et palo per ventrem transfixo in ultionem uxoris necatna. 
Similiter alii diveraia penis extincti fuerunt. 
ib Anno MCCXIUI. Otto imperator, mortua uxoreiau. 

sua filia Phylippi regis^ copulavit sibi in matrimonitmirifaiiWA 
filiam ducis Brabantini*. Quo secum aasumpto Ferrandus 
comes Flandrie, simulque de Anglia, Saxonia et de aliis 
undecumque partibus collecta multitudine, consilio nimis 
«> precipiti in Gallias duxit exercitum, pugiiatums contra 
Phjlippum regem Fraucie. Quo comperto Phylippua 
extimuit, metuens Ottonem ; tandemque confortatus a 
auia oceurrit ei in confinio Galliarum et Flandrie^. \}hifm.i7}. 
faeta congresaione victoria, licet inaperata, ceasit Phylippo, 
S5 comite Flandrenae eum multis aliis captivato, qni etiara 
in curribus perducti sunt Parisius et per raultos annos 
in vinculis detenti sunt; quidam autem ex eis postea 
evaserunt''. Rex vero Francie post peractam victoriam 
tercia die venit Parisiua '^ et ibi suaceptus est oum 
so magno plausu cleri et populi et eum iugenti tripudio 
toeius civitatis*. 
H Anno MCCXV. Walterus Baailieuaia 'electua diffa- ^215"' 

" matus est, quod non canouice iutraverit^; unde coram 
Innocentio papa tractus est in causam et ibidem depo- 
BB aitus; cui Heiuricus successit. 

1) J,». CoI>«ane«iif! «ilnara ad a. 1S14 (Sf! XFII, p. 189; oflncfoii/: SHHTizindaaD 
choTU* mtPDUterU caneBcraiiir, (>jiae i» ptexiore codicf Cmnicae nostrat imloffrapho 
deperdito ecrtpta fMUee non plane denego; rj, praefattonetn et eomtnentarium mA0n. 

1) Oerirudis uxor Andreae- II ; cf. de eitts oeeisione Huber in 'Arehiv fSr 

40 Saerreich. Geschichte' LXV, p, 11 »qq. 2) Fortasae eomei de Csanad. 

3) Beatrix pimlo poet nuptiaa cdebrataa die 11. meneis Augusti a. 1212. 

tnortua esl ; cf. aupra p. 77. 4) Mariatn filiam dueis Heinriei I. W. 

5) Apud pontem Bovinum (Bouvinea) die 27. Itilii pugnatum uf. W. 

6) Cf. de capiieorum aorte Winkelmann, 'Otlo IV.' p. 507 »qq. 7) Cf. 
u Winkdmann l. l. p. 376, n. 3. 8) Cf. ibidem p. 468. 



86 ANNALES MARBAOENSES. 

1215. Eodem anno celebrata est sancta universalis sjno- 

dus^ Rome in §cclesia Salvatoris quae Constantiniana 
jvcw. vocatur mense Novembri, presidente domino Innocentio 
III. papa, pontificatus eius anno XVIII, in qua fuerunt 
episcopi CCCCXV*. Inter quos extiterunt de precipuis 5 
patriarchis duo, videlicet Constantinopolitanus * et lero- 
solimitanus ^. Anthyocenus* autem gravi languore de- 
tentus venire non potuit, sed misit pro se vicarium 
Anteradensem episcopum^ Alexandrinus ^ vero sub 
Sarracenorum dominio constitutus fecit quod potuit, lo 
mittens pro se diaconum germanum suum. Primates 
autem et metropolitani LXX unus. Ceterum abbates et 
priores ultra DCCC; procuratorum vero archiepiscoporum, 
episcoporum, abbatum, priorum, capitulorum absentium 
non fuit certus numerus comprehensus. *Legatorum is 
vero regis Sycilie in Romanum^ imperatorem electi, *^'^^*- 
imperatoris Constantinopolitani ^, regis Frantie®*^ regis 
Anglie^ regis Ungarie^®, regis lerosolimitani ^^, regis 
Cypri^^, regis Aragonum^^ nec non aliorum principum 
et magnatum, civitatum etiam aliorumque locorum ingens 20 
fuit multitudo. 

1211. Ante tempora huius concilii fere triennio ^* dispo- 

nente Deo, qui verus est agricola, quidam palmites in- 

c<uu. 2, 16. fructuosi precisi sunt ab §cclesia Dei et subdole vulpes, 

quae demoliuntur vineam Domini, extracti sunt de foveis 25 
suis, hoc est heretici^, qui perverso dogmate latenter 
seducunt fideles §cclesiae, comprehensi sunt in civitate 

a) ceteri fontes, qui ex eadem concilii relatione hauaeruntf — praeter eod. TuHceneem 

C 214 (cf, infra n. 1) — numerum CCCCXII indicant. b) meiius Romanorum, ut 

Chron. Uretperg, et Rieher. Setion. tradunt. c) ita c. d) poat vocem locus rasua 80 

unius fere litterae. 

1) Quae sequuntur auctor relatione ex actts concilii extracta et uhivis 
pmtium propagata desumpsit; cf, Winkelmann, *Otto IV J p, 513. 
Nuperrime v. cl. A, Luchaire CJournal des Savants, Nouvelle sdrie' 
III, p. bf)l) ex cod, Turic. C214 catalogum omnium praelatorum qui 35 
concilio Lateranensi aderant edidit, repetitum *N. Archiv ' XXXI, p. 584. 

2) Gervasius. 3) Radulfus. 4) Petrus. 5) Bandinum, 
6) Nicolaus. 7) Heinrici. 8) Philippi Augusti. 9) lohannis, 
10) Andreae II. 11) lohannis de Brienne. 12) Hugonis I, 
13) lacohi, 14) Anno 1211; cf, Winkdmann, *OUo' p. 343 n. 1; 40 
Hauck, *Kirchengeschichte Deutschlands^ IV, p. 867, haereticos illos 
Waldenses credidit. — Adversus haereticos iudicia aquae frigidae, ferri 
candentis vel dueUi adhiberi prohihet Innocentius III, in epistola 

a, 1212. die 9. lanuarii ad episcopum Heinricum Argentinensem 
missa (Bohmer-Ficker nr. 6116«^. 46 



ANNALES MARBACENSES. 87 

Argentina^ Producti vero eum negarent heresim, 1211, 
iudicio ferri candentis ad legittimum terminum reser- 
vantur; quorum numerus fuit LXXX vel amplius de 
utroque sexu. Et pauci quidem ex eis innocentes 
6 apparuerunt, reliqui omnes coram ^cclesia convicti per 
adustionem manuum dampnati sunt et incendio perierunt. 

Anno MCCXVI. Innocentius papa obiit; G^jitdiej. 
Honorius successit. 

Ipso anno Falcho primus abbas Marbacensis in- 
10 stitutus est 2. 

Eodem quoque tempore Otto imperator obiit^. 1218. 

Anno MCCXVII. Facta est expeditio transmarina 1217. 
a duce Austrie et rege Ungarie. Cui etiam interfuit 
legatus Eomane sedis* et Babenbergensis episcopus et 
16 frater eius dux Meranie, Boppo comes de Hennenberch, 
Ludewicus comes de Otingen aliique principes et nobiles 
multi de diversis partibus terrarum. Qui statim acce- 
dentes ad montem Thabor munitionem quandam in 
eodem monte a Sarracenis edificatam viriliter expugnando (Dec.) 
20 ceperunt^ In brevi autem postea reversi sunt rex 
Ungarie^ dux Meranie et alii quidam nobiles. 

Anno MCCXVIII. Dux Austrie cum legatol218. 
Eomane curie et Templariis et Hospitalariis et exercitu 
copioso circa palmas ^, id est ante pascha , ad fines c Apr, 8. 
25 Egypti accedentes civitatem opulentissimam Damiatam 
aliquanto tempore obsederunt. Et turrem, quae sita estatau), 
super flumen Nyli et dicitur Clavis-terre^ valde muni- 

1) Ad hanc haeretteorum persecutionent spectant, quae apud Caesarium 
Heisterbacensem in Dialogo miraculorum JII, c. 17 (ed. Strange I, p. 183^ 

30 Conradus magister (de Marburg?) narrat: Decem heretici in eadem 
civitate, scilicet Argentina, que et Strazburg, comprehensi sunt. Qui 
cum negarent, per iudicium candentis ferri convicti sententia incendii 
Bunt damnati eic, — Quae apud Schmidt in ^Zeitschrift fUr Histor. 
Theologie* X (1840>, 3, p. 34 sqq, et apud Lea, ^History of Inquisition' 

35 //, p. 316 sqq. de ista haeresi traduntur, omnia ex commentis Danielis 
Specklini provenerunt et omnino reicienda sunt, 2) De occisione Rudolfi 
ultimi Marbacensis pra^positi et de Falconis instUutione cf, quae 
Hampe, ^Zeitschrift fur die Geschichte des Oberrheins, Neue Folge* XX, 
p, 8 sqq,' disseruit, epistola Innocentii III. adhuc incognita nisus. 

40 3) Error, Otto obiit die 19. Maii a, 1218. W, 4) Pelagius cardinalis 
episcopus Albanensis demum ab autumno a, 1218. expeditioni interfuit, 
5) Falso; cast^^um in monte Tabor non captum est, 6) Mense 

lanuario a. 1218. cum Hugone rege Cypi*i et aliis nobilibus Tripolim pro- 
fectus est. 7) Hoc falsum est. In die ascensionis Domini, die 24. Maii, 

45 naves cruce signatorum ab Accon Damiatam profectae sunt. 8) Cf. 

Historiam expeditionum in Terram Sanctam c. 6 (Cronica regia Colon. 



88 ANNALES MARBAGENSES. 

A^^n **^ ^^ vigilia beati Bartholomei ^ expugnando ceperunt, 
quibusdam ibi de nostris pereuntibus per compendium 
mortis, sed in celis, ut credimus, consociati sanctis 

1219. angelis. Postea vero expugnata civitate* et brevi tera- 
r^ot;.;pore exigentibus peccatis eorum eam* retinentes iterato 6 
1221. perdiderunt casu lamentabili, sicut hystoria refert^ 

huius rei geste ^. Alias et per alios, qualiter hoc evenerit, 
pleniter exaratum est, sicut in armario Novi-castri 
1218. diligens lector invenire poterit. 
(F9hr. 18;. Ipso anno dux Bertholdus de Zeringen obiit. lo 

1220. Anno MCCXIX. Fridericus rex pro imperiali 
benedictione Romam proficiscitur *, ubi ab Honorio papa 

Nov, 22. circa f estum beate Cecilie in imperatorem consecratur. 

•A U7. Eodem *anno ^ dux Lotoringie de voluntate vel 

1218. consensu regis Heinrici et episcopi Argentinensis, sump- is 
turus ultionem de quibusdam iniuriatoribus suis, cum 
multo exercitu Alsatiam intravit. 

1^4^ Anno MCCXX^. Friderico imperatore remanente 

in Sycilia vel Apulia, magna et fortia gessit expugnando 
Sarracenos, qui in finibus suis montana circa mare 20 
tenebant et inexpugnabiles fere erant, multo labore et 
sudore tam arte quam sapientia ad deditionem coegit, 
quibusdam occisis, aliis de terra illa translatis et in loco 
prius inhabitabili locatis qui vulgo dicitur Hoberch '^. 
Quam terram excolentes et fertilem reddentes, civitates 26 
et casalia usui eorum necessaria construxerunt et do- 
minio imperatoris sunt subiecti. 

a) eam eadem tnanu superser. b) refert. Huius rei geste alias distinguit c. errore 

manifesto. Littera H maiuacula minio picta eat, ut eetera in hae parte aententiarum initia. 

ed. Waitz p. Z^l): turris que clavis Damiate et porta tocius Egypti 80 
potest nuncupari. 1) Turris potius in ipsa die 8. Bartholamaei 

capta egt. 2) Damiata die 5. Novembris a. 1219. capta, sed die 

7. Septembris a, 1221. Sarraeenis reddita est. 3) Auctorem hie ad 
Oliveri Historiam DamitUinam, non ad quamlibet aliarum de guinto 
hello saero narrationum spectare verisimile est. 4) Mense Sep- 8§ 

tembri a. 1220. Italiam ingressus die sanctae Caeciliae coronatus est, 
5) Procul dubio hic de invasione Theobaldi ducis anno 1218. facta 
atgitur (cf. Winkelmann, ^Otto IV! p. 456 ; ^FHedrich II! I, p, 5 sqq.) ; 
quod auctor de consensu Heinrici Argentinensis episcopi narrat non 
omnino mihi reiciendum videtur, quamvis minus recte Heinricum regem 40 
anno 1220. demum electum commemoret. 6) Proelia cum Sarracenis, 
q%Me Fridericus annis 1221 — 1224. in regno Siculo gessit, hic in unum 
comprehenduntur. 7) Constat Sarracenos ex Sicilia insula ad partes 
Apuliae apud Luceriam transtcctos esse ; at quae noster de Hoberch et de 
terrae cuUura narrat, obscura sunt ; cf, Winhelmann, ^Friedrich II,' 46 
I, p. 6S7 sq. 



ANNALES MARBAGENSES. 89 

Heinricus» vero filius imperatoris, admodum puer 
quasi decennis ^, per Ottonem Wirzeburgensem episcopum, 
cuius tutele deputatus f uerat a patre ^, de consensu prin- ^^^ ^^^^ 
cipum in regem electus^, ^copulata* sibi uxore filia ducisi220. 
6 Austrie *, de qua duos filios habuit ^, cum ipso duce et 1225. 
Salzburgensi archiepiscopo ® et aliis multis principibus 
gloriose in sede Aquisgrani est iDtronizatus una cum 
regina anno MCCXXVII^. Ipse quoque imperator 1227. 
Pridericus, mortua uxore sua regina Arragonum ^, matre 1222. 

10 predicti Heinrici, postea duxit uxorem filiam regis Ihero- 1225. 

solimitani ®, de qua suscepit filium nomine Cunradum, 1228. 

postea regem^^\ 1237. 

Anno MCCXXII. De terra Persarum exercitus 1222. 

magnus valde et fortis, egressus de finibus suis, per 

16 adiacentes sibi provincias transitum f ecit, qui dicebantur 

*p.m. fuisse homines magne *proceritatis et stature horribilis ^^ ; 

quod tamen non credimus. Sed qua de causa egressi 

fuerint vel quid egerint, ignoramus. In brevi vero 

reversi sunt ad propria. Dicebant tamen quidam, quod 

20 versus Coloniam vellent ire et tres magos de gente 
eorum natos ibidem accipere. TJnum tamen scimus, quod 
ludeorum gens super eodem rumore ingenti leticia 
exultabant et vehementer sibi applaudebant ^^, nescio 
quid de futura libertate sua ex hoc provenire sibi 

25 a) aequetUem narrtUionem ah annalibus ahhorrentem et additamentia ad a. 1201. 1208. 
1212 (p. S4) eimillimam ipai Continuationi antea defuiase et codici lenensi a librario 
Neoburgewti inaertam esae faeile credas. 

1) Cf, Bdhmer - Ficker nr, 3835^. 2) Cf. de hoc loco minus per- 

spicuo l, c. nr. 14765^. et Winkelmann, ^Friedrich II! I, p. 348. 

30 3) Mense Aprili a. 1220. Francofurti electua, die 8. Maii a. 1222. 
Aquisgrani coroneUus est. 4) Nuptiae Heinrici regis et Margaretae 

fUiae Liupoldi ducia Austriae die 29. Nov. a. 1225. celebratae sunt. 
5) Fridericum et Heinricum ; ignoramus, quo anno nati sini. 6) Eber' 
hardo II. 7) Margareta die 28. Martii a. 1227. coronata est. De 

db curia Aquensi cf. Winkelmann l. c. I, p. 498 sq, 8) Die 23. lunii 
a, 1222. Constantia mortua est. W. 9) Isabella, filia lohannis comitis 
de Brienne, regia Iherosolimitani, die 6. Nov. a. 1225. imperatori nupsit, 
10) Conrcidus die 25. Apr. a. 1228. natus mense Febr. o. 1237. rex 
electus est; cf. infra p. 99. 11) Agitur hic de TartaiHs, qui a, 1221. 

40 Butenos et Cumanos invaserunt; cf. Cronicam Alberici ad a. 1221. (SS. 
XXIII, p. ^lQsqq.); Schiemann, ^Eussland, Polen und Livland^ I, p. 153. 
12) De hac ludaeorum spe cf. quae Bresslau in ^Zeitschrift zur Geschichte 
der Juden' II, p. 99 sqq. de ludaeis et Mongolis narrat. De nomine regis, 
quem ludaei filium David nominare dicebantur, Zarncke, ^Der Priester 

45 Johannea * in *Abhandlungen der sdchs. GeseUschaft der Wissensch.' XIX, 
p. 21 sq, disseruit. 



90 ANNALES MARBAGENSES. 

sperantes; unde et regem^ illins mnltitndinis filinm 
David appellabant*. 
1223. Anno MCCXXIII. Orta est pestilentia maxima 

pecorum et iumentorum, incipiens, ut dicebatur, ab 
Ungaria et per omnes provincias interiacentes transiens 6 
usque ad nos; quae etiam duravit amplius quam per 
triennium^. Eo tempore facta est eclypsis^ lune statim 
incipiente sero. 

Ipso anno Heinricus episcopus Argentinensis obiit; 
cui Bertholdus^ successit. Hic cum esset iuvenis, sano lo 
semper utens consilio, in omnibus agendis suis seniorem 
se gessit in opere quantum ad augmentum sue ^cclesiae, 
quam suis temporibus plus ditavit quam omnes sui 
antecessores *. Et quocunque se vertebat, prosperis 
successibus pollebat et monasteria in suo episcopio sita i& 
satis humane et sine magno gravamine protexit et fovit 
atque suis rebus contentus fuit et idcirco gloriosum 
nomen sibi acquisivit. 

1225. Anno MCCXXV. Factum est concilium magnum 
in Hyspania civitate Burgis^ cui prefuit quidam cardi- 20 
nalis summe . . . .® legatus nomine Romanus^ ubi con- 
venerant archiepiscopi , episcopi, abbates, comites et 
barones aliique prelati supra modum multi. Sub ipso 
tempore puerulus quidam scolaris nomine lohannes fuit 
in Gallya civitate Senonensi, cuius etas tunc temporis 25 
computabatur non amplius quam VI annorum, qui tanti 
dicebatur fuisse ingenii et litterature, quantam prius de 
tantillo puero nuUus se meminit audivisse. 

(Nov.i). Ipso anno venerabilis vir Engelbertus Coloniensis 

archiepiscopus a quodam comite Friderico de Isinburch ao 
consanguineo suo fraudulenter est occisus. Interfector 

1226. autem postmodum a civibus Colonie comprehensus 
crurifragio punitus est^. 

a) Ann, Colmariemes minore* (S8. XVIT, p. 189> ad a. 1221 (loeo 1222) annotant: Tartari 
Ungariam vaBtayerunt. Falco abbas Marbacensis obiit. Hane de morte Falconis notitiam S5 
a plenioribus quam adhuc servatis Annalibus Marhaeenaihus r^etendant esse non ontnino 
reicio ; cf. supra ad a. 1214. p. 85, n. a. b) clypsiB c. c) sume legatus c. ; fortttsse 
Bumme sedis apostolice legatus emend. 

1) Dschingis - Khan. 2) Cf. Ourachmann, ^HungersnMe im Mittel- 

alter' p, 168 sqq» 3) De Teck. W, 4) Cf. Chron, Ebersheimense 40 
c. 40 (SS, XXIII, p. 452>. 5) Coneilium istud non apud ^Burgos* 
Hispaniae, sed apud ^Bourges* Francogallorum civitatem celebratum est; 
cf. Hefele, 'Conciliengeschichte* V^, p. 932. 6) Cardinalis diaconus tit. 
9. Angeli. 7) Fridericus de Isinhurch autumno anni 1226. a Balduino 
milite de Genefia apud Hoyum captus, Coloniensibus venumdatus mense 45 
Novembri in rota positus est. 



ANNALES MARBAGENSES. 91 

Eodem anno terre motus faetus est in Kalendis J^^^f; 
Octobris quarta feria circa sero. 

Anno MCCXXVI. *Ludewicus rex Francie niorti-j^^e! 
fera potione inpotionatus veneno periit^, et cum eo ali- 
6 quanti milites. 

Eodem anno fundata est domus apud Argentinam 
in honore sancte Trinitatis^ a Wernhero marscalco non 
sine ffrandi impensa Marbacensium*. 

Anno MCCXXVII. Honorius papa obiit ; cui Gre- ^^^^\ ,g^ 
10 gorius IX. successit. 

Ipso anno Ludewicus provincialis comes Turingie 
cruce signatus iter arripuit transmarinum ; quem secuti 
sunt multi nobiles et barones. Inter quos erant^ 
Augustensis episcopus^, Liidewicus de Kastele, item 
15 Liidewicus senior de Stolberch et alii plures. Qui dum 
morarentur in civitate Brundisio prestolantes adventum 
imperatoris, quem de die in diem venturum esse spera- 
bant^, predictus lantgravius Turingie^ et Augustensis 
episcopus mortui sunt. Dicebatur autem, quod veneni 
20 potione mortifera periissent^. 

Eodem anno Bertholdus Argentinensis episcopus, 
completo fere mense uno in obsidione castri Bernstein, 
tandem expugnavit et obtinuit illud. 

Anno MCCXXVIII. Dissensio gravis orta est inter 1228. 
26 Bertholdum Argentinensem episcopum et cognatos ipsius 
comites de Pfirrite ^. Quae dum magis ac magis in- 

a) impenBa Marbac in loeo raso; uUima atUeriori» scripturae vox impensa pro certo 
adhue legi poteat; quattuor litteraa inter grandi et impensa priua scriptas reeognoseere 
mihi non contigit, b) erat c. 

80 1) Ludau?icu8 VIII, post expugnationem Avinionis civitatia Parisius 
rediens, die 8. Novembris obiit, De referentibus eum venenatum esse cf, 
Petit-DutaUlis, *Le r^gne de Louis VIII/ p, 326. 2) Cum iam anno 
1225. Frtdericus abbas de Marbach et B. pfHor Sanctae Trinitatis cum 
Eberhardo cellerario et quibusdam fratribus suis in dissensione inter 

S5 Wemerum marscalcum Argentinensem et hospitale Argentinense media- 
tores extiterint (Wiegand, ^Strassburger Urkundenbuch* I, p. 161, nr, 199^, 
fieri potest, ut monasterium S, Trinitatis iam paulo ante a, 1226. in- 
ceptum sit. Sane in a^rorem manifestum inciderunt, et qui recenti 
epitaphio inducti (cf, Crrandidier, ^Oeuvres inMites^ III, p, 21, n. 1) 

40 fundationem iam anno 1150. faciam docuerunt, et qui Wernerum Probum 
marscalcum (cf. infra Ann. Ellenhardi ad a. 1233), fiUum Wemeri 
marscalci et advocatum Honaugiensem, genti de Huneburg adscripserunt, 
3) Sigefridus de Bechberg, qui die 23. Augusti Brundisii obiit, 4) Haec 
minus recte dicuntur, cum Fridericus ipse copias Teutonicorum Brundisium 

46 duceret. 5) Ludewicus lantgravius die 9. Septembris Ydronti mortuus est, 
6) Vani erant 9*umores, de quibus cf. Winkelmann, ^Friedrich IV I, p. 330, 
n, 5. 7) Ludewicum et Fridericum, Dissensionis causa erat haereditas 



92 ANNALES MARBAGENSES. 

1228. valesceret, tota fere provincia usque ad triennium in- 
cendiis et rapinis afflicta est penitus et vastata. Igitur 
episcopus^ cum multas sustinuisset iniurias sui et 
suorum, tandem collecto exercitu ipse et comes Albertus 
de Habesburch, qui simili modo dampnificatus erat in 6 
multis, paraverunt se ad resistendum. Nichilominus et 
Pfirritenses freti auxilio et favore regalium civitatum et 
habentes secum in auxilio comitem Egenonem de Vri- 
burch, contrahentes magnam copiam armatorum occur- 

(lun. 8). rerunt eis inter Bladoltsheim et Hyrzf elt ^. Et facta lo 
congressione in fugam versi sunt comites de Pfirrite et 
eorum adiutores, relinquentes ibi spolia castrorum 
plurima in papilionibus, in vestibus, in armatura et in 
animalibus, quae omnia sublata f uerunt a parte adversa ; 
plures ibi mutilati et vulnerati, plurimi captivati sunt. i6 
Ex hoc autem Pfirritenses et civitates regis, tantum 
pudorem et rerum amissionem non ferentes, commoti 
sunt ira vehementi, cum etiam regis indignatio super 
hoc accensa fuisset. Et augmentato postmodum exer- 

1229. citu , sequenti videlicet anno , villas episcopi plurimas 20 
incendio concremantes depopulati sunt^. 

1228. Eo tempore* Fridericus imperator iam dudum per 
plures annos cruce signatus^ *tandem ad instantiam •?. 176. 
domini pape transmarinum iter aggressus fuerat et in 
regno Cypri aliquandiu morabatur^. 26 

1229. Anno MCCXXIX. Fridericus imperator veniens 
Febr. Acharon ^ ante quadragesimam dirigebat legatos suos ad 

soldanum®. Et post multa colloquia per intemuntios 
habita tandem sine omni congressu et sine sanguinis 
efiBusione, tamen condicionaliter , obtinuit civitatem 30 
sanctam et quedam casalia in transitu viarum sita. Ipse 

Gerirudis iUiae AlbeHi uUimi cofnitis de Dagsburg, anno 1225. martuae. 
Cf, de hac lite Fritz, *Da8 Territorium des Bistums Strassburg ' p. 46 sqq. 
1) De his quae sequuntur cf. Winkelmannf ^Friedrich IIJ I, p,b\b sq. ; 
Steinacker, ^Regesta Hahsburgica^ I, nr, 132. 2) Die 8. lunii; cf. 35 

infra Ann, Argentin. Ellenhardi. W. 3) Cf. Winkelmann, 'Friedrich II J, 
II, p. 75 sqq. Immo de obsidione Argentinae civitatis, quam Heinricus 
rex circa mensem Septembris a. 1229. sine mccessu incepit, noster nihil 
tradit; cf. Conradi de Fabaria Casus s, Galli (SS. II, ^. 181>. 4) Anno 
1228. 5) Cf. supra p, 84. ad annum 1213. Fridericus statim post 40 
coronatiomm Aquisgrani anno 1215. cmcem accepit. 6) A die 21. lulii 
usque ad 3. Septembris imperator in Cypro insula commoratus est, 
Cf, Bdhmer ' Ficker nr. 1732 p^. 7) Mense Septembri a. 1228. 

8) Thomas comes de Acerra et Balianus de Sidon ex parte imperaioris 
tractaverunt. Die 18. Febr. a. 1229. pactum FiHderici cum soldano El' 45 
Kamil initum est. Caput ieiunii die 28. Febr. erat. W, 



ANNALES MARBACENSES. 83 

qnoqne veniens leruaalem CTini peregrinis in doininical329. 

X,etare lerusalem coronatua et in regio scemate intravit «"f. 
in templnm Domini'. Et aequenti die reversus est 
factis treugis per decennium, egre ferentibus Hospita- 

5 lariis et Templariis, quod non eorum consilio, sed magia 
Aleniannorum consiliis et auxiliis in omnibua uteretur-. 
Reveraua" vero ad propria' invenit terram suam in-r/""^ 
vaaam ab auKiiiatoribus domini pape; quam viriliter 
expugnans suo dominio iterato subiecit. 

10 Eodem anno prenuntiatum est a quodam magistro 

Toletano, qui dicebatur Andreas*, et a quibusdam pre- 
dicatum eat in tectis, quod post VII annoa venturi sint 
venti turbinis tante vebementie, qui edificium omne 
destruant et aubvertant, 'et multas civitates terre motn •/•-"'. 

15 ruituras et eclypaim solis ipao tempore futuram, corrup- 
tionem quoque aeris et exinde mortalitatem hominum 
et alia quaedam inaudita mortalibus. Hoc idem vati- 
cinium plenius acriptum reperies in hiis eisdem cronicia, 
si retro perquiras ante annos ferme XLIIII^ 

M Anno MOCXXX. Annuente misericordia Dei etl230. 

compaciente miaeriia hominum reconciliati sunt rex 
Heinricus et episcopus Argentiuensis''; et pace reddita 
silnit et quievit term a tumultu bellorum. Adhuc tameniM. u,t. 
Goloni terre, gcclesiae et maxime cenobia nullam pacem 

M habebant. Deniqne maligni bomines, qui pridem de 
rapina vivere aolebant, cum subtracta esset eis copia 
publice predas agendi, furtia et latrociniis nocturnis et 
diurnis debachati sunt, efEringentea ^* ^cclesias et devo- ftn'. i3, ■ 
rantes plebem Dei sicut escam pauis^. 

so Auno MCCXXXI. Operante providentia Dei, quil231. 

ventilat et emundat aream auam, id eat §ccleaiam, nonrf. rnim 
tantum in futuro, sed etiam in hoc secnlo, facta est 
peraecutio contra hereticoa, hostea fidei, veritatis ini- 
micos^ Quorum multitudo magna latitabat in populo 

»6 Dei in civitatibns, oppidis et villia, subvertentes et in 

1) Son in dominica Laetare, sed iam t» domintea Oetdi (Mart. 18J 
FiHdericua in eeeleaia Saneti S^leri ip»e eoronaot de altari guscej^. 
Z) Cf. Winkelmami, 'Friedrieh II.' II, p. 97. 112. 3) Dle 10. /w»« 

M BrKndisH nam applicata, post proelia paucorum mmsium Frideriima 
exereitum Gregorii papae ex regno Sieulo exptUit. 4) De hoo 

vatieinio Grauert, 'Meiater Johann von Toledo' ('MUnehener Sitxunge- 
ierichte. Fhil.-Hiat. Ki.' 1901. p. 165*33.; diasertiit. 6) Cf. tupra 
p. 66. ad anmim 1185. 6) Cf. Wiitielmann, 'Fritdrich II.' II, p. 77. 

*b 7) Cf. Bauci, •Kirche^geaehickte DetOaehlanda' IV, p. 867. 882. 




94 ANNALBS MARBACBNSES. 

1231. errorem mittentes qnos poterant de §cclesia. Qnornm 
plnres comprehensi in presentia cleri et popnli convicti 
fnernnt. Et inter cetera nefandi erroris sni flag^cia 
confessi snnt, qnod etiam ab esn carninm in qnadragesima 
non abstinerent, et qnod annnalem censnm transmittere 5 
solebant Mediolannm, nbi diversarnm heresnm et errornm 
primatus agebatnr. 

1230. Ipso tempore^ Lupoldus dnx Anstrie, vir per 
4^/»;. 28;. omnia catholicns, post mnlta virtntnm snarnm insignia 

et impensas, qnas apnd Damiatam cnm aliis peregrinis lo 
peregit^, in Ytalia peregre defnnctns obiit. 

1231. Eodem anno Ludewicns dnx Bawarie interfectns 
(Sepu 15;. obiit ^. Fnit antem transfixus cultello preacnto, qnem 

nos possumns appellare sicam, a qnadam persona, nt 
dicebatnr, vili et ignota, qnales mittere solet qnidam i5 
potens qui dicitur senex de Montania. Comprehenso 
autem interf ectore , cum multis suppliciis torqnerent 
eum et cogerent ad confitendum, cuius instinctn vel 
iussu tantum facinns attemptare presumpsisset , nichil 
ab eo poterant extorqu§re*, et sic per omnia membra 20 
laniatus et discerptus periit. 

1232. Anno MCCXXXII. Magister Wilhelmns canonicns 
de oppido Nuwenburch, quod est in dyocesi Lausnnensi, 
vir mnlte abstinentie magneque sanctitatis, adhnc in . 
vita degens nec minns post mortem miraculis clarnit*. 25 

1231. Ipso anno Fridericns imperator veniens in Ytaliam ^ 
<iiov,) aliqnandin apud Ravennam commoratus est. Postmodum 

1232. accedens ad partes Aqnilegie® mandavit filio suo regi 
Heinrico, nt sibi in occursum veniret. Ubi dum con- 

<4pr .; venissent, tractare ceperunt de statu regni et de pace 30 
reformanda. 
Aug. Ipso tempore per totum lulium et Angnstnm per- 

mansit continua siccitas et estns multus, ita qnod in 
locis harenosis ova congesto sabulo imposita post modi- 
cum toUerentur assata. 55 

a) ita c. 

1) Liupoldus iam die 28. lulii a. 1230. apud S. Germanum mortuus erat. 
Princeps catholicus per omnia in Oliveri Historia Damiatina c. 1 
(ed. Hoogeweg) nominatur. 2) Cf. supra p. 87. ad annum 1218. 

3) Cf. Winkelmann in ^Mitteilungen des Instituts fUr osterreichisehe 40 
Ge8chichtsfm'8chung ' XVII, p. 48 sqq. et ^Friedrich 11/ II, p. 254 sq, 

4) Cf. Chronicon Alberici ad a. 1231 (SS. XXIII, p. 929;. 5) Mense 
Novemhri a. 1231. impercttor ex regno SicUiae ad curiam celebrandam 
Bavennam se contulit. 6) Mense Martio a. 1232; mense Aprili 
Heinricus rex Aquilegiam venit, unde curia apud dvitatem translata est. 45 



ANNALES MARBACENSES. 96 

177. *Anno MCCXXXIII. Eex Heinricus coUoquium 1233. 

habitnrus apud Hagenowe ^ convocavit episcopos, comites 
et barones de Alsatia et fecit iurari pacem. Ipse veroMi^^.; 
coUecto exercitu movit expeditionem adversus ducem 
6 Bawarie^ qui propter mortem patris sui^ non bene 
sentiebat cum rege. Dux autem, non valens sustinere 
tantam multitudinem et impetum regis et suorum, datis 
obsidibus venit ad deditionem et fecit pacem. 

Interim vero Theodericus comes de Monte Bilgardis 
10 fines Alsatie cum armatis intravit ad nocumentum 
abbatis* de Murbach, qui ipsum priori anno vel anteal232? 
captivaverat. Et iam comes quibusdam captivatis cuml233. 
preda *cepit abire. Orto autem clamore populi et turbis *f. i48'. 
propter iuratam pacem concurrentibus , capitur ipse 
15 comes et in custodia ponitur episcopi Argentinensis. 
Quem episcopus rediens ab expeditione ^, accepta ab eo 
cautione quam oportuit, dimisit in pace. 

Ipso anno Curiensis episcopus occiditur®. (Aug.tb). 

Item frater Cunradus de Martburch, per multari«^8o;. 
20 tempora crucis predicator, a malignis hominibus inter- 
fectus est. 

Ipsis temporibus Eljsabeth provincialis comitissa 

Turingie, filia regis Ungarie^, uxor Ludewici quondam 

lantgravii, qui in itinere crucis apud Brundisium vita 

fi6 decessit ^, mulier sancta et religiosa, post mortem signis 

et miraculis clarescere cepit®. 

Anno MCCXXXim. Hyemps horrida et dampnosa 1234. 
vineis et fructibus per totum lanuarium duravit. 

Eodem anno Fridericus comes de Pfirrite in captivi- 1233 ? 
80 tate positus a filio* occiditur^®. 

a) a filio eadem manu auperaer, 

1) Bdhmer ' Ficker nr, 4286*. illum canventum mense lunio exeunte 
haJbitum esse credidit, quamvis Heinricum meme Maio Hagenowe moratum 
esse diplomate constet (Bdhmer - Ficker nr, 4280>. 2) Ottonem II; 

36 cf. encf/dicam Heinrici regis contra patrem (LL, Constittit, II, p, 431>. 
3) Cf. supra p. 94, l. 12. ad a, 1231. 4) Hugonis, De priorihus 

inimicitiis intei' ipsum et comitem Theodericum IV. cf, pactum datum 
a. 1231. die 12. Aprilis, apud Viellard, ^Documents et mimoires pour 
servir A Vhistoire du tefvntoire de Belfort* 1884. p. 413, nr. 356. 

40 5) Scil. adversus ducem Bawariae. 6) Bertholdus de Helfenstein die 
25. mensis Augusti interfectus est. 7) Andreae II. et Gertrudis, 

8) Cf, supra p, 91. ad a. 1227. 9) Obiit die 17. Novembris a. 1231 ; 

die 27. Maii a. 1235. canonizatur; corpus eius Marburgi a. 1236. 
die 1. Maii translatum est. Cf. Wenck in *Histor, Zeitschrift NF,' 

46 XXXIII, p, 209 sqq. 10) Udalricus comes, qmmvis ipse patrem 



96 ANNALES MARBACENSES. 

1234. Eodem anno propter multa mala quae puUnlabant 
in terra marchio de Baden profectus est in Sjciliam 
ad imperatorem ^, suggerens ei, ut intraret Alemanniam 
pro statu regni ordinando. Quod tamen indigne tulit 
Hfeinricus] rex, filius imperatoris. 6 

1235. Anno MCCXXXV. Intelligens rex patrem adven- 
turum, timens eum cepit sibi asciscere amicitias prin- 
cipum et baronum et civitatum suarum. TJnde incipiens 
a Basilea ab omnibus civitatibus suis in Alsatia accepit 
obsides, ne ab eo resilirent^. Disposuit etiam cum illis lo 
de Nifen* et cum aliis quibusdam, quod bello im- 
petierunt* marchionem. Qui certus de adventu impera- 
toris viriliter se defendit. Misit quoque marscalcum de 

1234. lustingen * in Lombardiam^ ut Mediolanenses sibi con- 

f ederaret ; qui etiam adduxit secum quosdam de meliori- i6 
bus Mediolanensium et partis eorum ad fines istos, ut 
inter regem et ipsos pactum federis confirmarent. 

1235. Episcopum vero Erpipolensem ® cum H[einrico] de Nife 
direxit in Gallias ad regem Francie^, ut cum eo conve- 
nirent de matrimonio inter utriusque pueros contrahendo; 20 
qui redierunt infecto negotio. Et hec omnia propter 
timorem patris. Imperator autem circa festum beati 

:. lun. 24. lohanuis baptiste intravit Alemanniam *. Quc^ audito 
principes et civitates directis nuntiis suis salataverunt 
eum quasi de adventu eius gaudentes. Ipse vero im- 25 

a) ierunt in loco raso, 

interfeceritf fratrem Ludovicum innocentem damnare fecU; cf, BShmer- 
Ficher nr. 11196. Privilegium Udalrici ecdesiae Baailiensi post mortem 
patris datum (Trouillat, ^Monuments de Bdle^ /, p. 527^ subscribitur : 
actum apud Megenhen, anno Domini MCCXXXIIE, indictione VII, 80 
octavo Kal. Febr. ; sed propter indictionis numerum non ad a. 1233 (cf. 
Steinacker, ^Regesta Habsburgica^ I, nr. 151^, sed ad a. 1234. pertinet. 
1) Mense Novembri Herimannus marchio Precinae et Fogiae apud 
imperatorem commoratur ; cf. Bdhmer ^ Ficker nr, 2060. 2064. W. — De 
causa discardiae marchionis et regis cf. Fester, ^Regesten der Mark- 86 
grafen von Baden' nr. 343. 2) Cf. Ann. Wormatienses ad a. 1233 
(SS. XVII y p. 43;; Chron. Ebersheim. c. 43 (SS. XXIII, p, 453;. 
3) Heinrico de Neiffen cum filiis Heinrico et Godefrido ; cf, de isto bello 
Fester, ^Regesten der Markgrafen von Baden* nr. 347. 4) Anselmum. W. 
5) Cf. Bdhmer ' Ficker nr, 4358 sqq., unde intdligas omnia ista anno 40 
1234. exeunte tractata esse. 6) Herimannum. W. 7) Ludovicum IX, 
Bdhmer - Ficker nr. 4371*. hanc legationem intra menses Februarii 
et Maii a. 1235. missam esse putat. 8) Mense Maio in Stiriam venit, 
mense lunio apud Nuremberc curiam celebravit. 



I ANNALES MAJtBACENSES. 97 

perator missis nantiis inritavit principes ad sollempnem 1236. 
coriam celebrandam apud Moguntiam in aasumptioiie ^. u. 
beate Marie. Interea H. rex, filiua imperatoria, qui, ut 
prius dictum eat, plurimoa in anum favorem et auzilium 
B per donativa attraserat, persuasu cuiusdam Hermanni ^ 
magistri domua TbeutoDicorum et fratria B. ' eiusdem 
domus accessit ad patrem ^. Qui statim fecit eum haberi 
aub cuatodia et post aliquantulum temporis captum 
relegavit eum in regno Apulie, ubi sub arta cuatodia 

10 tenebatur iuato Dei punitua iudicio*. Qui tempore 
prosperitatia timorem Dei postposuit et tjraonorum 
uaus consilio bonestos viros contempsit et fedua vere 
paternitatis rupit, qui^ nobile regnum Alemannie in- 
tegrum'' nna eum prediia regalibus et reditibus, quos 

iB iure hereditario poasederat, siue omni obligatione sibi 
reliquerat * ; et istis divitiis non coutentus f ere omnia 
adnichilaverat. Etiam viros religiosos et monasteria per 
tyrannidera opprimebat, et provincia' ita attenuata 
fuerat, quod nulla pax itinerantibus erat. 

Eo Igitar adveniente f eato assumptionia convenerunt ^«9- is. 

principes ex diversis partibus Theutonie apnd Moguntiam 
uaque ad XII milia militum, ubi imperator in octava ji^. a«. 
aasumptionis coronatus incesait^ Et in eadem curia 
'p. 178. "nobilem virum 'dictum de LilLneburch et de Bruneswich * ■/■■ i»- 

S6 ex regali prosapia oriundum, nepotem Ottonis quondam 
imperatoria, de conailio principum fecit ducem. Et 
postulavit a principibua auxilium contra Lombardos. 

Transacta curia '" imperator apud Wormatiam cele- 
bravit nuptias cum sorore regis Anglie , quam sibi 

ao adduxerat'' archiepiscopus Coloniensis ^^ et alii magnates. 
Quam post nuptiaa misit Hagenowe et cum ipsa ibidem 
hjemavit '^. 

1) Hennanni illius de Salza. 2} BeHholdi dt Tannenrode. 3) Mentt 
IB Innio eaxuttteHeinricM iuxta Wimpinam iinpm-atori »e gubiedt ; Friderictu 
filium Wonnatiam deduetum 1« vincala coniedt. Cf. etiam Acta Oengen- 
baceneia in 'Zeitschrifl fHr die Qeach. des Oberrheins N. F.' IV, p. 111. de 
coniuralione Heinrid. 4) Anno 1336. Heinricua in Apuliam apud 

Sanetum Felium aa-vandue mittUur. Menee Februario amti 1242. apud 
10 Marforanum obiit. 5) Scil. pater. 6) Cf. Winkelmann, 'Friedrieh II.' 
I, p. 355, n. 2. 7} Id est Aisatia. 8) Cf. BShmer-Fieker nr. 2104». 

9) Ottonem filtum Wilhelmi de Luwburg (cf. aupra p. 48, 1, 12^. 

10) Falso ; Friderieus ante curiam Mogontiactneem Wormatiae die 
15. lulii nuptiaa eum Isahella (quae a Theutonieie Elisabelh vocabatur) 

a sorore ffeinrici IIL regis Angliae celebravit. 11) Heinricue de Mole- 

narken. 12) Cf. BShmer-Fieker «r. 2126i> agq. 



d8 ANNALES MARBAGENSES. 

1236. Anno MCCXXXVI. Imperator et episcopus Argen- 

. j^ebr.is. tinensis circa initium XL. pacifice convenerunt de 
feodo, super quo prius longo tempore inter eos contentio 
vertebatur ^. 

Eodem tempore apud Fuldense monasterium ludei 6 
quosdam pueros Christianos in quodam molendino, ut 
ex eis sanguinem ad suum remedium elicerent, pereme- 
runt; unde cives eiusdem civitatis multos ex ludeis 
occiderunt^. Sed cum puerorum corpora in castrum 
Hagenowe delata et ibidem venerabiliter tumulata lo 
fuissent, imperator tumultum, qui tunc contra ludeos 
ortus est, aliter sedare non valens multos viros potentes, 
magnos et litteratos, ex diversis partibus convocans, 
diligenter a sapientibus inquisivit, utrum, sicut fama 
communis habet, ludei Christianum sanguinem in i6 
parasceue necessarium haberent, firmiter proponens, si 
hoc ei de vero constaret, universos imperii sui ludeos 
fore perimendos. Verum quia nichil certi super hoc 
experiri poterat, severitas imperialis propositi, accepta 
tamen a ludeis magna pecunia, in brevi conquievit. 20 
Deinde premisit imperator exercitum in Lombardiam 
e. Maii 1. circa f estum Philippi et lacobi ad conf ortandos suos 
fautores, quibus prefecit Gotfridum dictum PuUaere. 
{Auff.jl^se vero circa autumpnum per vallem Tridentinam 
subsecutus est cum exercitu^. Qui veniens in Lombar- 26 
diam civitatem Vincentiam cepit^. Mantua quoque et 
Padua venerunt ad deditionem^ 
(1237?) Famosum etiam illum Wolf quondam scoltetum 

apud Hagenowe^ una cum filiis cepit et longo tempore 
in captivitate retinuit, eo quod colonos et homines suos 30 

1) Controve7'sia de feudo, quod Fridericum II, pro parte progenitorum. 
in bonis Argentinensis ecclesiae contingebat, circiter ab anno 1219. 
vertebatur et apud Argentinam mense Martio a. 1236. sopita est; cf, 
Bohmer - Ficker nr. 2143. 2137 a; Fritz, ^Territorium des Bistums 
Strassburg* jp. 76 sqq. 2) Eadem fere apud Ann. Erphord. fratr. Frae- 35 
dicatorum a. 1236 (Mon. Erphesfurtensia ed. Holder - Egger p. 92A -De 
crimine ludaeorum et de inquisitione ab imperatore postulaia cf. Bohmef'- 
Ficker nr. 2146*. 11179. 14727. et Stern in ^Zeitschrift fUr die Ge- 
schichte der Juden in Deutschland^ II, p. 194 «g^g. 3) Mense Augusto 
Tridentum venit. 4) Vincentia die 1. Novembris capta est, 5) Haec 40 
minus recte. Mense Sepf-embri Fridericus per paucos dies Mantuam 
obsedit nec tamen cepit ; deditionem demum post expeditionem Austriacam 
mense OctobfH anni 1237. accepit. Padua mense Februario a, 1237. in 
ditionem imperatoris venit, 6) Cf, Bicherum Senonensem IV, c. 6 

(SS. XXV, p. 302A Cum Wulfelintis etiam mense lulio anno 1237. 45 
scultetus de Hagenowe testis subscribatur (cf, Schoepflin, Alsatia diplo- 



ANNALES MARBACENSES. 99 

in suo districtu iniustis et variis exactionibus plurimum(1237?) 
yexasset et infinitam pecuniam ab eis' coacervasset. Unde 
tam ipse imperator quam filius rex^ ipso tempore fere 
ad XVI milia marcarum ab eo extorserunt*. 
6 Ipso anno facta est habundantia vini maxima, ital236. 

quod vas unum XL capiens amas vacuum vendebatur 
pro XX unceis et quartale vini pro denario. 

Anno MCCXXXVII. Imperator profectus est inl237. 
Austriam. Cui ministeriales ducis de marchia Stirensi 
10 se tradiderunt *. Inde venit ad civitatem Wiene, quaer/a».; 
similiter ipsius dominio se subiecit. 

Ubi etiam Chtinradum filium suum de uxore trans- 
marina ^ genitum eligi f ecit in regem *. Quem elegerunt (Fetr.) 
archiepiscopi Moguntinus^ et Treverensis® et rex Boemie^ 
16 et dux Bawarie, qui et palatinus comes Rheni^, consen- 
tientibus ceteris principibus, qui aderant, tamen paucis. 
Et relicto ibi presidio militum rediit ad partes Rheni. 
Deinde remisit Eberhardum de Eberstein cum CC mili- 
tibus ad custodiendam civitatem Wiene^. Et circa 
20 autumpnum reversus est in Lombardiam ^^. (Sept.) 

Circa f estum beati Andreae imperator conflictum c. nov. so. 
habuit cum Mediolanensibus , de quibus triumphavit, 
plurimis de parte illorum captivatis, inter quos erat 
filius ducis Venetiae^^, multis etiam ex parte sua pro- 
26 stratis^^. Post victoriam tradidit se Lauda civitas^^ 
quam munivit forti presidio militum, sicut oportuit. 

Et nota, quod ante autumpnum ipsius anni vende- 
batur quartale vini pro XVI denariis, cuius tanta f uerat 
habundantia in anno priori. 

80 a) totam hanc narrationem de captivitate Wulfelini sculteti Continuationi ITeoburgemi 
antea defuisse et postea demum a Ubrario Neoburgensi additam ease, satis verisimile mihi 
videtur; cf. commentarium meum. 

matica I, p. 381), non antea depositus esse videtur. De ipso ef. Niese, 
^Verwaltung des Beichsguts* p. 14:6 sqq., et J. Becker, *Die Geschichte der 

36 Beichslandvogtei im Elsass* p. 2 sqq. 1) Conradus. 2) Cf. Bdhmer- 
Ficker nr. 2244. Ducatus Stiriae in nativitate dominica anni 1236. 
imperatm'i se subiecerat. 3) Mater erat Isahella filia regis lohannis 
Hierosolymitani ; cf. supra p. 89. 4) Mense Februario; cf. Bdhmer- 
Ficker nr. 4386. W. De electione cf. quae Seeliger in ^Mitteil. des 

40 Inst. f. dsterreich. Gesch/ XVI, p. 88 sqq. egit. 5) Sigefridus III, 
de Eppenstein. W, 6) Theoderious. W. 7) Wenceslaus. W. 

8) Otto II. W. 9) Mense lulio Eberhardus curiae imperiali Spirae 
aderat; cf. Bdhmer - Ficker nr. 2260. 11211». 10) Mense Septembri 
Italiam intravit. 11) Petrus Teupulus potestas Mediolani. 12) Victoria 

46 apud Curtem - novam die 27. Novembris reportata hic indicatur, 13) Die 
12. Decembris, 

7* 



100 ANNALES MARBACBNSES. 

j^; 'Anno MCCXXXVIII. Mogantinua et SpirenBiH^ 

episcopi cum aliis inultiB profecti saat ad imperatorem, 

[ug.) qnorum conailio et auxilio civitatem qnandam Prissanam 
nomine, Mediolanensium fautricem, obsedit. Cui cum 

*«.j prevalere non posset, secessit inde et remittens* 'filium t, 
Buum cum arcbiepiscopo, ciiius etiam tutele commiait eum. ** 
fMir.it). Eodem anno mortuus est Heinricua Basiliensia 

episcopua; et electus est Lfttoldua de Botilnheim^. 
(U^M.in). Mortuua eat etiam Coloniensis epiacopua^; et electus 

eat frater comitis de Hohenstaden^. i 

HeinricuB etiam comes provincialis Alsatie decedena 
sine herede, feoda plurima, quae tenebat ab imperio et 
episcopatu et ab aliis, ad dominium suae proprietatis 
sunt revocata, quia frater eiua ^ in ipsia feodis nicbil 
iuris habebat. Et uxori eius nichil aliud reraansit nisi \ 
pauca predia, quae eiuadem erant '^. Quae pauco tempore 
poat elapso enixa eat filiam''''. 



!. Anno" Domini MCCLXII. Kaiendaa Novembria obiit 

1, f rater Bicbardua heremita Pfaffenbornen *. 



ConthiuaUonea ArgenUnenses. 

'■ Anno * Domini MCCCVIII. Mense Augusto — 

eodem anno quo interfectus fuit domnus Albertus Eo- 
manorum rex a lohanne duce, filio fratris sui — factus 
eat conflictua inter civea magnatos et vulgarem populum 
eivitatis Argentinenaia et precipue Nicolaum scultetum a 
dictum Zorn, qui fuit causa efficiens huius conflictua. 



1) Conradus V, de Eberatein. 2) De Luloldi oriffim et gmie ef. 

Trouillta, •M(mumeHlsdeSdl^II,p.b3,n.l,elVaidre!/, 'Et^ques de BAW 
I, p. 207. 3) Heinrieug de Molmarken die 26. Martii a. 1238. ofiitt. 
4) Conradu» arehiepiteopus, frater Lotharii eomitis, mtnae Aprili eUdua 
ek. 6) Theodericus etmteg de Blvingen. 6) Paulo ante morUm t& ~ 

Beinricua lantgravius uxort guae Elisabelhae de Montfort Hipthema 
vicum concesaerat. 7) Heinricum Sigebertum, eui, cum adaUrisset, 

feoda lantgraciatHB reatiiiuta siint; cf. SchoepfUn, AUatia illustrata II, 
p. 528 sq. 8) Cum Pfaffenbomen mlla (Altpfaffenbronn) ^ope 

monasterium Ifovum - eastrum sita sit , hanc notitiam in ipao monO' , 
sferio seriptam esse patet; ef Schulte in 'Mitteil. des Inst. fUr Oesterreich. 
aesch." V, p. 538. 




•nnj prope ^h 
pao mona- M^^| 

'iesterreich. ^^^| 



ANNALES MARBACENSES. 



i 

i 



PTevalnemiit in prefato confiictn Nicholaua selaltetTis" 1308. 
antedictus cum Buis parentibus; cecideruntque de vul- 
gari populo una die XX viri K 

Anno'' Domini MCCC. et nondum XII, die beatiI311. 
Stephani andita sunt tonitrua, et vise annt ehoruaca- 
ciones. 

Anno" Domini milleaimo CCCXXXII. in die beatil3317 
Stephani circa erepusculum noctia vise sunt cboruaea- 
ciones horribilea, audita aunt tonitrua terribilia, et 
grando mirabiiia cecidit super terram. Prophetia Hilt- 
gardis^: Si in mense^ Decembri lonitruum sonueril, anme 
Aahundanciam, pacem et concordiam significat. 

Anno^ Domini MCCC, tricesimo quinto, IIII. Ka-1335' 
lendas Novembris, que tunc fuit dominica proxima ante 

B featum omnium aanctorum, et circa horam vespertinam 
venit ventus nimis horribilia et validiasimus, qui de noatro 
pinnaculo^ seu campanili eiecit crucem cum suo galli- 
cano. Item evulsit radicitua per totam Alsaciam in- 
finitas arborea in nemoribus, campis, villja et caatris. 

Denudavit insuper mnlta tecta domuum, que cum magnia 
sumptibna vix fnerant restaurata. 

^ "Anno^ Domini MCCLXXXVIII. Idua lulii obiitiagx"' 

Il5dolfu3 rex^ ^"'■i''- 

Anno Domini MCCXCVIII. Oceisua est Aldolfus» J298. 
6 rex Procesai et Martiani^. 

Anno Domini MCCCVIII. Philippi et lacobi inter- 1^^^- 
fectua eat Albertua'' rex. 

Anuo Domini MCCCXIII. Bartholomei anostoli 1313. 
H. inperator veneno intoxicatus fnit ^. 



1) Cf. de eodem conftictu Notam eod. Vietin. 573 (Univ. 238; fol. 128', 
SG BShmer, Fotttea III, p. 117 ; Closener et KSnigshofen (ed. Hegel, 'Deutsche 
Stadteehroniken' VIII, p. 121. IX, p. 77i). 2) Inter prophetias Hildi- 
gardis hunc locum non reperimus. 3) Ignmvmus, cuius eeclesiae 

mentio hie fiat; de eodem turbine ef, KBnigshofen l. e. IX, j). 864. 
et Nofam eod, Vienn. 678. fol. 128', BBhmer, Ftmte» III, p. 119, ubi 
40 eero annua 1336. legitur; Monum. Erpheifurt. p. 364. 369. 385 eq. 
4) Falso; Budolfus rtx anno 1291. mortuua est. 5) Vani rumores 

de intoxieofione Heinrici VII. ubique terrarum spargebantur ; ef. 
Mathiam Nuwenburg., BShmer, Fonte* IV, p. 186. 



102 ANNALES MARBACENSES. 

(1815.) Versus* de tempore magne caristie: 

Hoc lateat nullum: tempus famis ecce: CVCVLLVM^. 

1356. Anno* Domini MCCCLVI. in die beati Luce evange- 

cA cofrt! liste corruit civitas Basiliensis ex vehementi terre motu, 
^«^*-et plura castra et alia edificia corruerunt^. Unde versus: 6 

Motum dant Luce sex CVLI, quatuor VC^. 



1363. Anno^ Domini MCCCLXIII. Oportuit dari labo- 

ranti in vineis cottidie IIII soL den. Argentinensium. 

1349. Anno Domini MCCCXLIX. Fuit generalis occisio 
et combustio ludeorum et circuitus flagellatorum ^ lo 

1350. Et sequenti anno, scilicet L, annus iabileus Rome 
ef.Math.-peT domiuum Clementem papam sextum institutus 

et confirmatus^ 
1365. Anno Domini MCCCLXV. in die beati Udalrici epi- 

' s c p i intravit archipresbiter cum societate ^ Anglican a in i5 
^^^^^•J; Alsatiam. Et sequenti die multitudo ipsius societatis appa- 
Mcuh. xxiit impetuose ante muros civitatis Argentinensis, se ofEerens 
ad bellandum. Ex cuius terrore et horrore omnes forenses 
et incole villarum et camporum circumquaque ad civitates 
et fortalicia fugierunt. Ad cuius societatis de Alsacia20 
expulsionem Karolus imperator Romanorum et Bohe- 
mie rex magnum exercitum congregavit ^. 

a) omnia quae aequuntur ' fol. 150. post notas annorum 1288 — 1818. inveniuntur; versua 
et notitia anni 1356. eadem manu I acripta. b) notae annorum 1368. 1349. 1350. 
1365. 1867. 13B8. eadem manu K acriptae aunt, quae quamvia manui I aimillima, ipai 25 
fortasae non addicenda. c) sociate c, et auperacr. 

1) Id est MCCLLVrV= anno MCCCXV. Closener {l. c. VIII, p. 135; 
et Konigshofen (l. c. IX, p. 868^ in cronicia suis ad annum 1316. in- 
opiam et caristiam frumenti adnotant. Idem versus (inc. : Ut lateatj 
saepius annalibus illius temporis insertus est ; cf. Curschmann, ^Hungers- 80 
n5te im MittelalUr' p. 210; 'N. Archiv' XXI, p. 491, n. 3. XXVII, 
p. 186, n. 4. 2) Hanc notitiam invenis in Notis hist. Altorfensihus 

(cf. infra p. 123^ et — ad verbum — in Continuatione Mathiae Nuwen- 
burgensis (ed, Huber apud Bohmer, Fontes IV, p. 292), ubi plura etiam 
adduntur; multo proUxius Closener l. c. p. 136. et Kdnigshofen l. c. 86 
p, 862. de eodem terrae motu locuti sunt. 3) Id est 6 X 156 -f- 4 X 
105 = 1356. W. 4) Cf. Mathiam Nuwenburgensem l. c. p. 261. 265; 
Closener p. 105. 120. 130 ; Konigshofen p. 759. 862. 5) Cf. Mathidm 
Nuwenburg. l. c. p. 275 ; Konigshofen p. 587. 6) Totam hanc narra- 
tionem paulo ampliatam in Cont. Mathiae Nuwenburg, invenis l. c. 40 
p. 293 ; cf. etiam Kdnigshofen p. 486 sqq. De hac invasione nuper egU 
H. Witte in ^Jahrbuch des Vogesenclub^ XIII, p. 3 sqq. 



ANNALES MARBAGENSES. 103 

Sequenti die beati Ypoliti martiris venit ventusl866. 
nimis hombilis, qni fruges in eampis et arboribus ^*^* "* 
dampnabiliter conquassavit. 

Anno Domini MCCCLXVII. in die beati Luce evange-1367. 
6 liste Friburgenses s u n t occisi per comitem Egen e t s u o s c/fi^oili. 
adiutores^. ^'***- 

•p. 180. *Anno Domini MCCCLXVIII. immediate post pascha 1368. 

transtulit se dominus Urbanus papa sextus^ de Avinione 
ad maiorem Rom a m ^. 



10 Anno* Domini MCCCLXXV. Comes de Kusse in-1376. 

travit Alsaciam circa autumnum cum maxima multitu- 
dine de universis regionibus congregata et innumerabilem 
populum interemit; et opidum Wangen intravit et de- 
struxit et combussit preter castrum, quot^ Burcardus de 

16 Wangen obtinuit; et quam plura fortalicia pugnaturus 
intravit et*^ nobiles quam ignobiles secum captivos duxit. 
Et sic transcendebat usque ad Aram fluvium inpugna- 
turus. Ibi aliqui de suis in uno claustro interfierunt 
igne]^-*. 

20 a) manu L aeripta. b) ita c. c) tam deeat c. d) sic Wilmana; paucae Utterae 
nunc deletae. 

1) Cf. ampliarem narrationem de conflictu cimum Friburgensium cum 
comite Egenone de Friburg in Cont. Mathicte l. c, p. 294, quam ex- 
scripsit Konigshofen p. 665. 793. 2) Urbanus V. tunc ecdesiae prae- 
25 fuit. 3) Cf. Cont. Mathiae l, c. p. 294. 4) Cf, Kdnigshofen l. c. 
p. 815. 818. 819. 



ANNALES ALSATICI BREVIORES. 

I. 

ANNALES MAURIMONASTERIENSES. 

^Originem trahunt exigui hi annales a vetusHssimo 
Alsatiae coenobio, eoque Benedictini ordinis compote, Mauri- 5 
monasterio prope Tahernas Alsaticas sito. Qui quidem ortus 
abunde demonstratur cum ahhatum nominibus, quorum a. 1253. 
et 1288. est mentio facta, tum eo qui in codice annaitbus 
praemissus est titulo: Manrismnnstre. Exarati enim manu 
saeculi XVL leguntur in uno [et exiguoj codice chartaceo 10 
bibliothecae caesareae Vindobonensis 9099 (antea hist. 
prof. 229^, ex quo eos et Boehmerus edidit in Font. rer. 
Germ. III, p. 8 — 10, et Wattenbachius, ut iis uterenmr, 
trans8cripsit\ 

Sactenus Ph. Jaffe, qui a. 1857. Anncdes Mauri- 16 
monasterienses in Scriptorum tomo XVII, p. 181 sq. Monu- 
mentorum Germaniae edidit. 

Ad hanc novam editionem parandam textum codicis 
benevole mihi transmissi iterum contuli, notas historicas ex 
integro renovavi. Hoc maximum erai, textum iis ra^ionibus 20 
accommodare, quibus in commentario ^Die Elsdssischen An- 
nalen der Stauferjseif (Pars III, cap. II, § 1) Annalium 
Maurimona^teriensium cum ceteris Annalibus Alsaticis et 
praecipue Argentinensibus consensum explicare conatus sum. 

Monachus iUe, qui in monasterio s. Mauri medio sae- 25 
culo decimo tertio breves has notas conscripsit, in prioribus 
temporibus enarrandis deperditis ipsis Annalibus monasterii 
Argentinensis usus est, quos ex variis reliquiis restituimus 
(Cf. l. c. § 3^. Omnia, quae usque ad a. 1218. cum cetet^is 
Annalibus inde profectis consentiunt, litteris mediis (minori- so 
bus), non minimis, edenda curavi, ita tamen ut deductis lit- 
teris ea exprimerentur, qtuxe Maurimonasteriensis solus ser- 
vavit. Notitia a. 1239. prima ad ipsum monasterium 
s, Mauri respicit. 



ANNALES MAUEIMONASTERIENSES. 106 

Quae de temporihus Budolfi regis, injmmis de im- 
\]po8tore illo qui Fridenci II. imperataris personam egit, 
addita sunt, alteri monacho eiusdem monasferii attrihttenda 



& 'AnDO domiaice incarnatioiiis* octingentesimoXIIII. q{^ 

Obiit Karoius rex XV.' Kal. Februarii. /m.ss. 

I Anno Domini millesimo nonagesimo octaTO. OrdolOBS. 

[- Cisterciensia sumpsit exordium. 

Anno Domini milleairao CXXII. BertolduB dux de T^. 
Zeringen occiditur MolleBheim *. 11^2. 

Anno Domini millesimo CXLVII. Conradus etll47. 
Ludovicus reges pergunt Hieroaolymam^. 

Anuo Domini millesimo CXLVUI. Facta est eipeditio 1148. 
Hierosolimam Becunda sub Conrado rege et Ludovico rege 

5 Francorum et Bub Bernardo abbate Clarevallia*. 

Anno Domini millesimo CLII. Conradus res Teu- 1152. 
tonicorum obiit; Fridericus dux Alemannie sibi in regno 
anccedit ^ 

Et eodem aniio facta est inundatio aquarum 

maxima^ 

Auuo Domini millesimo centesimo quinquagesimo qninto. 1153. 
Fridericns imperator consecratur Rome in imperatorem 
ab Hadriano papa in magna dissensione Romanorum ". 

Anno Domini MCLVUI. Mediolanum obsidetur a Fri- 1158. 

6 derico imperatore '. 

Anno Domiui MCLXII. Mediolanum capitur. Horburg HQ2. 

1 destmitnr a comite Hngone de Dageaburc *; efc Girbaden 
I Hugonis comitis [eaatrum] *• eapitur ab imperatore ^ 



b) •:: 



so 1} Polius V. Kal. Febr. 2) Cf. Geneal. Zm-ingm-um (SS. XIII, 

f . p. 736> et Ann, imperiahe Argentin. supra p. 41. 3) Cf. Cont. 

■K VI. Imagittu mundi Honorii Auguatod. (SS. X, p. 134J. 4) Cf. Ann. 

^K.ftq). Arg. mpra p. 46; Ann. prioree cod. EUenhardi infra p. 114. 

^rt N<itas AUorf p. 121. 6) Cf. mpra p. 46. ri n. 3. 6) Baee 

TB ^ogue ex Ann. monaaterii Argentinenais profeUa esse in commentario 

(Fars III, cap. II, g 2J expoaui. Eiuadem anni inundationtm refert 

Cont. Ann. Laub. (SS. IV, p. 23J,' cf. OurBchmann, 'HwagerinSte im 

MittdaUer' p. 146. 7) Cf. Ah». imp. Arg. BUpi-a p. 49. 8) Cf. 

ibidsm p. 50. 9) Non dubito, qtiin haee Annalibus mon. Arg. altri- 

M bumda aint; guae in Ann. imp. Arg. ampliore narratione adhac in 

Cron. Hohenburg. servata mbmota sunl, Cf, tupra p. 50, n. 4. et com- 

mentaritim l, c. § 2. 



106 ANNALES MAURIMONASTERIENSES. 

mL^j^. *AnDO Domini MCLXXHI.* Hiems^ dnra fuit et 

1173. hominnm pestilentia et fames magna et siccitas et f ervor 
maximus ^ 

1174. Anno Domini MCLXXIIII. Brabanciones ^ iverunt 
per terram istam versus Mediolanum^ b 

1178. Anno Domini MCLXXVIII. Facta est cedes magna 
Lagelheim iuxta Columbariam *. 

1179. Anno Domini MCLXXVIIIL Factum est concilium 
magnum apud Lateranum sub Alexandro papa, in quo 
fuerunt fere D episcopi et multi alii^ lo 

1189. Anno Domini MCLXXXVIIIL Fridericus impe- 

rator ivit cum exercitu Christianorum contra 
paganos et ibi submersus est^. 

1197. *AnnoDominiMCLXXXXVIL Henricus imperator obiit ^ *p. 182. 

et Hulricus comes occisus est^ is 

1208. Anno Domini MCCVIII.'' Philippus rex occisus est^. 

1209. Et Otto imperator sequenti anno ordinatur^®. 
1212. Anno Domini MCCXII. Fridericus rex Ciciliae venit 

in Teuthoniam^^ 

Otto expellitur^^ 20 

a) MCLXXVI. c. ; ordo notitiarum et quae alibi de anno 1178. traduntur numerum emen- 
dandum easeprobant; cf. Curschmann, 'HungersnSte im Mittelalter' p. Ihlsq. b) MCC. e. 

1) Haec annalista Maurimonasterienaia iam in Annalibus mon. Arg. 
invenisse mihi videtur; cf. commentarium l. c. 2) Inter alia, quae 
Curschmann l. c. {cf. supra n. &) affert, propius ad nostrum accedunt 26 
Sigeberti Cont. Aquicinct. (SS, VI, p. 414>) de hieme et pestilentia, Ann. 
Magdeburg. et Stadenses (SS. XVI, p. 193. 347^ de siccitate et fervore. 
3) De stipendariis militibus qui isti expeditioni interfuerunt cf. Eomuald, 
Salernit. (SS. XIX, p. 4A0): Fridericus . . . , collecta magna multitudine 
Brebitionum et aliorum conductitiorum militum, Italiam potenter in- 30 
travit. JaffS. — Cf. etiam loh. Codagnelli Ann. ad a, 1174 (ed. Holder- 
Egger p. 9). De Brabantionibus nuper disseruit Delbriick, ^Geschichte 
de^" Kriegskunsf III, p. 324 sqq. 4) Cf. Ann. imp. Arg. supra p. 51. 
— Certe ad eandem pugnam spectant Ann. S. Georgii (SS. XVII, p. 296) 
a. 1177; In Alsatia pugna magna facta est. 5) Cf. Ann. imp. Arg., 35 
ibid. p. 51, et Ann. Arg. fratrum Praedicatorum infra p. 126. 6) Cf. 
Ann. imp. Arg. supra p. 60 sq. — Ann. Arg. minores mortem imperatoris 
solam memoriae tradunt; cf. infra p. 114 sg. 121. 126. 7) Cf. Ann, 
Arg. minores infra p. 114. 121. 126. 8) De morte Ulrici comitis Fer- 
retensis cf. Ann. imp. Arg. supra p. 70. — Haec ex Ann. mon. Arg. 40 
desumpta esse p^'0 certo mihi constat; cf. commentaHum l. c. 9) df. 
Ann. Arg. min. infra p. 114 sg. 121. 127. 10) Cf. Contin. Arg. Gode- 
fridi Viterb. infra p. 115. Inde satis verisimile mihi videtur Ann. mon. 
Arg. de consecratione atque de expulsione Ottonis imperatoris pauca iam 
retulisse. 11) Cf. Ann. priores cod. Ellenhardi et Cont. Godefridi, 46 

infra ^.114 sq. ; Ann Colmar. minoi^es (SS. XVII, p. 189^. 



ANNALES MAURIMONASTERIENSES. 107 

£t priori anno paeri iverant, volentes transirel^I^ 
mare siccis pedibns^ mom.Ar^. 

Anno Domini MCCXVILI. Facta est cedes Grallicomm 1218. 
in Rodesheim^. 
5 Anno Domini MCCXXXVIIII. Hugo hmns locil239. 

plebanns et plebanus Bnrckardus de Biecke^ transi- 
emnt mare. 

*Anno Domini MCCXLVI.^ Facta est pngna in]^^ 
Franckenfurt, et rex Conradus in fagam versus est*. 
10 Ipso anno Kronenberc destruitur*. 

A^nno Domini MCCL.^ Idibus Decembris obiit Fri-1250. 
dericus quondam imperator. "^'^^ 

Anno Domini MCCLIII. VIII. Idus^ Augusti obiitl253. 

dominus Gothfridus abbas^ ^'^•^- 

16 Anno Domini MCCLVI. Wilhelmus rex occiditur. 1256. 

Anno Domini MCCLVIII. Waltherus de Horburcl258. 
occisus est^. 

Anno Domini MCCLX. IIII.^ Nonis Marcii^ B[®^*i^i. 
ricus de Staheleck Argentinensis episcopus mortuus est. 
20 Anno Domini MCCLXI. Orta est seditio interl261. 

Waltherum de Geroltsegk episcopum et cives Argenti- 

a) fori. Bircke eniendandum ; cerie de loco Birckentcdld prope MaurimonastertHm aito 
cogttandum eet. b) in cod. ordo annorum ita mutaiue, ut prius a. 1250, deinde a. 1246. 
acripti sint. c) noi c; recte etnend. JaffS. d) MCCLXIIII. Nonis Mareii c; emend 
25 Jtitt^. — ^oc errore seductua librarius mortetn Henrici episcopi demum post relationem 
annorum 1261 — 1263. inseruit. 

\) Cf. Ann. Arg. min. infra p. 114 sg. 121. 127; Closener ('Deutsche 
Stddtechroniken' VIII, p. 101^.* do hettent dorehte kint eine merfart 
ufgeleit und woltent uber lant mit trucken fussen gen Iherusalem 

30 sin gevam ; plura in Auctario Neohurg. (cf, eupra p. 82j et in Chron. 
Ebersheim. c. 36 (SS. XXIII, p. 450;. 2) Cf. infra Ann. Arg. 

min. p. 116. 127; Richer. Senon. III, c. 22, SS. XXV, p. 298. — 
Cum abhinc hi Annales cum Ann. Arg. minoribus iam non eon- 
veniant, annalista exemplar Annalium mon. Arg. hoc loco desinens 

86 legisse videtur. 3) C^. Ann. priores cod. Ellenhardi et Cont. Gode- 
fridi infra p. IIQ sq. 4) Cf. Mathiam Nuwenburg. l. l. IV, p. 152; 
Richer. Senon. V, c. 11 (l. l. p. 335>; fusius de hoc bello Chron. 
EUenhardi (SS. XVII, p. 121>. 5) Cf, Gallia Christ. V, p. 868, 

ubi Gotfridi abbatis mors ad 8. Id. Aug. revocatur. Jaffe, — Eun- 

40 dem dietn catalogus abbatum usque ad a. 1746, extractus ex neero- 
logiOf indicat, qui in archivo Carlsruhano itUer manuscripta Grrandi- 
deriana asservatur. 6) Cf. Ann. Colmar. minores ad a. 1259 (SS. 
XVII, p. 191^. 7) Cf. apud Wimpheling, Catalogus episcoporum 

Arg. p. 61, epitaphium in capella s. Andreae, ubi Heinrtcus episcopus 

46 sepultus erat, et Necrol. Argent., Bohmer, Fontes IV, p. 309. — 
Necrol. Moguntinum V. Non. Martii diem mortis commemorat (cf. 
Crrandidier, ^Oeuvres in4d.' III, p. 200>. Cf. etiam Wiegand, Bellum 
WaUherianum p. 42. de dissensu notarum Argentinensium. 



^>:u.-*. K<.-; 



106 AXSALBB JfAUBIMQSAi 

laSLneiiMs. Et clenu imsa e yiaooyi vrbe rdkia loea 



1 



;s 



Eodem mniio mBsaiBptii ■e c am epiaeopo TreTerensi 
et epiaeopo SpireiiBi ' mliisqpe quiun pliiribii&, diefcos epi- 
seopiiB fM^e&tam nrbem obeedit cnm exereita eopioso; » 
(«.isf>a¥ibiiBqae ab oibe erampentibaB cesas est papalas 
atriosqae partiB^. 

12112. Anno seqoenti egressiB mh orbe ciTibas, collecto 

atmt. 6>. exercita epiBcopoB occaTTit os piope ciritttliem K Initoqae 

certamine &cta est cedes misenbflis in exerata epascopi; lo 
et germanas ipdas episcopi^ occabait^ maltiqae nobiles 
sibi adherent^ morte miserabili interiemnt. BeHqoi 
Tero, lantgraTios ', marscalcas \ dominas de Landsberc ', 
dominas de Andlah ^* cam maltiB aliis capiiTi dacti sant. 
Episcopas aatem saoram destitatas solacio apprehensa i6 
foga com paarissimis eqoitibas Tix CTasit^. TJniTersi 
•f.4'.igitar qoi captiTi dacti sant* sea qai ferro perieront 
faere amplios qaam centom Tiri ex nobilioribas et for- 
tioribns Alsatiae. 

1263. Anno tercio predictns episcopas Waltheras apud so 

Dabechenstein moritar et apad Templaiios* DorolTes- 
r.is.heim sepelitor Idibus Februarii^^. 



^^ Anno Domini MCCLXVI. XIIIL Kal- Decembris 

*** LadoTicos* de Liechtenberg ^* occisas est apad Marlej. 



a) tfdt c; f^rimam emtmd. Hoc|MtaLuiM; <f. mfrm m. VL b) « Hemziaas CMairf.? S& 

cf. m. 13. 

1) Cf. BeUum Waltkeritmttm c. 4 (SS. XVU^ p. 105>, 2) Hem- 

rieo II. de FimttmgeM. 3) Heimrieo U de Leknmgen. lUMm expedi- 
tionie partieipem fuieee nmeqtugm alibi trttditur. Cf. Wiegemd, BeUum 
WaUherianum p. 62, qui koe — needOy an iure — reicU. 4) Cf. 90 
BeOum WaUkerianum c. 6. 7 (I. c p. I06j; Biekerum Senan. F, c. 15 
{/. c. p. S41>. 5) Cf. Xoiae AMarf. infra p. 122. «f BeOum ITattbe- 

rianum c. 16 eqq., I. c. p. 109 ; BicAer. Senon. 1. c. 6) Hermannue 
de Geroldeeek. 7) Heinrieue Sigthertue comee de Werda. 8) Eber- 
hardue de Huneburc. 9) Xeedo quie de hac gente; m Bdio WaUhe- 35 
riano c. 25 /7. c p. 111.* tres de Landesbei^ eaptieii nominantur; cf, 
eUam 'Straeeimrger UBJ /, p. 376, nr. -196. 10) Eberhawdue de 

Jndlau. 11) Cf. BeUum WaUherianum c. 24. 12) Cf. ibidem 

c. 31, p. 113 (ubi epieeopue demum in capite ieiunii r= febr. 14] mortuue 
eeee didturj; obiit a. 126a pridie Idue Februarii. — Ad Dorlieheim 40 
non Templariij eed fratree hoepitalie s. lohannie eom m orabemtur ; ef. 
Ligold M» (rrandidier, *XouceUee oeueree inedUe^ F, p. 9. 13) Orte 
non adcocatue eededae Argentineneie ; fortaeee de Hdnrieo de L. eogi- 
tandum eet, cf. LehmanUy 'Geedtichte der Grafschaft Hanem^LidUen' 
berg* II, p. 30. 46 



ANNALES MAURIMONASTERIENSES. 109 

AnnoDomini MCCLXXVIII. VII. KaL Septembris* 1^8-^ 
occisus est rez Boemiae^ a rege glorioso Bomanornm 
Bndolpho. 

Anno milleno bis C^ cnm bis quadrageno 1285. 

5 Et quinto Domino nostro de virgine nato 

Qnidam Diethricus HoItzschi\ch ^ truphator iniquus, 
Cesar et iniustus, idem fuit ignibus ustus. 
Quem dedit his penis Sudolphi iussio regis. 
Anno Domini MCCLXXXVIII. IIII. Non. Marciil288.^ 
10 obiit dominus lohannes^ abbas. 

Ipso anno XV. KaL Aprilis Hagennoe obiit domi-ifar<.i8. 
nus Henricus archiepiscopus Maguntinensis, prius epi- 
scopus Basiliensis, de ordine Minorum fratrum. 

a) decembria e. b) bis CC e, c) loannes e, 

15 1) Otakarus 11. 2) Qui asseruit se esse Fridericum II. impercUarem, 



II. 
ANNALES ARGENTINENSES MINORES. 

1. ANNALES PRIORES COBICIS ELLENHARBI 
ET CONTINUATIO ARQENTINENSIS GOBEFRIDI 

riTERBIENSIS. s 

Pretiosissimus codex olim Argentinensis, quo commen- 
tarii historici rogatu EUenhardi magni ante monasterium, 
procuratoris fahricae, conscripti continentur, cum ceteris the- 
sauris monasterii S. Blasii a. 1806. in Carinthiae coeno- 
hium S. Pauli translatus est ^. Inde summa Uheralitate lo 
Argentinam nohis transmissus est, ut annales ante quinqua- 
ginta annos a I. Fr. Bohmer b. m. et Ph. Jaffe h. m. 
exscriptos denuo excuderem. 

Pars quae nimc prior est et quae folia 1 — 47. com- 
plectitur anno 1292. ah uno lihrario exarata est. Imagini is 
mundi Honorii Augustodunensis nullo spatio intermisso 
fol. 36 — 36'. suhiuncti sunt Annales priores hoc ordine 
dispositi^: 1140. 1142. 1136 (1126). 1132. 1187. 1190. 
1197 (1097). 1198 (1098). 1208. 1211. 1219. 1218. 1214. 
1228. 1246. 1262. 1273 (1270)3. 20 

Pars quae nunc secunda videtur a fol. 48. usque ad 
fol. 65. altera manu scripta est, Annales posteriores ab 
a. 1132 — 1288 (f. 48 — 49) praecedunt Chronico quod dicitur 
Ellenhardi, quod usque ad a. 1290. ex mandato eius a 
Godefrido de Ensmingen notario ciiriae Argentinensis com- 26 

1) De libellis in codice qul dicitur EJlenhardi collectis et de variis 
casibus, quibus codex per multos annos deperditus iactatus sit, cf. prae- 
fationem quam JaffS editioni SS. XVII, p. 91 — 101. praemisit, Equi- 
dem in descriptione codicis saepius verba eius retinui. 2) Nonnullos 
libi'arii errores correxiy lectiones codicis uncis incltisis addidi, — Quam 80 
rationem librarius hoc ordine secutus sit, in commentarii parte III, 
cap. 7, § 1 exposui. 3) Sub hoc anno pauca de regno et marte 

Rudolfi adiecta sunt. 



ANNALES ARGENTINENSES MINORES. 111 

posittm est (fol. 50 — 65j. — Eidem scribae debentur Mira- 
cula S, Mariae Argentinensis (fol, 94 — 97^; deinde Cata- 
logm episcoporum Argentinensium usque ad Conradum de 
Lichtenberg a. 1273. electum. Haec omnia a. 1290. exarata 

6 certe tunc demum post alteram partem a. 1292. scriptam 
posita sunt, cum JEUenhardus codicis partes connectendas 
curavit ^. 

Alii librarii^ fol. 49^ notas historicas ab a, 1292 — 
1297. Annalibus posterioribus subiunxerunt, fol, 66. narra- 

10 tionem de rebus a Eudolfo novissime gestis et de eius morte 
atque de electione Adolfi regis Chronico adiecerunt, fol. 98'. 
pauca de Conrado episcopo mortuo et de Friderico de Lichten- 
berg electo Catalogo inseruerunt ^. 

Primo L Fr. Boehmer a. 1853. utramque annalium 

16 seriem mutilam, in unum contractam, in lucem protulit^, 
paulo post a. 1857. Fh. Jaffi quoque utramque, integram 
quidem ^, in unam coniunxit. Quo factum est, ut, quae ratio 
inter eos intercedat, adhuc non perspiciatur. Neque enim 
Annales priores et posteriores codicis Ellenhardi ex eodem 

20 exemplari exscripti sunt, id quod Jaffe contendit, sed ex 
duobus disiunctis opusculis profecta, quae quidem ex uno 
fonte, scilicet ex Annalibus Argentinensibus minoribus, 
hausta sunt. 

Ln commentario 'Die Elsdssischen Annalen der Staufer- 

26 zeit' ^ evici Annales monasterii Argentinensis , quos prae- 
sertim ex Annalibus imperialibus et Annalibus Maurimona- 
steriensibus restituere nobis contigit, ab anno 1132. usque 
ad a. 1218. vel paulo amplius productos a quodam canonico 
ecclesiae Argentinensis in breve coactos et vel ab ipso vel 

30 a sociis suae aetatis rebus auctos esse. Hi annales, quos 
Argentinenses minores vocamus, ipsi quidem deperditi sunt, 
sed ex iis complura excerpta ad tempora nostra pervenerunt. 
Quae quibus modis et quam arcte inter se coniuncta sint, 
cum doctos adhuc effugerit, primum nobis exponendum est. 



86 1) Cf, Jaffi l. c. p, 97. 2) Jaffd notUiam a. 1297. a prioribus 
segregavit. 3) De reliquis partiims codids hic dicendum non est. 
4) Fontes rerum Germ. III, p. 113—117. 5) SS. XVII, p. 101— 

104. — Nullius pretii est editio a, 1786. a Ph. A. Grandidier, rerum 
Alsaticarum scriptore, ex codice Ellenhardi parata, a. 1868. ex scripto 

40 eius vulgata. ('Chronique de Godefroi d^Ensmingen. Tir4e des Chroni- 
calia de P. A. Grandidier. Annotie par J. Liblin\ Strasbourg 1868^. 
Cf. Hegel, ^Deutsche Stddtechroniken VIII, p. 58, n. 1. Grandidier notis 
Annalium excetyta Chronici inseruit, alia ad arbitrium suum addidit; 
cf. commentarium p. 25. 6) Pars III, cap. I. 



112 ANNALES ARQENTINENSBS MINORBS. 

J. Non multo post a. 1246. Anndles minores in q^- 
fomen satis tenuem ab a. 1132 — 1246. coactae etita dudbus 
cronicis, paucis hic iUic mutatis, subiuncti sunt. Quarum 
altera erat liber Godefridi Viterbiensis qui Pantheon in- 
scribitur, altera Imago mundi Honorii Augustodunensis, 5 

Godefridi quae dicitur Continuatio Argefitinensis ^ iam 
non in exemplari, cui circa a. 1246. inserta est, sed in 
apographo eius, priare parte cod. Lat. Monacensis 
nr. 21259. exeunte saec. decim^o tertio una manu exarcUa^ 
fol. 223. post catalogum paparum et imperatorum exstat. lo 
Ibi igitur epitome, pluribus otnissis, ceteris accuratius ex- 
scriptis, nobis serva^tur; unde conicias ea qtme sola Con- 
tinuatione Godefridi ad nos pervenerunt ex ipsa epitome 
desumpta et ad Ann. Argentinenses minores referenda esse. 
Sane pro certo haec omnino non consfant. 15 

Alterum illius breviarii exemplar Ima^ini mundiHonorii 
subiunctum est. Ubi cum ea qum ad a. 1246. de proelio 
apud Franhenfurt commisso narrantur a Continuatione Gode- 
fridi recedant ^, proxime accedant ad Coniinuationem Argenti- 
nensem Honorii Augustodunensis inter annos 1246 — 1249. 20 
conscriptam, quae Chronico Ellenhardi subiecta est^, auctor 
huius Continuationis epitomen Annalium Arg. minorum in 
codicem Imaginis mundi paulo post a. 1246. transttdisse^ 
et relationem illius anni ipse transformavisse videtur. Nec 
plane reiciendum sit, si quis ipsum auctorem Continuationis 26 
Honorii contendat Ann. Arg. minores in epitomes foi'mam 
circa a. 1246. redegisse. 

Inde patet scriptori prioris partis codicis Ellenhardi 
a. 1292. codicem Honorii praesto fuisse, quo Imagini mundi 
epitome a. 1132 — 1246. subiuncta fuerit; ipse, nisi fallor, 50 
in iis quae ad a. 1228. notantur pauca mutavit^ et breves 
notas historicas a. 1262. et 1273. adiecit, mortis etiam 
Budolfi mentione addita. 

1) Edita est a G. Waitz b. m. SS. XXII, p. 341 sq. Cf. quae de eodice 
dissefuit ibideni p. 14 sq. V. Cl. G. Leidinger Monacensis mecum ea eom- 35 
munieavity quae de aetate et de scriptura codicis ad editionem nostram 
parandam alicuius momenti esse possent; ipse iterum ContinueUionem 
eum editione ad litteram accurate contulit. 2) Fol. 57 — 232, non, ut 
G. Waitz censuitf diversis manibus scripta, 3) Cf. commentarii 

pars III f c. /, § 1. 4) L. c. probavi priorem partem Chroniei 40 

Ellenhardi usque ad a. 1249. iUis temporibus Argentinae scriptam et 
Catalogo imperatarum ex Hono^no desumpto additam esse. 6) Nota 
praesertim, quod Heinricus de Thuringia serenissimus nominetur (cf, 
p. 116, n. g). 6) Cf. infra p. 116, n. c. 



ANNALES ARGENTINENSES MINORES. 113 

II. Mdgni p7'etii nohis sunt excerpta hrevia annalium, 
quae A. Schulte in codice olim Altorfensi detexit atque mh 
titulo Notarum historicarum Altorfensium edidit\ cum prior 
et maior pars earum usque ad a. 1262. certe ex Ann. Arg. 

6 minorihus desumpta sit^. 

III. Circa a. 1252. fratres Praedicatores Argenti- 
nenses Annales minores in usus suos converterunt, exemplar 
— nesdo an ad a. 1251. productum — notis historiam 
ordinis s. Dominici vel conventus Argentinensis illustrantihtis 

10 augentes, alia de ultimis annis Friderid II. ah a. 1240. 

addentes; ah a. 1252 — 1261. novos annales condiderunt^. 

Hi Annales Argentinenses , quos fratrum Praedicatorum 

nomine indgnimus, quamquam integri ipsi perierunt, tamen 

magna ex parte in Annalihus posteriorihus codids Ellen- 
16 hardi adhuc exstant. Notas enim historicas, qum secunda 

manu ihi descriptae sunt, ah a. 1132. usque ad a. 1275. 

fere omnes ex Annalihus fratrum Praedicatorum profectas 

esse mihi persuasum haheo. 

Alia vestigia eorundem Annalium usque ad a. 1260. 
20 in Annalihus Colmariensihus minorihus inveniuntur^. 

Quomodo omnia haec excerpta inter se et cum aliis 

Annalihus Alsaticis cohaereant et ex Annalihus Arg. de- 

perditis — quos utrosque in commentario meo restituere 

conatus sum — profecta sint, hoc stemmate^ comprehensum 

25 propono : 

Annales monaaterii Argentinensis db a, 1122 — 9 

— 1179 —1218 — P 

Ann. imperidlea Arg. Ann. Manrimonast. Ann, Arg, minorea 1132 — 1246 — ? 

(1015—1200) (814—1288) 




30 —1246 ? —1261 9 

Cronica Hohenbnrgensis I 

(631 — 1212) Epitome Ann. Arg. Notae hlat. 

•««, •««♦ T<r«»«K««« /\ fratrum Praedicat. Altorfenses 

T^rs-mir '• /\ (-^276) (-1262) 

hodie lenensis: ^i oSS^fJo ^ Godefr di Viterb. , 

— 1273 (1 291). (— 1246). Ann. poster. Ann. Colmarienses 

cod. Ell. minores. 

(1132—1297). (1211 — 1298). 

40 1) ^MiUeilungen des InstUtOs fUr Oesterreich. GeachichtsfJ IV, p, 209 sqq, 
2) Cf. commentarium l. c. §S et infra p, 119 «g. 8) De his omnibus 
cf. commentarium l. c. § 2. et infra p, 124 aqq, 4) Cf, ibidem § 4. 
5) Annales deperditi litteris obliquis expressi sunt, 

Annales Harbaeenses. q 



114 ANNALES PRIORES CODIGIS ELLENHARDI. 

His expositis patet Anncdes priores et posteriores cod. 
Ellenhardi separatos edendos esse. 

TJtraque annalium horum series cum ceteris lihellis in 
codice EUmhardi collectis Friderico Closener et lacobo de 
Koenigshofen fundamentum historias Argentinensis enar- 5 
randae praebuit. 



ANNALES PRIORES COD. ELLENHARDI. 

1182 *Aniio MCXXXII. Conbusta est Eodesheim. 

1136. Anno MCXXXVI.* Facta est cedes inter episco- 

pum Gerhardnm^ et Fridericum ducem in Duncenheim \ 10 
1140? Anno MCXLII.® Combustum est monasterium Ar- 

gentinense ^. 
1148. Anno verbi incarnati MCXL.^ Facta est expedicio 

Iherosolimitana a Cunrado et Bernhardo abbate ^. 
1187. AnnoMCLXXXVII. Captaestlherusalem a® Saldino. 15 

1190. Anno MCXC. Idus lunii ^ submersus est Fridericus 

^•"••^^^^^^imperator^ in flumine Salef. 

1197. Anno MCXCVII. ^ Heinricus imperator mortuus est ^ 
8ept. 29. B, festo Michahclis ^. 

1198. Anno MCXCVIII.*^ Capta est Haldenburc, et Mols- 20 
heim destructa^ 

1208. Anno MCCVIII. Eex Philippus occisus est a festo 

'""•"• Albani. 

1212. Anno MCCXI. Fridericus rex venit in partes Ale- 

manie ^. 25 

Eodem anno fuit iter stultorum puerorum^. 

a) MCXXVI. c. b) ita c; lege Gebhardam. c) lege MCXL. Secundo; cf. infra 

n. 2. d) ita c; lege MCXLVIII. e) Iherusalemla Saldino c. f) MXCVII. c. 
g) MXCVIII. c. 

1) Cf. supra Ann, imp. Arg. p. 44, ubi pugna apud Gugenheim facta so 
esse dicitur. 2) Cf. ibidem p. 45. ad a. 1140. et infra p. 120. — 
Annales nostroa ad idem secundum incendium respicere pro eerto mihi 
constat; cf. commentarii partem III, cap. I, § 5. 3) Cf. Ann. imp. Arg. 
et Ann, Maurimon. supra p. 45. 105. 4) Potius IIII. Idus lunii, cf. 
Notae AUorf, infra p. 121. et n. d. 5) Cf Ann. Maurimon. p. 106. 85 
6) Patius pridie festo Mich. 7) Fusitis de hac expeditione Philippi 
regis Ann. imp. Arg. supra p. 73. 8) Cf. Ann. Mauriman. p. 106. 
et Ann, Colmarienses minores ad a. 1214 (SS, XVII, p, 189>)/ re 
vera Fridericus in partes Theutonicas mense Septemhri a. 1212. in- 
travit, 9) Cf. Ann, Maurimon. l. c, p. 107. ad eundem annum 1211; 40 
sed haec eapeditio puerorum a, 1212. facta est; cf. supra Auctarium 
Neoburg. p. 82. 



CONTINUATIO ARGENTIN. GODEFRIDI VITERBIENSIS. 115 



CONTINUATIO AR0ENTINENSI8 GODEFRIDI 

VITEBBIENSI8. 



xxn, *Anno verbi incamati MCXL.* Facta est expeditio JJ^'* 

Iherosolimitana a Bernhardo abbate. cf.Atin, 

priores, 

6 Anno MCXC. Submersns est Fridericus imperator 1190. 

in flumine Saleph. 



Anno MCCVIII. Philippus rex occisus est festoi^OS. 
Albani. 

Otto regnavit tribus annis^. 1209. 

10 Eodem tempore venit Fridericus rex in Alemanniam. 1212. 

Eodem anno fuit iter puerorum. 
Et expeditio super hereticos ad civitatem Dolosam K 



a) ita e.; legt MCXLVm. 

1) Cf. Ann. Maurimon, supra p. 106, uhi ad a. 1209. ordinatio, ad 
15 a. 1212. expulsio Ottonis imperatoris relata. 2) Cf, Auetarium Neoburg. 
mpra p. 83. 

8* 



116 



ASNALES PfilORES CODICIS ELLEXHARDL 



1214. Anno MCCXIIII. [Occisi'! smit Lnpii. 

1218. Anno MCCXVIH, Facta est cedes in Bodesbeini *■ 

1219. Anno MCCSTIIII. Capta est Darmiat''. 

1228. Anno MCCXXVIII. Argentinenses'' obtinuemnt 

trinmphum contra qnatoor'* civitates sub episcopo Ber- ■ 
toldo et primicerio* comite Alberto de Habethbnrch '. 

^[^*; 'Accidit hec cedes apnd Bladolzheim VI. Idns lunii. 

1246. Anno MCCXLVI. Factns est conflictus' inter dno3 

reges in campo Frankenfurt . videlicet Caradnm filinm 
Friderici imperatoris et Heinricum serenissimnm* a sede > 
apoBtoIica et per archiepiseopos*' Alemanie et episcopos 
in regem promotnm. Cni H. Dominus dedit victoriam 
jtitg. s. in festo sancti Oswaldi regis *. 

126-2. Anno Domini MCCLXII. Habitns est conflictus 

inter episcopum Argentinensem, Waltemm videlicet de i 
Gerolzeck, et civea ArgentineDSes. Et ipsi cives anno 



I) HiKC gms nobShim Akaliae inferiorui 
a. 1189 : BnrcardiiB de Arg«atiiia, qui ci^pomiiiBtiu est Wolf ('Stratf' 
burger UB.' l, p. 105, n. 1) et in notitia a. 1224 — 1228: Alberto de 
Sneckinbnrg, qoando captna fiiit a Lupis (t. e. IV, p. 26J; ef. etiam 
Wolfhelmas et Otlo dicti Lupi de Ergireaheiin (ib. I, p. 175>. — Cum 
hae caede, die 23. lan. fada, quodammodo etrte eofiacret gententia eonira 
Bureardvm Lupum lata, de qua iegit in diplomale Friderid II, 1214. 
Febr. 20. Augtutae frafribu» ordinia nteatoniei dalo (Winlcelmaim, Actct 
imperii I, p. 100, nr. 119J.- confirmamus . . . bona in villa que dicitnr 
Ingemarslieim, que predicte domui contolit BnrkarduB Lnpna milea 
qoidam per iuBtam sententiam a nobis dampnatna, qui dum exigentiboa 
meritis Buii dampuadonis sae a nobts in ae dictEim [BeutentiamJ andi- 
visaet, pro remedio et salute anime sue . . . supradicta bona in Isge' 
marBheim in presencia noEtra et iu presencia omninm illorum, qni 
nobiBcum in eodem fuerunl iudicio , contulit. Itididum Hagenowe 
faetum esse t:idetur; cf. Bohmer - Ficker «r. 714*. 2) Cf. Aim. 

Maurimon. p. 107. et plura apvd Bicherum Senon. III, c. 22 (SS. XSV, 
p. 298J. Gramum damtiorum, quihas Argetxtinense» tune a Theohaldo 
duce affedi sint, mentio fi in paeto a. 1229. eum civibus Sarburgemibu» 
inito ('Straasburger VB.' I, p. 11QJ. 3) (^. Cotd. Neoburg. supra 

p. 92. — I» Chronieo Ellenhardi (SS. XVII, p. 123) AJbertm eome* 
dux milide et veotor vexilli civitatiB Argentinensis app^latur. 4) Haee 
eum priore parte Chron. EUenhardi fl. c. p. 121> ita eonsentiuni, ut 
adem auetoi-i istam coniinuationem Argentinensem Honorii Augutto- 
dunentia et haec non muUo post a. 1246. soripta attribuat. Cf. com- 
§1. 



\ 




CONTINUATIO ARGENTIN. GODEPRIDI VITERBIBNSIS. 117 



jp.842. Anno MCCXVIII.* Capta est nrbs Damiat. 1219. 

Anno MCCXXVIII. Berhtoldus ^ episcopns et civitas 1228. 
Argentinensis habuenint triumphum apud villam Bla- 
dolvesheim contra XIIII civitates regis^ festo Medardi. /«». 8. 

6 Anno MCCXLVT. Eex^ Heinricus de Duringia etl246. 

episcopi ceterique fautores ecclesie habuerunt victoriam 
apud Prankenfurt contra Cuonradum filium Friderici 
excommunicati imperatoris festo Oswaldi^. Aug.s, 

a) Ua c; lege MCCXVini. 

10 1) Cf, Ann. Colmarienses minorea (SS. XVII, p, 189>. — Continua- 
tione Godefridi hic textum Ann. Arg. minorum melius aermtum ease 
quam Ann. prioribus cod, EUenhardi in eommentario (Pars III, c. I, 
§ 1) prohare conatus sum. 2) Nota, quod Closener in Cronica sua 
(*Deut8che Stddtechroniken' VIII, p. 102> de quatuordecim civitatibus 

16 loquatur. Cf, Winkelmann, ^Friedrich II! I, p. 515, et commentarium l. c, 
3) De his cf. commentarium l. c. 4) Cf. Bdhmer-Ficker nr. 4510^. 



118 ANNALES PRIOEES OODICIS ELLENHARDI. 

1262. Domini predicto f eria IIII. post dominicam Beminiscere 

victoriam habuerunt^ 
1278. Anno Domini MCCLXX.* Comes de Habechsburc 

Eudolfus per principes electus est apud Frankenfurt 
8ipt, 29. f esto Michahelis ^. 5 

1285. Cuius tempore exustus est Theodericus Holzschuc, 

qui finxit se esse cesarem^. Et idem rex Eudolfus 
2^^1- regnavit XVIII annis et obiit in divisione apostolorum''. 



a) ita e,; reeenHor manua in ntaryine addidit: m. b) reeeiUior manua aaee. XVIII, 

addidU haee: anno Domini 1291. Oni suecesiit Adolphoa de Nagsaaw. Hic postea 10 
occabnit in proelio, qaod habuit contra Albertom filiom praefati Rudolphi, electom in 
regem Romanorum. Jaffi. 

1) Haec cum Catalogo epiacoporum codicis EUenhardi (SS. XVII, p, 118^ 
iam anno 1290. conscripto ita coniuncta sunt, ut credas ea ex Catalogo 
desumpta esae; cf, praef, mpra p, 112. 2) Curia sdllemnis ista die i6 
praefixa erat; electio die 1. Octdtris habita egt; cf. Redlich, Reg, im- 
perii VI, p, 1. 3) Cf supra p. 109. 



2. NOTAE HI8T0BICAE ALT0BFENSE8. 

Codex qui suh nr, H^ in archivo Argentinensi 
Alsatiae inferioris asservatur^, quem iterum evolvi, continet 
^Ephemeridem Altdorffensem seu relationem omnium quae a 

6 prima huius monasterii ad 8, Cyriacum in Altdorff funda- 
tione sub quovis illius praesule accide>'e memorahilia, calctdo 
P. Amandi Trens Argentinensis ac huius monasterii presby- 
teri professi' a. 1748. conscriptam. Auctor ad historiam 
monasterii illustrandam codice vetustiore nunc deperdito usus 

10 est, qui db illo (f 30^ sic descrihitur: 

Anno 1200. renovavit hic abbas [sciL ConradusJ 
Anatolegion^ Altdorflfensis monasterii seu, ut vocant, 
mortnarium librnm scilicet etiamnunc hoc anno 1748. 
existentem et ex foliis pergamenicis factum formae qua- 

16 dratae, in quo libro denotati sunt dies obitus quorundam 

huius asceterii abbatum, priorum et monachorum, quin 

et anniversaria antiqua multaque alia notatu digna et 

iura, quae hocce monasterium possidebat variis in locis. 

A. Schulte, qui primus hoc qpus P. Amandi Trens 

20 tenebris obrutum recensuit^, recte iiidicasse mihi videtur 
notas histmicas a. 1132 — 1356. in eo dispersas ex illo 
'Anatolegio' per saecula perducto profectas esse. Per totum 
librum enim invenis in media narratione vel saepius post 
finem capitum acta singulorum abbatum complectentium hreves 

25 notas, quae ipso atramento a ceteris distinguuntur. Quihus 

1) Ad sequentia cf, quae disserui in commentarii parte III, cap. I, § 8. 

2) Id est *Thanatologi(m\ 3) ^MiUeilungen des Instituts fUr Oester- 
reich. Geschichtsforsch/ IV, p. 209 — 212. — Ex eodem lihro P. Amandi 
A. Schulte l. c. et 0. Holder-Egger SS. XV, p, 992 sq, notitiam 

30 saec. XIV. (non, ut dicebatur, saec. XIII) de reliquiis a Leone papa 
allatis ediderunt; Trens eam ex Thanatologio fol. 50'. transsumpsit, 
Commemorantur ibi reliquie . . . que magnus marescallus Wemerus 
de Argentina, qui coDstruxit monasterium in Grienenwerde, in uni- 
verso mundo scilicet collegit. Werne^*us marschdlcus fundator est mona^ 

36 steiHi S. Trinitatis extra muros in grunen werde siti (cf. supra Cont, 
Neoburg. ad a. 1226, p. Q\), quod a. 1264. abbatiae AUorjfensi stMitum 
est (cf, ^Strassburger UBJ I, p. 41b). 



120 NOTAE ALTOIIPENSES. 

collectis et editis A, Schulte de historiographia Argentinenst 
optime meruit. Neqtie enim dubium est, quin annales ita 
restituti in priore sua parte proximi sint Annalibus Arg. 
minoribus, qui utrique seriei codicis JEllenhardi fundamento 
erant. Itaque cum modo ad Annales priores, modo ad 6 
posteriores propius accedant, Annales minores ipsos in Notis 
historids Altorfensibus exscriptos esse nemo non perspicit. 
JEt usqtce ad a, 1233. quidem cum reliquis Annalibus Argen- 
tinensibus ad verbum fere concordant; inde vero usque ad 
a. 1262. addita, quae eodem ingenio scripta aeque res Ar- lo 
gentinenses tractent ac partibm episcopi faveant, omnia a 
canonicis Argentinensis ecclesiae conscripta esse videntur, 
qui res suo tempore gestas memoriae tradebant. Ut in priore 
Annalium parte, hic quoque diversos auctores laborem sus- 
cepisse verisimile est, sed quae cuique auctori tribuenda sinf, i6 
nequeo dicere. 

Sane Schulte erravit, qui Notis historicis saeculi decimi 
tertii illa quas ad monasterium Altorfense spectant inseruit \ 
Ista enim numquam ad Annales pertinuisse, sed ex aliis 
notis Thanatologii abbatis Conradi a P. Amando descripta 20 
esse facile intelliges, si addimenta eodem atramento distincta 
perlustrabis, quae ad historiam saec. XV. et XVI respi- 
ciunt, ubi apparet auctorem ex libro vetustiore et historica 
et necrologica adnotata promiscua prout libuerit descripsisse, 
quae ad eosdem Annales referre minime licet. 25 

Qua£ cum ita sint, ne quis miretur, quod et notae 
a. 1334. 1356, multo post priores scriptae, cum a^qualibus 
notis Argentinensibus concordent ^. Inde patet Annales Ar- 
gentinenses minores cum appendice quadam annalium non 
prius quam post medium saeculum XIV. in monasterium 30 
Altorfense inter Argentinam et Molsheim situm allatos in 
codicem Conradi abbatis transscriptos esse. Utrum iam 
exemplar in monasterium Altorfense delatum mutilum fuerit, 
an P. Amandus Trens ad arbitrium suum alia receperit, 
alia omiserit, in msdio relinquimus. 35 

ef.A.pHor\ *1132.* Anno 1132. Combusta est Eodesheim^. 
eod. m. 1142. Combusta est ecclesia cathedralis Argentinensis ®. 

a) ita c. Antecedit linea praeeedenti eodem atrantetUo seriptum: Hic abbas fscil. OttoJ 
obiit 18. Calend. Octob. b) Bodesheim c. c) cf. apud Grandidier, 'Hietoire d'Al- 
eac^ II, p. LXVII, n, m Necrologium abbatiae AUorf. fol. 67: Anno 1140. Combustum 40 
e8t Monasteriom in Argentina. 

1) Cf. infra p, 122, w. a o^ a. 1254. et p. 123, n. * ad a. 1280. et com- 
mentarium l, c, 2) Cf. infra p. 123, n. 1. 2. 



NOTAE ALTORFENSES. 



1147." Facta est expeditio lerosolimitaiia aub Con-, 
ftxado imperatore ^" et aancto Bernardo abbate Clarevallis '. 



•1187. 
'1190. 



1195. 
1197. 



I 



Capta est urbs lerusalem a Saladino". 
IIII,'' Idns lunii Fridericus imperator sub- v- 
n fluvio Saleph. 

Pacta est famea maxima^. "^ 

In feato aancti Michaelia mortuus est Hen-cf. 
rious imperator. 

1198. Capta est Haldenbureh. . . Item^ Molshem ''^ 
10 a rege Pbilippo deatrueta est. 

'1208. Rex Philippus occisus eat in feato aancti*f. 
I Albani iu Babenberch. 

■ 1211. Constituta eat expeditio puerorum^. f- 

'1228. Yineae floruerunt iu Aprili et in fine luniiY 
16 erant maturae. 

1232. Magna fuit in Allemauuia exorta haereti-sf. 
corum peraecutio, in qua exusti sunt Henricua Aureus, 
Fridericua Rex, cives Argentinensea *■ 

£t seqnenti anno mareschalcus Argentiuensis* 
[obiit^]. 

1236. Tanta erat vindemiae fertilitaa, ut uiiural! 
quartale vini venderetur pro duobua denariis^ 

'1247. Destructua eat murua in Honheim *. Et 'y 
Waltherus roarschalcHS Argentineiisis ( 



,■ c/. Cloit 



e)°i>. 



V CDiulaeiii SlSdtetlira, 



ejf.ai 



.' VIII, p. loy. 






1) Cf. Ann. imp. Arg. et Ann. Maurimon., eupra p, 45. 105. 2) Haeo 
famts f<yrtasae eadem, de qiia Ann. imperialea Arg, ad a. 1197 (eupra 
p. 71> refenint. An nuinerm anni in 1197, emendandui? Cf. Ctirseh- 
mann, 'HungersnBte im MiUelalUr' p. 157. 3) Cf. Ann. Colmar. 

16 mtn. (SS. XVII, p. 18S; ad a. 1220 : In Ai^entina Uuldin erematur, 
.... (wann c) haereticuB ease proba,tiir; fuit unus de ditioribas et 
potentioribns civibns Argentinensis oivitatifl. Be familia Guldin (Aureus) 
ef. Schulte in 'Straesburger UB.' III, p, 233, «. 2 ; Hugo Aurena (cf, 
ad a. 1225, 'Straseb. UB.' I, p. 157, l. SS) a. 1230. magister eiciutn erat 

10 (l. e. I, p. 174, n, l). -~ Algot Rex inler re<^orea e. a. 1200 (l. e. 
p. 119J nominatur. 4) Ille mmasterium S, Trinitatis apud Argen- 

tinam fundavit; cf. lupra Coni. Neoburg. p. 91. et supra p. 119, n. 3. 
5) Cf. Ctmt. Neoburg., aupra p. 99. 6) Si hoe recte anno 1247, aseri- 
d>tur, referendum est ad proelia Hemriei de StahUck epiacopi tempore 

IB Heinrici Saepe in Ahatia eommiasa; ef. Ann. Maurimon., «upra p. 107. 
«t n. i. At cf. sequentia de morte Waltheri marmhalci. 7) Wal- 
therua ScuUetus, mareeal<!us Argentinemia eceleeiae, a. 1261. lal. 3. 
QbiU. Cf. 'Straesburger UB.' I, p. 256. 284, nr. 343, 348; tV, p. 123, 



122 NOTAE ALTORPENSES. 

•ToK?* *1251. Facta est stulta pastornm ezpeditio in regno 

^^^^* Franciae K 

i*9fti* *1261.* Dominus de Gerolseck episcopus Argenti- 

/im.27'.iiensis 5. Calend. luli.^ cum maximo comitatu et manu 

validissima obsidebat civitatem Argentinensem octo^ 6 

diebus ^. 
1262. 1262. In mense Februario comes Rudolphus* obsi- 

^^^''•debat castrum de Miilhusen illudque destruxit ac domi- 

num de Steinburne, fratrem abbatis Murbacensis®**, una 

cum 60 viris captivavit. lo 

1261. Cives Argentinenses manu armata exiverunt in villas 
^^*^'^ Ernolsen et Kolbsen illasque in praeiudicium Waltheri 

episcopi Argentinensis incenderunt; quos tamen dictus 
episcopus mox persecutus est; et ex ipsis civibus circa 
centum partim capti, partim mutilati sunt^. i5 

1262. Cives Argentinenses exiverunt in castrum Lam- 
^^"'"'•^•^pertheim; quibus obviam ivit dominus Waltherus epi- 

scopus Argentinensis una cum nobilioribus Alsatiae ac 
magnum habuerunt invicem conflictum ; ex quibus tamen 
nobilibus maior pars est interfecta, et superstes ab ipsis 20 
civibus Argentinensibus captivata^ est^. 



a) in fol, 36. medio in textn P. Trens eodem, qm reliquae notae seriptae sunt, atramento 
ciddidit : 1254. Hoc anno [obiit om. <;.] venerabilis Hadwic, quae foit una ex inclusis in 
Andelau, quales tunc teraporis etiam erant in Altorph. Haec non ex Anndlibus, sed ex 
necrologio codieia Conradi deacripta esae mihi constat; ef, praef. supra p. 120. b) cf. 26 

infra n. 2, c) ita c. d) captivatus c. 

Si igitur marscalcus in pugna apud HSnheim commissa occisus est, 
haec etiam ad a. 1251. refe9'enda esset. 1) Cf. Richer. Senon. IV, 
c. 21 (SS. XXV, p, 310; et Ann. fratrum Praedicat. infra p, 128. 
et n, 4. 2) Cf, Ann, Maurimon. supra p. 108; Wiegand, BeUum 80 
Waltherianum p. 62, et Steinacker, Reg, Habsburgica nr. 331. — 
Sane duhium, an dies, qi40 ohsidio coepta sit, hoc loco recte indicetur. 
Nam die 26. lunii heUum nondum coeptum esse videtur (cf, ^Strass- 
hurger UB.^ I, p. 354, nr, 469 — 471^; V. Id. lulii amici episcopi 
ex castris Holzheim Utteras pro bono pacis dederunt; die 15. lulii 36 
cives ex urhe eruptionem fecerunt (die b. Margarethae Bellum Walth. 
e, 7, SS, XVII, p. 106), post quam statim indutiae factae sunt (cf. 
Wiegand l. c, p. 64^. 3) De Hahshurg, cf, Bellum Walth. l. l. 

c. 13. 14, p. 108 sq. et Richer, Senon, V, c. 16 (SS. XXV, p. 342;. 
4) Bertholdi de Steinhrunn ex gente Alsatiae superioris; cf, Kindler 40 
V, Knohloch, *D&r alte Adel im Oherelsass' p. 89, et Gatrio, 'Die 
Ahtei Murhach' I, p. 312. 5) His supplentur, quae de hac expedi- 
tione in Bello Waltheriano c. 11, p. 107 sq. traduntur. Unde Wiegand 
l. c. p, 68. recte ad eandem expeditionem prohatur retulisse relationem 
Richeri Senon. V, c. 15, l» c, p. 341: Unde contigit ipsos Argenti- 46 
nenses de civitate incaute exire. Quos milites episcopi invadentes 
quosdam trucidarunt, quosdam vero captivaverunt. 6) Cf, Ann, 
Maurimon, supra p, i08. 



NOTAE ALTORFENSES. 123 

*1834. In festo sancti Georgii periernnt vineae*^|5- 
prae nimio frigore, ita ut in tota Alsatia non potuerit ^pr. 2*8. 
inveniri unicus botrus^; et tamen in sequenti autumno 
tanta erat vini copia, ut una ohma vini daretur pro 
6 tribus solidis denariorum. 

*1366.* Hoc anno in festo sancti Lucae evangelistae !^f®' 
post horam nonam tantus erat terrae motus, ut Basileae oa. is. 
ipse murus civitatis totaliter corruerit multaque alia 
aedificia in diversis castris et castellis ^* *. 

10 *) Praeterea P. Amandua Trens ab a, 1262. eodem atramento 

haec praebet, non ex annalibua, ut censeo (cf, supra p. 120>; 
deaeripta: Fol. 40': 1280. Anno 1280. circa festum 8anctil280. 
Cyriaci ecclesiae Altdorffensis intercessione huius sancti mar- 
tyris in ecclesia ista quadraginta facta numerantur miracula, 
16 inter quae tres mortui ad vitam sunt revocati. 

Fol. 41 : 1283. Anno 1283. feria 4» ante festum sancto- 1283. 
rum Philippi et lacobi Conradus episcopuB Argentinensis -^^* ^®* 
consecravit in ecclesia Altdorffensi summum altare in hono- 
rem sanctorum Cyriaci et Bartholomaei dedicationemque in- 
20 stituit in dominicam secundam post pascha .... 

Fol. 56 : 1343. Quarto Nonas Aug. obiit hic d. abbas 1343. 
[scil. HenricusJ. ^«^-2- 

Fol. 61 : 1845. Hoc anno Idus lun. obiit in Domino 1345. 
hic ipse reverendissimus dominus abbas Wolphelmus, natus ^*"*' ^®* 
25 de Hochvelden. 

Fol. 63': 1351. Obiit Franciscus sacerdos et monachus 1351. 
huius loci, qui iegayit pro fratribus in refectorio annuum 
censum duorum solidorum. 

Fol. 83' : 1415 . . . III. Non. Decemb. captus est venera- 1415. 
80 bilis dominus Wilhelmus episcopns Argentinensis in Molshem -^^'^* ^* 

a domino Hugone de Yinstingen decano et consequenter a 
civitate Argentina et specialiter Tilemanno dicto Kierpfenig \ 

a) 1306 e.; ef. infra n. 2. 

1) Cf. Notam hiet. cod. Vienn. 578, BGhmer, Fontes III, p. 119, et 
85 Koenigshcfen (^Deutsche Stddtechroniken' IX, p, 869>. 2) Cf. Cont. 
Argent. Cronicae Hohenburg. eupra p. 102. cid a. 1356. et n. 2. 8) De 
ceteris notis quae sequnntur cf. comm^ntarium l, c. 



III. 

ANNALES ARGENTINENSES FRATRUM 

PRAEDICATORUM. 

Secunda parte codicis JEllenhardi a. 1290. conscripta, 
fol. 48. incipiente ^, Annales quos posteriores supra diximus, 5 
praemissis verUs: Hic incipit pars cronice de eis que 
accideront in dyocesi Argentinensi, hoc ordine dispositi 
exstant^: 1132. 1136. 1187. 1197. 1214. 1219. 1240. 1253. || 
1179 (1279) ^ 1211 (D,)K 1224 (7).^. 1251 (D.). \\ 1216(^2).;. 
1221 (D.)' 1224 (D.). 1225 (D.). 1241. 1251 (D.), \\ 1245. lo 
•r.48'. 1250.* 1248. 1251. || 1252 (D.). 1253 (D.). 1254 (D.). 
1255 (D.). 1260 (D.). 1261. 1267 (D.). 1268. 1275 (D.). \ 
*r. 49. 1258/59. *1288. 1279. || 1232. 1228. 1208. 1198. || 1219(1218). 
1212. 1190. 1142. II 1228. 1195. 1233. 1206. || 1257. 1259. 
1282. His alius scriptor^ fol. 49'. postea subiunxit notas is 
a. 1292. 1293. 1294. et 1297. 

Qui numeros annorum et argumenta notitiarum p&r- 
lustrat, inteUiget hanc seriem quodam ordine non carere; 
at difficilius est discretu, qtui ratione ductus scriptor secundus 
annales, quos in manibus habuit, ita commutaverit et per- ao 
verterit, ut et quae fratres Praedicatores attingunt a reliquis 
separata et anni 1132 — 1251. cum sequentibus nullo modo 
permixti sint^. Quod quibus causis commotus librariu^ fecerit, 
in ambigm relinquamus, id vero maximi momenti nobis est, 
quod quae praebet sine ullo dubio ex libello quodam profecta 25 
sint, quo Annales Argentinenses minores cum additamentis 

1) Cf, 8ujn'a p. 110 8q, 2) Equidem numero8 annorum, qui in codice 
nuUo spatio intermieeo sequuntur, ita eegregavi, ut ratio, quae inter eos 
intercedat, facUiua perspiciatur. Cf, quae de hie omnibue in parte III, 
commentarii, cap. i, § 2 accuratius expoeui. 3) Errores lihrarii cor- 30 
rexi, numeroe codicis uncie inclusoe addidi. 4) Hac littera D. omnia 
insignivi, quae ad ordinem s. Dominici spectant. 5) Cf. supra p. 111. 
6) Haec, quantum fieri potuit, in commentario l. c. explicare conatus sum. 



ANNALES ABGENTISESSES ERATEUM PEAEDIOAT. 126 



I' 



<f continmtione frairum Fraedicatorum comentus Argenti- 
nensis coniuneti fuerint. 

Fratres ordinis 8. Dominici, qui a. 1224. mansionem 
extra tmtros civilatis prope ecclesiam s. Etisabethae obti- 
nuerant, a. 1251, areas infra nmros non longe a monasterio 
S. Mariae donis et emptionibm acquisierunt et ihi annis 
sequentibue claustrum et eedesiam consti-uxerunt. Hlis tem- 
poribus, circa annum 1252/53, exemplar AnnaUum Argenti- 
nensium minortim a quodam fratre rerum historicarum slu- 
dioso, aliis omissis, aliis contractis, transscrtptum et quibus- 
dof» additamentis a. 1224 — 1251. auctum est, quae partim 
ordinem s. Dominici et conventum eius ArgenHnensem respi- 
ciunt, partim ree inde ab anno 1240. gestas memoriae tra- 
dunt. Haec a fratribus PraediccUoribus ab a. 1252, usque 
ad a. 1261. p&r singulos fere annos conHnuata sunt; dehinc 
pauca ad a. 1267. 1275. subiuncta esse videntur. 

Ei Annales ArgenHnenses fratrum Praediealorum — 
nescio quo modo nec quo anno — ad clericos transierunt, 
qui Ellenhardo magno auctore et duce siudium rerum suo 
tempore gestarum navabamt. Ubi tionnuUa, nisi fallor, ad 
a. 1268. 1279. 1282. 1288. addita sunt. 

Ita factum eet, ut a. 1290, libellus ex Annalibus 
minoribus ortus et auspiciis frairum Praedicatorum atfetus 
in monasterium Argentinense rediret, ttnde antiquissimi civi- 
taHs Annalee ante unum et dimidium fere saectdum orti 
erant. Magnus enim Ellenhardus, procurator fabricae Ar- 
gentinensis monasterii, Annates fratrum Praedicatorum usqm 
ad a. 1288. perductos in codice iussu suo conscripto et postea 
ad kospittdem domum translato exscribendos curavit; quo 
exemplo, cui tertius scriplor quaedam a. 1292 — 1297. sub- 
iunscit, annales illi ad noslra tempora pervenerunt. 

Sis omnibus, quae, ut accuratius probarem, in com- 
menfario operam dedi, re vera fata Annalium minorum et 
praesertim fratrum Praedicatorum recenseri inde sequitur, 
quod vestigia alteriue exemplaris illius libelli in Annalibus 
Cdmariensibus minoribus animadvertimtis. Frater ille ordinis 
8. Dominici Colmariensis ad breve opuscuhan suum eon- 
gerendum praeter Continuationem Neoburgensem Cronicae 
Mohenburgensis Annahs Argentinenses fratrum Praedicato- 
rum nactus ab anno 1211. usque ad a. 1260. exseripsii^. 



■ 1) Cf. 



126 ANNALES ARGBNTINEN8E8 FRATRUM PRAEDICAT. 

Editionem ita instUuendam curavi, ut quam meudme 
codicem Ellenhardi sequerer; notis criticis ea coUegi quae in 
Ann. Colmariensibus cUiter tradita vel melius servata esse 
videntur. Mediis litteris omnia expressa sunt quae — usque 
ad a. 1233. — ex Ann. Argentinensibus minorUms provene- 6 
runt. Itaque et in priore parte et in sequenti maioribm lit- 
teris expressa sunt illa, quae alibi non leguntur et quae 
fratres Praedicafores retulerunt. 

HIC INCIPIT PAES CRONICE DB BIS QUB ACCI- 
DER[JNT IN DTOCBSI AEGENTINENSI. lo 

cf.A.pHor. Anno Domini MCXXXTT. Combnsta est Rodesheim. 

Anno einsdem MCXXXYI. Facta est cedes magna inter 
episcopum Gerhardum* et Fridericum dncem in Donzenheim. 
Anno Domini MCXLH.^ Combustnm est monasterium 
in Argentina. 15 

J^7^- Anno Domini MCLXXIX.® Concilinm Romannm 

etA.Maur.sah Alexandro papa tercio temporibus Friderici impera- 
toris, nbi Theodericus Metensis episcopus deponitur et 
alii quam plures. 
ef.A.prior. Anno Domini MCLXXXVII. Capta est lerusalem a Sala- 20 

tino rege. 

Anno Domini MCLXXXX. ^ Fridericus imperator sub- 
mersus est. Iste destruxit muros Mediolanenses, et tres 
reges inde ablati translati sunt in Coloniam^. 
cf.Not.Au. Anno Domini MCLXXXX V. ^ Facta est maxima fames 26 

in terra. 
""^yitAu; Anno Domini MCLXXXXVH. Heinricus imperator mor- 

tuus est. 

Anno Domini MCLXXXXVHI.^ Haldenburg et MoUes- 
1199. heim destructa sunt a rege Philippo. Eodem tempore pre- so 
dictus rex obsedit civitatem Argentinensem et niinime 
profecit etc^. 

a) ita c. ut supra p. 114; lege Gebhardam. b) lege MCXL. Secando; ef. aupra p, 114, 
H, 2. Friue MCC eeriptum, CC delet., C eum 8equeniibus numeris add. c) MCCLXXIX e, 
d) prius MCC tcriptum, CC deUt. , C cum aequetUibus numeris add, 85 

1) Haec in Ann. Arg, minonbus iam non acripta erant, Utrum a 
fratribus Praedicator^ms an a librariis qui Ellenhardo duce Annales 
produxerunt et traneecripserunt adiecta sint, discemere nequeo, 2) Haec 
quoque quis addiderit, in dubio relinquamus. Ea ex fonte uberiore 
hausta esse litteris etc. prohatur, Cf, Ann. imp, Arg., supra p. 74, 40 
unde patet obsidionem a, 1199. factam esse, et Chron, Ebersheim. c, 35 

(88. xxni, p. 448;. 



res primo in Argentinam * 
sub domino episcopo Hein- 
rico de Veringen. 



ANNALES ABGENTINENSES PRATRUM PRAEDICAT. 127 

Anno Domini MCCVI. Datum fuit unum quartale 1206. 
vini pro II solidis. Sequenti ebdomada dabatur pro 
II denariis, et vas vacuum pro duabus libris. 

Anno Domini MCCVni. Philippus rex occiditur. cf,A.pHor. 

6 Anno Domini MCCXL Ordines fratrum Predica- 1211. 

torum et Minorum inceperunt^ sub Innocentio papa 
tercio et Ottone imperatore. 

Anno Domini MCCXIL Expeditio puerorum. ef,Kot,Au. 

Anno Domini MCCXnn. Occisi suntLupi X. KaL Febr. efA.pHor. 
10 Anno Domini MCCXVI. Ordo fratrum Predica- 1216. 

torum confirmaturi a domino Honorio papa tercio^. 

Anno Domini MCCXVIII.* Cedes GaUicorum m%'A.'^or,' 
Rodesheim. 

Anno Domini MCCXIX. Capta est Damiat. cf,A.prior. 

16 Anno Domini|MCCXXL Obiit beatus Dominicus ^ 1221. 

Anno Domini MCCXXIIII. Anno Domini MCCXXIIII. 1224. 
Circa XLam inchoata est do- Venerunt fratres Predicato- 
mus fratrum Predicatorum 
in Argentina extra muros 
20 sub domino H. episcopo de 
Veringen ^. 

Anno Domini MCCXXV. Obiit beatus Pranciscus ^ 1226. 
Anno Domini MCCXXVni. ^ Factaest cedes ° i n Bla- cf. a, prior. 
dolzheim sub domino Bertoldo Argentinensi episcopo 
25 dicto de Tecke^. 

Anno Domini MCCXXVIIL Vinee floruerunt in Aprili, cA JVo^ ^w. 
et mature uve habebantur in festo beati lohannis 
baptiste. 

Anno Domini MCCXXXII. Facta est persecutio 
30 hereticorum ^. 

a) MCCXIX. c, corr. e MCCIX. b) ef. Ann, Colmar. minorea (8S. XVII, p, 189> 

ad hunc annum: Bertholdus episcoptxs Argentinensis in Bladulsheim homines impera- 
toris devicit. Messis terminata fuit ante festum s. lohannis baptiste. c) cedens e, 
d) dco de Tecke in loco raso. 

85 1) Cf, Ann. Camar, min, (SS, XVII, p. 189;. 2) Cf. Bdhmer- 

Ficker nr, 6201. 3) Heinricus epiacopus iam anno 1223. mortuus est; 
ex quo cogi potest verba sub domino H. episcopo de Veringen a librario 
nostro adiecta eaae ; ef, n, 4. 4) Haec ad verbum cum Catalogo episco^ 
porum Argentinensium in cod. EUenhardi ab eodem scriba exarato 

40 (SS. XVII, p. \Yl) concordant et inde desumpta esse possunt; cf, com- 
mentarii mei partem III, cap, I, § 2. Sane perperam hic et illic annus 
ineamationis 1224. adiectus esset, si frcttres Praedicatoree re vera aub 
Heinrico episcopo Argentinam intravissent, Quorum prima in tabtUis 
civitatis mentio facta est ad a, 1225: priori fratmm ordinis Predica- 

46 torum ultra Bruscam (^Strassburger UB/ 1, p, 160;. 5) Potius a, 1226. 
6) Fratribus ord. PfxtedietUorum Argentinensibua Gregorius papa a, 1232. 



128 AXNALES ARGENTINENSES FKATRUM PRAEDICAT. 

ef.yt.Att. Anno Domini MCCXXXUL* Wernherus Probus 

marschalcns obiit. 
1210. Anno Domini MCCXL. Facta est discnssio inter 

Gregorinm papam et Fridericnm imperatorem^ 
1241. Seqnenti anno obiit idem papa^ 5 

Anno Domini MCCXLI. Crnx predicata foit contra 

Tartaros. 
1245. Anno Domini MCCXXjY. Concilinm Lngdanense 

snb Innocentio papa UII. celebratnm est, abi deposnit 

Fridericnm imperatorem -. lo 

1248. Anno Domini MCCXLVIIL'* Cmx predicata est 

contra Fridericnm imperatorem et snos fitntores'. 

1250. Anno Domini MCCL. Obiit Fridericns imperator^ 

1251. Anno Domini MCCU. Mnltitndo^ pastoram in 
*f. > •#, ^tt. Frantia congregatnr *. ^ is 

Anno Domini MCCLI.^ Anno Domini MCCLI. In- 

Temporibns Innoeentii pape travemnt Predicatores ad 

im. et domini H. episcopi locnm nbi nanc sant sab 

Argentinensis transtnlerant domino H. de Stalecken^ 

se Predicatores ad locnm nbi ao 
nonc snnt^ 



a' tf. Amm. Colmmr. tmim. 7. r. W «. 13S3: TnBaUtns s. DomiiiieaB. Sncfac* «. 1SS4. 
tmmmii^mtmi m«. b' |8<ri pmtmit, mt iArmrimg «■ kie •Mcril, ftM» m Aam. fr. Prmed, 

44 jii^M «u 1316. flpMf Drmmlttifmrt foiwit— mtmtm «rwmt. Dt fM Amm. C mU mm r. mm. 
/, r..* PBfnui tiut i» Pnackfart. Die Oswaldi CoBradms rex Thetrade Tfctw ab e|»- 25 
scopis. Cf. ttfrm CW. Gmdtfridi p. 117. mt rnMiffi ■■■i Men I. c. f 2. e) hmrmmt 
m*tmrmmK {•«« m Amm. C»h mmr. Mt«. /. r. - Fnter Boco eardiKatis legatas eauitJiTit prinuun 
mittTiTi in area Predicatoram ia Ars^txBa. Cf. imfrm m. S. 



MfiiM Ii$emmbiri mtamdmrii^ ui ctmira haertiict» jn Ofeif i e m t CStrastb, VB.' 
L p. 179); cf. Cktrom. Ehen^^emm. c. 42^ /. c. p. 453: Amm. Coitmar. mnm. » 
^prm p. 121, m. 3. 1> Cf. Amm. Coimtar. ami., SlS. XVU, p. 189 «g. 
2> Cf. Md^ p. IdlX n. d. S) Cf. de kac praedicatiomM Bdkm9er--Ficker 
nr. 7619. 7663. 7981. 7990. 7996. 8037 : de frairibus Praedicaioribms, qmi 
partef ecdetitMi e^ermmi cf. ib. mr. 3765. 3766. -4^ Oiai aeqmalem^ moii- 
iiami Stiiae AlUmrfmsee fcf. eupra p. 122/ comiimeamiy mom ommimo reieiem' 36 
dmm$ eti kat%c qmogme er Amtn. Ar^emiimemtibms mumoribms profedmmt esse. 
AbkiBK^ cerio frairfs Pratdicaioi^ smo Mairie opms pt^mcebami; cf. praef. 
smprm p. 125. 5) UatK MBtramfqme rtiaiiomem tditm m ^Ijmi. fr. Preud. 
forimsse 9^om ejrHiisse im c om w M mit m rio /. c. erposmi. AMerm (qmam m 
dt^xtrm parie ceti o car im ms) cmm C&tabs^ qpise. Arpeml. 1. c jl 118. eoiH 40 
cordai^ cf. smpra p. 127, n. 4. mt imsimmt cmm iUo loeo «. 1224. imde 
dammpta esse ridmeimr: akerm am Ubrario ascribemdm sit^ dmbimm esL 
Fieri p'*^4i^ mt im Amik. AMymtimtmsibms fr. Prmai. ea qmaqme oeripta 
fmeirimf. ^m*.f mmmc im Amm. Cobmar. 0»m., smpem m^ c «SsfSy iefumtut ' . 
/V citr^j ^ 'WfMmM mtttrm mmrcm sda^ qmmm Wmilhwms Semitetmt 45 
iM4M^K\^< Arf emtit t emj ib mf frmtribms remdidermi^ cf. ^Strmstb. UBJ I, 
p. 240, 267, Hm^ cardittaiis iefotms m. 125L dtiit licaitam eon- 
sm^ndi ui «Ktt be«ti BftrthokaiiMi . . eeelcsiiiii cc ilwliiim fef. d. 

p^ «£0«, > #f MtMMI JMMWM flMt OtliVfWll </• 



ANNALES AHGENTINBNSES FRATKTJM PRABDICAT. 129 



Auno Domini MCCLII. Occiditur^ apnd Mediola- 1262. 
rjm beatus Petrus de ordine Predieatorum cum auo " *' 
soeio Domimco ^. 

Ipso auno obiit apud Argentinam venerabilia pater ("-"opj 
s ''rater lohannes, eiusdem ordinis, episcopns^. 

Anno Domini MCCLIII. Canonizatus ^ est apud 1253, 
Paruaium VII. Idus Marcii beatus Petrus predictus 8ubjKir<.B(Mx 
domino Innoeentio papa. 

Anno Domini MCCLIII. VII. Idua lulii quartale /■(. s 
veteris annone vendebatur pro XVI solidia et in cra- /■.(.! 
stino eiusdem diei dabatur pro VII solidia; qnartale 
novi tritici pro IIII solidis. 

Anno Domini MCCLIIII. VI. Kal. lulii inchoatalSB^ 
eat prima fossio fundamenti ecclesie fratrum Predieato- ""■ 
5 rum. Postea V.* Kal. lul, positus est lapis primarius a/B«. ; 
domino H. episcopo de Stalecke retro maiua altare inter 
comu dextrura et murnm circa pedes VIII aubtns ter- 
ram, et nomen episcopi scriptum est in eodera*; et 
IIII. Kal. lulii inchoatna est murus. J^""-; 

Anno Domini MCCLV. In vigilia omnium aancto- 125{ 

rum Predicatorea inceperunt celebrare divina in ecelesia""" 
8ua nova. 

Anno Domini MCCLVII. Festo lohannis baptiste 1251 
facta est cedes in Setae^ """ 



i» mandato suo (cf. ib. p. 269J narrat ; licet aactoritate nostra in curia 
B. Eartholomei ArgentineBsi se traostuliseent, et noe in Bignum date 
eiB licenoie ibideni conatruendi capellam . . . in eadem curia sub qua- 
dam tentorio misaam aollempnem .... celebrassemua pnblice, et pre- 

dicta omniB pOBSedissent . . . et demum eadem anctoritate et licencin 
, , in eodem loco quandam edificasaent capellam iigneam. 1) Cf. Ann. 
Colmar. min. l. c. p. 190. 2) De oecisione Petri Vironensis cf. Acta 
SS, Boll. April. III, p. 688 sq. 3) lohannes de Wildeshatieen, episeopu» 
Bomensis, dictus Teutonicus. Cf. epitaphium in choro eceleaiae PraedieO' 

i6 fetrwn a, 1870. destrvctae, quod Grandidkr iransscripsit ('Nouvelles 
Oeuvres inid.' Y, p. 3SS) : fPi^ater lolianneB Dei gracia episeopus et 
magister ordinis fratrum Predicatorum, Obiit anno Domini MCOLHI. 
H, Nonas Novembris. E.equieacat in pace. Amen, 4) Cf. Wimpfi- 
ling, Catal. episc. p. 60. et commaOarimit l. e. — Miro eam a. 1873. 

hic lapis ea: rnderibus effoaaus ut, qui in fronte agnwm Dei et nomen 
episeopi: Henric? epo Arg. prae}>et. Cf. Straui in 'Bulletin de la SociSS 
pour la conservation des monuments en Ahace, II. airie.' IX, p. 89 sq^. ; 
arte phototypiea e<rpressum praebet Ficker, 'DenkmSler der elsSssischm 
AlttHumssammlvng zu Straeeburg', iab. V. 5) De hts cf. Ann. 

1 Wormat. (SS. XVII, p. 59.J; ad eadem speetant gttae abbas et conventK» 



L 




130 ANNALES AR0BNTINBNSBS PRATRUM PRAEDICAT. 

1258. Anno Domini MCCLVIII. Tanta ' f uit aeris intem- 

perieg, qnod annona compiitrivit in terra, et botri cradi 
et immatnri remauserunt, ita qnod tempore vindemiamm 
geln Buperveniente in sportis et in saccis inferebantur* 
et in torcularibus'' cum calciis calcabantnr", et effluzit ■ 
glacies cum vino^. 

1269. Sequenti autem anno crevit optimum vinum^. 

Anno Domini MCCLIS. Dabatur quartale vini pro 
IIIl sol. et qnartale frumenti pro IIII sol. in cima 
domini de Dalmazingen'*' *. u 

1260. Anno Domini MCCLX. Consecrata ^ eet ecclesia 
Predicatorum a domino lacobo Metensi episcopo^ in capi- 
tulo generali ' sub domino Walthero electo Argentinenai. 

1261. Anno Domini MCCLSI. Orta est penitentia que- 
dam flagellafcornm in Tuscia et in Itoma, et per Lum- jf J 
bardos venit in Tbeutuniam, ita quod de partibus supe- 
rioribua una simul processionaliter bini et bini veneruut 

in Argentinam dorsis denudatia ae flagellando plus qoam 
MCC; et ibidem cessavit^ 

1267, Anno Domini MCCLSVII. Translatua est beatua $ 
Dominicne in tummam novam, capitulo generali Bononie 
celebrato ''. 

1268, Anno Domini MCCLXVIII. Karolus rex Sjcilie 
capite fecit truncari'" Conradinum filium Conradi apud 
Neapolim, cnm vellet invadere regnum Sycilie, quod ad ■ 
se dicebat inre hereditario pertinere, temporibus Cle- 
mentis pape IIII. ". 



m</nasl6>'ii Salse?isis Atex:ar>dro papae r^alenmt ('Strassbnrger UB.' I, so 
p. 818, nr. 423J. 1) Cf. Ann. Colm. min. l. c. p, ISl. 2) Cf. Sicher. 
Senon. V, c. 5 (SS. XXV, p. 333J. 3) Cf. ib. p. 334. 4) Haee 
fortetase est curia Ulrici canioria ArgeHtinensis ecelesiae dieti m Tal- 
mesitigeft, in gua capeUa e. Margaretae sUa erat (cf. 'Strasshurger US' 
I, p. 198>. Ulrieus inter prateipuos fautorei fratrum Praedicatortim t 
nominatur (cf. Wimpfeling loeo mpra p. 129, n. 4. eUato). Cf. t H mk 1 
epitaphitim, posteriorHnts quidem tampor^»fs in clausiro confeetum, gtiei j 
Orandidier descripsit : Anno Domini MCCLH. obiit generosQB domi 
frater UlricQS de DsilinaBingeu, qaondam citator et scoIaeticoB mu 
eoclesie Argentjnenais et prepositns S. Petri iunioris, fundator hiiiiu I 
domuB. ('NomeVes OewBres Md.' V, p. 334/ — Cf. eiiam G. SeAm 
'Strassburger Qasaea- u»d HSvsernamea' p. 45. 5) Aela M 

capituli apud MartHe et Darand, Thes. anecd. IV, col. 1728. 6) Be 
flagellaioribus ef. praeter alios auctores Herimanni Altahensis Atmatm 
a. 1260 (SS. XVII, p. 402J. 7) Cf. acta huius capitali apud Mar- u>M 
thxe, Thes. aneed. IV, col. 1745. 8) Haec ad verbum fere eoneordant 




I 



ANNALES ARHENTINENSES FRATRUM PRABDICAT. 131 

Anno Domini MCCLSXV, Fnerant deleti ordines 11 
SaccitaTimi et quorundam aliornm in concilio Lugdn- 
nensi per dominum papam Gregoriom X. '. 



I 



CONTINVATIONES. 

Anno^ Domini MCCLXXIX. Tantum venit (rigas 
aabbato' ante Oculi et d^obus diebua sequentibus, quod 
omnes fructus arborum perienint^. 

Anno Domini MCCLXXXII. Feria V. ante lacobi 
Wegelenburg eaatrum expngnatum est a ciribus Argen- 
tinenaibuB et domino de Ohsenstein* advocato Alsatie. 

Anno Domini MCCLXXXVIII. Vise fuerunt gla- 
cies circa festum beati Urbani et cboruacationea et toni- 
trua circa featum XI milium virginum. 

Ipso anno vinum periit ^. Annona antem in tantum 
profecit^ quod quartale tritici vendebatur pro XXX de- 
nariis, quartale siliginis pro XX, ordei pro XIII denariis. 



•Anno'' Domini MCCLXXXXIL Espugnatum eat l 
opidnm Sermersheim apud Kagenheim a domino C. 
epiaeopo de Lichtenberch et a civibus civitatia Argen- 
tinensis '. 



■) anlbttlo c. b) dMnc alita tcriplor panea addidll. 

eum Chronico quod Godefridm de EHsmingm ex mandato EUenhardi 
eompotuit (SS. XVII, p, 122>; unde intelleges ea non ad Antmles fratrum 
Praedicalortini pertinere, sed a eonlinuaton eormn ineerta esse. Cf. 

SG comtnentarium t. e. 1) Cf. eanon 23. coitcUii Lugdvn., Mansi, CoTte. 
XXIV, p. 98. I^atre» ordinie Saceitaram usque ad a. 1297. >'» area 
tua el edla Omnium Sanetorum in auburbio Argentintnsi eommora- 
bantur. Cf. 'Straasburger DB.' II, p. 165, nr. 208; III, p. 326, 
nr. 1083. 2) Exhine nihil quod ad fratres Praedieatorts speelat; 

30 quae sequuniur fortaaae ex notis quibusdam desumpta sunt, quas Chro- 
nieo Godefridi de Ensmingen fundamento erant. 3) Cf. Ann. Col- 
mar. maiores (SS. XVII, p. 204) .■ quarto Non. Martii venit frygna. 
4) Otto III. ab a. 1280—1294. adcoeatvs erat AUaUae. 6) Cf. Ann. 
Cotmar. maiores l. c. p. 215: 17, Kal. Mftii nocte perierant vinee. 

35 6) Haec eerba proxima aunt eis quae in Chronico Oodefridi de Ens- 
mingen de messe a. 1278. dieuntur (SS. XVII, p. 125>; ef. eommenta- 
rium t. e. 7) Expeditio eontra Ounontm d* Bereheim, dominvm castri 
Sermersheim, autumno a. 1292. suscepta tam erat. Cf. Rotulum expen- 
sarum S. Stephani adhuc ineognitum, quem v. cl. Wentzeke t» 'Zeitechriff 

*S> fHr die Gesehickte des Oberrheins' N. F. XXIII. edUurus est, ad a. 1292 : 
Item ia eodem tiaiio in die Galli (Ocl. 16J dedit domina abbatiBsa domino 




132 ANNALES AHGBNTINENSES FRATRUM PRAEDICAT. 



Item eodem anno comparavimns organaa, qne t 
atabant qningente libre Argentinenais monete'. Eodem 
tempore fnerunt procuratores fabrice Lucas milea* et 
Ellenhardus maior prope monasterium ^. Et magiater 
Guncelinus de Franfeenfort paruvit predictas organas. 

1292. Apno Domini MCCLXXXXI." Feria tercia poat 
Philippi et laeobi* electus est Adolfus coraes de Nasowe 
in regem Eomanorum apud Frankenfurt concorditer per 

a*'- **J. omnea principes imperii, Eodem anno coronatus fuit 
apud Aquisgrani. n 

F^^^^ Anno" Domini MCCLXXXXII. In quadragesima 

'tranalata est ecclesia Honaugienaia apud Rinaugensem 
civitatem per dominum Cunradum epiacopum Argenti- 
nensem de Liehtenberc propter inundationem Iteni *. 
Causa translationis fuit magna insolencia canonicorum i 
ibidem ^. 

rwr^l^' Anno Domini MCCLXXSXIII. In quadragesima 

expugnatum fuit opidum Sermersheim per dominum C, 
episeopum Argentinensem — quod opidum fuit Cunonis 
militia de Bereheim — et funditus evulanm'. i 

1293. Anno Domini MCCLXXXXIIL In auctumpno ob- 
(Od. sor.jaidia" facta est per Adolfum regem opidi Columbariensis, 

et expugnatum fuit castrum Gemere, quod fuit domini 



I 



episoopo SII libras denBriorum Arg. ad oomraunem collectain, qusm S6 
impoauit omnibuB claastrie et clericia per totam dyecesin Argentinensem, 

Ceo qaod destrnxit castram et oppidum Serimirsliein) domino de 
heim. Cf. etiam Mathiam NuKmbarff. (Bdhmer, Fiynies IV, p. 168J; 
Onno aatem de Eerghein miles, preaea principiE in Alsatia elatus, infe«tanB 
Cnnradam de Lichtenberg epiacopum et etiam cives Argentineaees, 10 
Dtra eoa principem incitavit. Illi autem opidum Cunonia Sermers- 
m deBtmxenint. De Ciimme dt BerghHm cf, Beeker, 'GeschickU der 
'ebslandBogtti im Elsasa' p. 20 sqq. 1) lUa organa iam a. 1298. 

jttigaimo ineendio periirvnt. Cf. Chron. EUenhardi l. c. p. 139. 
Imcos de Eckicersheim, procurator ab a. 1290 — 1295. 8) Eiien- » 
,rdvs magniis ante monaslerium, quem ab a, 1291 — 1303. magistrmn 
brieae inrtnimus. 4) Id est dit 6. Maii; sed Adoifus iam die 

Maii rex eleelua 6st; ad diem 2. Maii archiepiscopus Maguntinus 
•ineipes eleelorea conTOcaveral (ef. LL. Const. III, p. 456J. 5) De 

-3C translatione, qnae iam a. 1291. facta esse ridetur, cf. quae Grandi- to 
'•*r, 'Oeurres inM.' IV, p. 72 sq, eollegit. 6) Hic auelor eieprimit, 

td ipsi de translationis eausa seMtU. 7) Cf. supra ad a. 1292, 

•i. 7. — Die 28. Febr. a. 1293. Conradus eptscopus ciribtu 
teneibus eeripserat « non nisi cum eis pacem eum CuTtone milite 
■«M ; die 3. Aprilis Cuno de Bergheim paeem episeopi et timbua 4S 
Gf. 'Siraseburger UB.' II, p. 140, nr. 181. 182. 



ANNALBS ARGENTINENSES PRATRUM PRAEDICAT. 133 

de Eapoltsteine ^, qni etiam tunc captus fuit cum aliis 

pluribus ^. 

Anno Domini MCCLXXXXIIII. In die beate Mar- 1^ 

garete virginis annona valuit in Argentina: siligo vide- 
6 Kcet tredecim solidos et triticum XIIII solidos; et in 

die Marie Magdalene sequenti non inveniebatur panisiMZ.22. 

venalis in tota civitate Argentinensi ; eodemque die 

fracta fuerunt omnia scampna panificum per vulgum 

civitatis Argentinensis. 
10 Eodem die Margarete cives Argentinenses dede-iM.i6. 

runt in elemosinis pauperibus centum quartalia sili- 

ginis una vice *. 

Anno* Domini MCCLXXXXVII. Tempore auctump- 12OT. 

nali tanta excrevit habundancia vini*, quod vacuum 
16 vas vendebatur pro una libra; et quicumque habuisset 

centum vacua vasa, habuisset quinquaginta plena vini 

pro quinquaginta vacuis. Vetus vero vinum dabatur 

gratis, ut vacuarentur vasa et implerentur novo vino. 

Et clamabatur publice in civitate : ^Bonum vinum gratis V 
20 in diversis cellariis. 

Et quartale annone vendebatur pro VII solidis^ 

a) haee eUio atrametUo neseio an qb eodem aeriba add, 

1) Anselmi, 2) Cf, Chron, Mletihardi l, c, p, 185. In Ann, Chlmar,, 
maior, l. c. p, 220. narratur Adolfum regem XVI. Kal. Ottobris Ra- 

26 poJawilre vettisse, in vigilia s, Michaelia Columbariam obsedisse, Ftisius 
de omnibus quae hic acdderant Chron, Colmar, l. c. p. 258 sqq. De 
paf^, quam Conradua epiecopus tunc egit, ad auxilium CdlunAarim' 
sium contra Adolfum regem profectus, cf. etiam notam in Botulo ex- 
pensarum S. Stephani supra (p, 131, n, 1) meniorato : in XVIL anno, qui 

80 talis est MCC nonagesimo tertio, in septimana ante festom b. Athale 
dedit domina abbatissa, videlicet Anna predicta, domino C. episcopo 
centum quartalia siliginis, <]uorum quodlibet quartale aolvebat Xl sol. 
noYorum denariorum, pro eo quod episcopus predictus iacuit apud 
Bubiacum cum magno exercitu contra regem Adolphum, qui tunc :tem- 

86 poris obsedit civitatem Columbariensem. 3) SimUia de caritate an- 
nonae in Ann. Colmar, maior. l. c. p, 221. 4) Haec eadem verba de 
vindemiie a. 1261. in Bello WaUheriano 1, c, p, 107. 5) Cf, Chron^ 
EUenhardi l. c, p, 138 ; Ann, Colmar, maiores l. c, p, 222 sq. 



INDEX. 

Sdgmk A. Hof meister. 



15^ aL 

cunm CS^ igl 



AlbflBtB IT. camm it 



lifiTfriiiiB s^ 

1* 



M.-L 



Alkmrr,esim,BtmLUr^ ^i 



33,1. 






L 



Bom^ ffl. F»iiffi 



MifiiiiiL 43, 




50,91 

AcUbortiB ^ik: IFaEBme. 3S, is. Adrwnw L papa lO^ ]& 
AiaSbettm oamm ^ Anmbuxs^ m, \ttrmnm IL p^ ao^ i. 

o. 18: fr.: Otto IL ma^ddo Adrimiiffy llMlriMiniv IT. 

B g MMieu l iut jg; [ ^^ & 50, 5. 106, »l 

Jl^blbesEtaB oomei de Bogcn M^s. ; S,Aifp&tmim^StrSiOmmi 
AdaSbmtnM HL eames de fiifaes- i Jiwipwf 83^ lo. 

Imrefcy eomei ^«mnc (AlmtBe) j (Aegyptiii^ SgTptw l€s> 40i> 81, »; 

M, S ; fil. : BadalfiiB iL soldsiii: SibitiB» Sl-r 



I 



I 



(AemilioB), Bmiliiii Fanliu oos. 

Rom. 23, sb. 
(AetiuB), Etiue, patriciuB 24, m. 
S. Afrae eccl. Augiistaua 22, 16. 
AfricB, AfTricA 14,«). 19,40. 24,W. 
Aguea uxor Heinrioi IIL imp. 

28, £6. 29,1. 31,10. 
AguBB uxor Heiurici Leouia ducia 

c. Mathildis. 
A^ea filia Heiurici IV. imp., uxor 

Friderici I. de Stoyphe ducis 

Snev. et Leopaldi IH. march. 

Auatriae 41, i&, 42. 47, is. 
Aesea iilia Priderici com. de Sar- 

burch, Dxor Friderici II. ducis 

SneviBe 43, 9fi. 
Anies filia Bertholdi II. duda de 

Zeringen, mater Wilhelmi com. 

(Burguadiae) 49,6. 
Agnea i^erptram Bertha) filia Leo- 

paldi III. maroh. Auatriae, uxor 

WJadialaill. dacis Polomae42, bb. 
Agnea filia Conradi com. palat., 

uxorHeinrici cotn. palat. Rheni 

48, 1. 
Agrippa 9, 10 ; f r. : Nero, Grannue. 
Ainio archiep. TharetanuB (Taren- 

tae.) 74, i. 
Aiolandus, Agyolandus, rex Africae 

14. 15, 10. 
Aiati 12, 6. 

Aiatulfua n. Haiatulfus. 
Alamanni v. Alemanni. 
AlaricuB rex Gotborum 24, i. 
Alhanensis (AJbano) (card.) epiao. 

32,46; card. epiac; Petrua, 

FelagiuB. 
Alberia 0. Albia. 
AJbero, AJbertus v. Adalb. 
Albis, Aiberia, a, Elbe 10,46. 48, lo. 
AJbiensee, qui et Raptarii vet Oo- 

terelli, haeretici 83, b ; cf. 115, lO. 
AldoIfuE V. AdolfuB. 
AlemanDi, Alamanni (= Smvi) 

11,40. 15, iB. 22. 42. — Aleraan- 

ula, Allemanaia = Suevia 5. 9, 26. 

20. 21, sa 26, *o. 27, m. 30, lO. 

31,30. 33. 36,10 — 88,16. 41, *6, 

42. 44. 45, B. 62, i6. 65, m (?). 

66,10. 105,16. 121,16; rex: Ka- 

rolus 111; duceB: v. Suevia, 
Alemanni (= Teutonici) 42, i. — 

Alemaiinia, Alemania, Deutsch- 

land 42, 1. 53, so. 65, » (7). 81. 



82, 6. 96. 97, 10. 114, ib. 115, lo. 

116, jo. 
Alemanui (miiiiea ord. S. Mariae) 

»3,6; cf. Teutonioi. 
Alexander IL papa — Anshelmua 

episc. Lucensia 29, lo. 30, b. 
Alexander III. papa 60, 6. 61, w. 

62, ih. 53, 6. 106, 6. 126, 16. 
Alexandria oiT. Aegypti 16, 40. 

25, 36 ; p a t r. : Nicolaas. 
Alexaudria civ., Ale»aandria 54, i, 
Alexiua I. imp. Constantiuopol. 

32, M. 
Alfonsua n. HadefonsuB. 
AJpes 9 ; cf. Pyreaei. 
Alpinae partes regni (Lotharii L) 

10, ib. 
AlEatiB, AJaacia 5, is. 19, b. 21, io. 

37, 6. 60, 16. 51, 1. 63, 1. 69, 6. 

71. 73,90. 74,10. 88,15. 96. 96,5. 

97,16. 100,10. 101,15 — 108,10. 

108,16. 122,15. 123,1, 131, 10 ; 

de A. baroues 95, i ; nobilioreB 

etfortioroBA. 108,16) nobiliores 

A. 122, ib; A. inferior 73, m; 

lantgr.: AdalbertuB III. comeB 

de Haoesburch, Heinricui, Hein- 

ricus SigehertnB ; a d v o c. : 

Otto III. dom. da Ohsenstein. 
Althahe coen., Nieder-Altaich(dioee. 

Patav.) 5, »6. 
de Altdorf (Wilrt. OA. Ravena- 

burg): Welphi. 
Altorph, AltdorffenBe monaBt., AU- 

dorf (Kr. JHalgheim) 119, lo. 

122, io; eocleBia (b. Gjriaci) 123; 

altare sa. Gjriaci ef Bsi:tholomiel 

123,16; refectorium 123,85; ana- 

tolegion 119, 10 ; abb.: Henri- 

ous, Wolphelmus ; m o n. : Fran- 

AJtman 

37. 

Amedeus ti. Hamideua. 
AmalricuB (de Lusignan) rex Cypri 

67, 10. 
AnaBtaaiua IV. papa 47, 5. 
Anastaaiua II, qui et Artemius, 

imp. Conatantinopol. 1, so. 
de Andehs, Andeah« (Ober-Baiem) 

marchio: Helnricus. 
Andelau, AndelahenBO coen., Atid- 

lau (Kr. Schleftstadt) 20,40. 

122, So; incluaa: Hadwic. 



9 episc. Patav. i 




136 



INDBX. 



de Andlah, Hoh-Andlau prape 
Barr, dom. : Eberhardus. 

Andreas 11. rex Ungariae 85, lo. 
86,16. 87. 95,20; uxor: Ger- 
trudifl; filia: Elisabeth. 

Andreas mag. Toletanus 93, lo. 

de Anehalt, Anhalt, c o m es : Bem- 
hardus. 

S. Angeli tit. Bom. card. diac. : 
Gregorius, Romanus. 

S. Angeli castellum Rom., quod 
domus Theoderici dicitur 32, 40. 
33, 10. 

Angli 1, 26. 4, 26. 43, 20. 48, 1 ; 
Anglicus 5, 26. 

Anglia 48, 10. 59, 10. 60, 1. 61. 63. 
73, 10. 85, 16. 86, 16. 97, 26 ; r e - 
g e 8 : Os waldus, Heinricus I, Hein- 
ricus II, Richardus I, lohannes, 
Heinricus III. — Anglicana so- 
cietas 102. 

de Angulariis dux: Milo. 

Anianense monast., Aniane inter 
NimesetNarbonnelQjib] abbas: 
Benedictus. 

Anselmiis^ Anslieliniig. 

Anshelmus I. episc. Lucensis v, 

Alexander II. papa. 
Anshelmus II. episc. Lucensis 31, 1. 
Anselmus marscalcus de lustingen 

96, 10. 
Anselmus dom. de Kapoltsteine 

133, 1. 
Ansgisus dux, fil. S. Arnulfi 2. 4, 10; 

uxor: Begga; fil.: Pippinus. 
Anteradensis (Tortoea, Tartus, eiv. 

Syriae) episc. : Bandinus. 
Antichristi adventus 56, 20. 
(Antiochia), Anthiochia, Antyochia, 

civ. Syriae 61; patr. : Petrus; 

princ. : Boemundus III. 
Apulia, Appulia 23, 26. 32, so. 35. 

48, 16. 55, 10. 62. 63, 26—65, 10. 

68,10. 69,10. 81. 88,16* 97,6; 

ducatus Apuliae 35, 6 ; regnum 

62, 10. 97, 6; dux: Robertus 

Gwiscardus; reges v, Sicilia. 
Aquilegia 18, 10. 94, 26. 
Aquis, Aquisgrani, civ., Aachen 9. 

12, 40. 13, 80. 18. 27, 80. 45, 16. 

72,1. 73,16. 74,20. 76,16. 84, 20. 

89, 6. 132, 10 ; sedes regni trans 



Alpes 9,86; 0. sedes; eccl.: 
S. Mariae 9. 18, 26. 

Aquitania 7, 10. 13, 40. 16, so. 
18, 40. 19, 26 ; d u c e 8 : Waifarius, 
Hunoldus; reges: Ludewicus 
(Pius), Pippinus. — Aquitanicum 
bellum 7, 6. 10, 1. 

Ara fl., Aar 103, I6. 

Aragysus (Arichis) dux Benevent. 
1 1, 26 ; f i 1 i i : RAmoldos , Gri- 
moldus. 

Aragones, Arragones 84, 16. 86, I6. 
89, 6 ; r e X : lacobus I. 

Arbogastus episc. Argentin. 2, 16. 

Arelas, Arelatum, civ., Arles 18, 10; 
sedes regni (Burgundiae) 48, 26. 

Argentina , Argentinensis civ., 
Strassburg 2,20. 28. 57, I6. 58, 10. 
64, 1. 74, 10. 78. 87, 1. 91, 6. 
100,26. 102,16. 108. 117,1. 122,6. 
123, 80. 126. 127, 16. 128, 26. 
129, 1. 130, 16. 131, 16. 133; 
monast. et eccl. : S. Mariae 
maior (cathedr.), S. Petri, S. 
Thomae, fratrum Praedicatorum, 
domus s. Trinitatis. — Argen- 
tinensis eccl. 76, 1 ; episcopatus, 
episcopium 71,26. 74, 16. 100, 10; 
dyocesis 126, 10 ; e p i s c. : Arbo- 
gastus, Florentius, Etho, Wem- 
harius I, Wilhelmus I, Hezel, 
Wemharius II, Theobaldus, Otto, 
Baldewinus, Ouno, Brano, Gebe- 
hardus, Burchardus I, Rudolfus, 
Oonradus I, Heinricus I, Oon- 
radus II, Heinricus II, Ber- 
tholdus I, Heinricus III, Wal- 
therus, Conradus IH, Wilhel- 
mus II; decanus: Hu^o de 
Vinstingen ; ma r s c a 1 c i : Wem- 
herus, Waltheras, Eberhardus. — 
Argentinenses 107, 20. 108. 116. 
122. 131. 133, 10; cives: Hen- 
ricus Aureus, Fridericus Rex, 
Rulmannus dictus Barpfennig; 
dves magnati et vulgaris populus 
100, 20; vulgus 1&, 6; mini- 
steriales 64, 1; scultetus: Ni- 
colaus dictus Zom. — Argenti- 
nensis moneta 132, 1 ; Argenti- 
nenses denarii 53, 1. 102, 6. 

Ariciensis (Arezzo) episc: Oon- 
stantinus. 

Armenia v, Montania. 



INDEX. 



137 



Arnoldos caDcell. regni (Teuton.), 
archiep. Magunt. 46, 86. 60, lo. 

Amoldos de Torri Rubea mag. 
Templi 55, i. 

Amoldos praepos. Marbao. 44, i. 

Amolfas^ Anmlfiis. 

S. Amulfus dux, episc. Metensis 

1, 16. 2, 1. 4, 10 ; fil: Ansgisus; 

nepos: Pippinus. 
Amolfus fil. Karlomanni regis 

Bawariae, rex, post imp. 20, 46. 

21; fil.: Ludewicus. 
Arriani 25, 6. 
Artemius v, Anastasius. 
Ascalona civ. , Aahalon Syriae 

63, 6. 
Assassini v, Montania. 
Asturia 15, 26 ; r e x : Hadefonsus. 
Athalus imp. Rom. 24. 
Athicus seu Adalricus fil. Leudesii 

3, 40; uxor: Berswinda filia 

sororis s. Leodegarii; filia: 

Odila. 
Augia insula, coen. , Reiehenau 

5,20. 19. 21,1; abbas: Etho; 

mon. : Meginradus. 
Augusta civ., Aug. Retia vel civ. 

Reciae, Yindelica, Augaburg 21. 

22, 16. 30. 48, 16. 55, lo. 75, 6 ; 

e p i 8 c. : S. Udalricus , Sige- 

fridus III. ; p r a e p o s. : Ulricus. 
S. Augustini eccl. v, Marbac. 

monast. 
S. Augustinus episo. Yponensis 

5, 20. 8, 10 ; libri de civitate Dei 

17, 10. 
Augustudensis (Autun) e p i s c. : 

Leodegarius. 
Augustulus imp. Rom. 24, 80. 
S. Aurelii monast. v, Hyrsaugia. 
Aureus: Henricus. 
Auster, Austrasia, Austria 2, 26. 4 ; 

Austriae litus 12, 6. — Austra- 

sionum^regnum 1, lo. 
Austria, Osterriche, marchia orien- 

talis , Oesterreich 37, 80. 42, 26. 

47. 60, 20. 63. 66, 20. 83, 6. 87. 

89,6. 94,6. 99,6; marchio: 

Leopaldus III; duces: Hein- 

ricus, LApoldus V, Pridericus I, 

L^lpolduB VI, JPridericns II. 
Avari 12, 10; v. Huni. 
Avinio civ., Avignon 103, 6. 



Babenberch, Babinberch, Bamberg 
74,20. 78,16. 121,10; episcopatus 
28 ; castmm 28, 1 ; palatium 
78, 20 ; e p i 8 c. : Eggebertus. 

Babylon 25, 86. 

Babylonia 57, 20; rex: Salatin. 

de Baden march.: Hermannus lY, 
Hermannus V. 

Baioarii v, Bawari. 

Baldewinus episc. Argentin. 40, 6. 

Balearicum mare 15, 20. 

Bandinus episc. Anterad. 86. 6. 

barbarae nationes (i. e. Slavi) 12, 26. 
— barbari c». «. Gothi) 24, 6 ; 
(i. e. Gtrmani) 24, 36. 

Barensis civ., Varum, Bari 35, 40. 
65, 20. 

Barpfennig: Rulmann. 

S. Bartholomaei altare v. S. Oyriaci. 

Bascula regio ad Pyrenaeos 13, 40. 

Basilea, Basiliensis civ., Basel 29,6. 
43,10. 76,6. 96,6. 102,1. 123,6; 
Basiliensis episcopatus 41, 16; 
e p i 8 c. : Rudolfus, Bertholdus I, 
Albero IV, Ortliebus, Lude- 
wicus, Hugo, Heinricus I, Lu- 
toldus I, Walteras, Heinricus II, 
Lutoldus II, Heinricus IV. 

Bawari, Bawarii, Baioarii 11. 15,26. 
35. 48, 6. — Bawaria 5. 9, 26. 
11, 40. 20. 21, 26. 27. 35, 26. 36. 
38, 10. 42, 26. 47. 66, 1. 94, 10. 
95, 6. 99, 16 ; cf, Norici ; r e x : 
Karlomannus; duces: Tassilo, 
Bertholdus, Heinricus I, (Hein- 
ricus 11), Heinricus III. (11. 
rex) , Welfo , Welfo , Heinricus 

g[iger) , Heinricus (Superbus), 
eopaldus, Heinricus, Heinricus 
(Leo) , Otto I , Ludewicus I, 
Otto II ; p a 1 a t. c m e s v. Witi- 
lisbach. — Bawaricum bellum 
11, 86. 

Beatrix filia Reinaldi com. But" 
gundiae, uxor Friderici I. imp. 

' 48, 20. 49, 20. 55, 6. 

Beatrix filia Philippi regis, sponsa 
Ottonis Vni. com. palat. de 
Witilisbach, uxor Ottonis IV. 
imp. 77. 80, 6. 85, I6. 

Beatnx filia Fhilippi regis, uxor Fer- 
randi III. regis Oastellae 77, 10. 

Beda presb. 5, 26. 



Begga fllia Pippini mai. domna, 

uxor AnBgisi 2. 
Bela III. rex nngariae 55, s. 59, is. 

60,10; fil.: sponsDB filiae Fri- 

derici I. imp. 65, &. 
Belgica Gallia, qaBS iidqc usque 

regnum Lotharii (Lfithringen) 

dicitur 19, M. 
Benedictns V. papa 23. 
Benedictua VII. papa 27, id. 
Beuedictus abbsB Anian. 16, s6. 
Beneventani 11, »j dnx: ATagjBUS. 
de Beroheim, Berghetm (Kr. Rap- 

poUeweiltr): Cuno. 
BerechariuB maioT domus 4. 
BerengeruB II. rei Italiae 21. 
Bernhardua card. presb. tit. 8. 

Clementia 46, u. 
BersbarduB, Bemardus, ahhas Cla- 

ravalleQsis 45, 35. 105, is. 114, lo. 

115, I. 121. 1. 
BernhardoB praepos. MDrbac. 53, io. 
BemharduB comes de Anehalt, 

dus SaxoDiae 52, \b. 
Bernatein caatrum, \odit diruium 

(Kr. Schltttaladl) 91, io. 
Berswinda filia Bororia Leodeguii 

epiac. Augustudun., uxor Athici 

4, i; soror: uxor Hjlderici H. 

regis Franc. 
Bertha f. A^ea. 
Bertha uxor Pippini regis 17, la. 
Bertha filia Earoli M. imp. 7, £o. 



Bertholdns 



51, 



archiep. 

de Tecke episc 



95, I 



Bertfaoldns 

ArgeDtiD. 90, 

98,1. 116,5. 117, 1.' 127; co- 

g D ■ t i : comites de Pfiirite. 
B^tholdua I. episc. Basil. 41. 

44. jo. 
Beitholdui L episc. CnneiiBia96,i6. 
Bertholdns II. epiac. Zicensii S6, lo. 
Bertholdus abbas Morbsc. 122,»; 

f I. ; dom. de Steinbnma. 
Bertholdus de Tannenrode fr. 

domus Theutonicoriim 97, i. 
Bertholdoa dux Bawariae 31, >S. 
Bertholdus XT. dniMeramaeflO,i& 

66, k; iibeii: Otto, Egge- 

bertas, Heinricna, Geittiidii. 



BerthoIduB dux Soeviae, I 

dolfi regia 31, U. 37, i. 
BertholduB I. dux £arintiae, qni 

et Zeringen 29, m. 30, s. 81, ib, 

33, io; filii: Bertholdus II, 

OebeharduB. 
Bertholdns 11. dux Sneviae, fiL 

Bertholdi I. de Zeringen 37, w. 

38, 16. 41. 42, 6", ptrperam cum 

Berikoldo HI, filio confunditur ; 

liberi: (Bertholdne), Conradns, 

Agnea. 
Bertholdua TTT . dux de Zeringen 

(fil. Bertholdi IL) 41, i. 42, s. 

105, B. 
Bertholdns lY. dux de Zeringen, 

fil. Oonradi 49 ; f i 1. .' Bertholdua. 
Bertholdus V. dux de Zeringen, 

fil. Bertholdi IV. 49, i. 70, ». 

72—74, iD. 83, ». 88, lo. 
Bertholdus II. marchio de Voh- 

burch [perptram Vrobnic) 60, so. 
Bertboldut comea de Niwenbnrch 

60,10. 75,95; fil.: BertholdDS. 
BertholduB fil. Bertholdi com. de 

Nfiwenbnrch 75, S5. 
Bertholdus de EilDe^esberch 63, »s. 
de Betowe, Ftttau ad Dratmm fi,: 

Fridericua. 
de Bicbelingen, BeieUtnffen (Er. 

Eekarttberga) , comes 67, i ; 

c o tn. : Fridericua, Dietericiu. 
Biecke (vel Bircke), B imi^ t nt Dald 

(Kr. Zabtm) 107, 5. 
de Bilatein, PttlatttH (Ob.-Oett. 

BH. BtArbaefi) f, comea 67, i. 
Bircke r. Biecke. 
(Bianntium), Bjsnntium, Betanfen 

18,10. 75,iO; archiep.: Theo- 

dericns IL 
(Bitnricas), Bjturicaa. Bomryeg 

18, id; c/. Borgia. 
Bladoltaheim , Btadolihelm , BHa- 

dolTeabeim, Bladukheiin, Tilla, 

Blodtbheim (Kr_ GtinctHtrJ 92, lo. 

116,6. 117,1. 127. 
S. Blasii ia Nigra Silva monast. 

33,35. 

Bochania saltuB 5, i5. 

Boda fi., Bod* 21, is. 

Boemi, Boemii 39, io. S6, m. — 
Boemia, Bohemia 42, h. 6^ w 
74,1. 77,10.99,10. 103,10.109^1; 
dneei et reges: " 



I 



baldnH, Wladialaua U, Otto, 

Heinricus , Otakarus I , Wen- 

ceslauB t, OtakaruB IT, Eara- 

lus IV. imp. 

lunt 12, ao. 
Boimundus til. Roberti GwiBcardi 

35, 10. 30, 1. 
BoBmundiifl IIL princ, Antiochiae 

81, so. 
BoetinH poeta 25, b. 
de Bogen, Bogen prope Danuhium 

(Nieder-Baiem), oomeB: Adal- 

bertuB, 
S. BonifaciuB archjep. Ma^nt. 

5, 10. 6, 5. 
Bonifanins roarchio (Tusciae) 34,16; 

filia: Mathilda. 
BoiiDniB, Bohgna 130, io. 
Boppo c. Poppo. 
Bosnenaia (Djakovo in Slavonia) 

epJBc: lohannes. 
Brahantia 77, ifi; Brabantinus dux 

85, 16 ; d u e B : HeinriouB I, 

Heinricus II. 
BrabancioneB, genus milittim 106,1, 
BragenBiB episc. v. Prag. 
Brandenburgensia (Brandenburg) 

marchio: Otto II. 
Bremensis (Bremtn) archiep. : 

BertholduB, Hartwicus II. 
Brennus dux Gallorum 23, I6. 
BriBHche cftstrum , regium opp., 

Alt-Breisaeh ad Rhenum 56,30. 

73, 1. 84, 1, 
Briagawia , Brisaugia , Breisgau 

37, 26, 62, BO. 75, Sfi. 
BrittaDoia l,se; r e g e s : Oawaldua 

BrittoncB 1, a5. 11,80. 

Brixinora, Brixen ad Eiaack ft, 

31, 86. 
Brumia c, Prumia. 
BrundiBium civ., Brindisi 91, 16; 

a r u h i e p, : Petrua. 
de Bruneawioh , Braunschiceig, 

dux: Otto. 
Bruno III, archiep. Colon, 02, *b, 
Bmno IV. archiep. Colon. 76, lo. 
Bmno episc. Argentin. 41, b. 

44, b. 
Bruno, Brdno, epiac. TuUeneia v. 

Leo IX, papa. 
Bruno fil. Ottonia ducia £ariiithiae 

c. Oregoriua V. papa. 



BurchardoB episc. Argentin. 46,M' 

50. 1. 51, i. 
Burchardas episc. Eistet. 48, 36. 
Burchardus I. epiac. Wirzeburg. 

Burckardua plebanua de Biecke 

(prf Bircke) 107, B. 
Bnrchardus I. comeB de Liiterbera 

66, S6. 
BurcharduB I. comes de Mannes- 

velt 86, E6. 
Burchardus de OsbeleBwilre, fan- 

dator eccl. Marbac. 37,b, 38,80. 

40. 
BurcarduB de Wangen 103, lo. 
Burdegala, Bordeaux 18, lo. 
Burgis civ. Hispaniae (perperam 

pro Bourges Franciae) 90, w. 
Burgundia 2, 26. 8. 21, so. 48, 20. 

49, S6- 62, b; aedcB regni: 

Arelatum; reges: SygiamunduB, 

Clodoveua iunior, RudolfuB U; 

c o m. (p a 1 a t.) : Wilhelmus, Rei- 

naldus, Otto. — Burgundii 48,20. 

— BDrgundionum regnnm 1, lo. 
ByBuntium v. Bisuntium, 
Byturicas v, Bituricas. 

C. Cf. K. 

S. Caeoiliae tit. Rom. cBrd.preab.: 

Petrns Placent, 
CalBbria 20, 26. 32, ao. 34, M. 35. 

65, 10 ; d u X : Rfibertus Gwia- 

cardua, 
de Calathin, Kalden eattro diruto 

in pago Baioariae qui dictbatur 

Nordgau: Heinricns. 
CalixtuB II. papa 41, lO. 
Campanifl regio Italiae 11, m. 23,6. 

35, 6. 
Cantuarienais (Canterbury) ar - 

chiep. : Ttomas. 
Capua urbs Campaniae 11, a, 
CarentanuB dncatus v. E.arintia. 
carmina Theutoaica de TheoderioD 

25,6. 
Cartbago e. Eartago. 
Caasinua mons v, Mans Casaians. 
Caatellae rex: FerranduB III. 
caatellum S. Angeli v. 8. Angeli 

casteUum. 



140 



INDBX. 



Oeoilia v, Oaecilia. 
Oeia fl. 14, 26. 
Celestinas v, Ooelestinus. 
Ohaldelo episc. Parmensis = Ho- 

norius (II.) papa 29. 
Ohristianoram exercitos 106, lo; 

magi 56, 26 ; terra (in Syria) 

55, 6. 57, 26 ; Ohristiani pueri 

98, 6 ; Ohristianus sanguis 918, 16. 
Christianus I. archiep. IVLagunt. 52. 

53, 1. 
Ohristicolae 12, 46 ; Ohristicola plebs 

13, 26. 
Ohiitelinburch v, Quittelineburch. 
cinctorium unde puerum Ihesum 

in cunis cinxerunt 13, so. 
OisterciensiB, Oysterciensis, ordo 

39, 26. 105, 6. 
oiyitas sancta v. lerusalem. 
Olaravallis, Clairvaux 105, 16. 121, i ; 

abbas: Bemhardus. 
Olariciafllia Friderici II. ducis Sue- 

yiae, uxor Ludewici LL lantgr. 

Turingiae 44, i. 
Olarusmons , Clefmont - Ferrand 

38, 30. 
clavi Domini 13, 30. 
Olavis - terrae turris super Nilum 

Damiatae 87, 26. 
S. Olementis tit. Rom. card. 

p r e s b. : Bernhardus. 
Olemens 11. papa 28, 26. 
Olemens (III.) papa v. Gwibertus. 
Olemens III. papa = Faulus card. 

episo. Fraenest. 59, i. 62, lo. 
Olemens IV. papa 130, 26. 
Olemens VI. papa 102, lo. 
Olementia filia Oonradi ducis de 

Zeringen, uxor Heinrici (Leonis) 

ducis Saxon. et Bawar. 48, i. 
Olodoveus II. rex Franc. et Bur- 

gund., fil. Dagoberti I. regis 

2,26. 3; filii: Lotharius HI, 

Hyldericus II, Theodericus III. 
Olodoveus m. rex Franc, fil. Theo- 

derici III. regis 4, 20. 
(Ooelestinus), Oelestinus, III. papa, 

qui et lacinctus 62, 10. 65, 26. 68. 

69, 16. 71, 16. 
Oolonia civ., Kdln 4, 26. 18, 10. 28, 6. 

72. 73. 76, 10. 89, 20. 90, 80. 

126,20; archiep. : Guntherus, 

Heribertus, Fhilippus I, BrunoIII, 

Adolfus I, Bruno IV, Engelber- 



tus I, Heinrious I, Oonradus. — 

Oolonienses 59, 26. 
Oolumbaria, Oolumbariense opp., 

Colmar 51, 16. 71, 1. 106, 6. 182, 20. 
cometa a. 1197. 71, 10. 
comitatus inter lurum et montem 

lovis 42, 10; com.i Wilhelmns, 

Oonradus de Zeringen. 
comitatus quos tres dicunt 47,46. 
Oonradinus fil. Oonradi IV. regis 

130, 20. 

Conradus^ OSnradas^ Conradiis^ 
Cnonradiis^ C&radns^ Ciinradii% 
Chfinrados^ Chuonradns; ef, 

Oiino. 

Oftnradus I. rex 21, 10. 

OAnradus II. de Gwebelingen rex, 

I. imp. 28. 40,10. 48, 20; fiL: 

Heinricus. 
Oonradus III. rex, fil. Friderici de 

Stoyphe I. ducis Suev. 42 — 

44, 26 — 47, 10. 49, 36. 105. 114, 10 ; 

imperator dictua 121, 1; filii: 

Heinricus, Fridericus. 
Oonradus IV. rex, fiL Friderici IL 

imp. 89, 10. 99. 100, 6. 107, 6. 

116,6. 117,6. 128,26. 130,^; 

fil. : Oonradinus. 
Oonradus rex, fil. Heinrici IV. 

imp. V, Heinricus V. imp. ; uxor: 

Mathilde. • 

Oonradus archiep. Oolon. 100, 10; 

f r. : Lotharius comes de Hohen- 

staden. 
Ounradusl. arohiep. Magunt. 55, 80. 

57, 1. 64, 6. 66, 16. 69, 1. 74, 1. 

75, 20. 
O&nradus II. archiep. Salzburg., 

fil. Leopaldi III. march. Austriae 

42, 26. 
Oiinradus I. episo. Argentin. 52,1. 
Oiinradus II. episc. Argent. 61, 1« 

64, 1. 69, 6—73, 26. 74. 78, 1. 
Oonradus III. de Lichtenberch 

episc. Argentin. 123, 16. 131, 16. 

132. 
Oiinradus I. episc. Oonstant. 26, 20. 
Oonradus I. episc. HildensheinL^ 

cancellarius 66, 16. 
Oiinradus mag., decanus, 11. episc^ 

Hildensheim. 84, 20. 
Oonradusin. episc. Ratispon. 60,16. 

66, 16. 



INDEX. 



141 



Conradus III. episc. Spirensis, can- 

cellarius 80, i. 
Conradns V. de Eberstein episc. 

Spirensis 100, i. 
Conradus abbas Altdorffensis 119, lo. 
Cfinradus de Martburch ord. Fraed. 

95, 16. 
CiW^adus dux Sueviae, fil. Fride- 

rici I. imp. 49, 20. 62, 16. 68, 20. 
C&nradus dux de Zeringen, fil. 

Bertholdi II. ducis 42, 10. 48, 1. 

49;liberi:Bertholdu8lV, Cle- 

mentia. 
Cunradus comes palat. Rheni, fil. 

Friderici II. ducis Sueviae 43, 86. 

48, 6 ; f i 1 i a : Agnes. 
Conradus de Rochlitz marchio 

Landesberg. 66, 26 ; f r. : Diete- 

ricus. 
Conradus comes de Dorenberch 

60, 20. 

Constans imp. Constantinop. 1, 20. 

Constantia filia Itogerii II. regis 
Siciliae, uxor Heinrici VI. imp. 
35, 10. 55, 10. 61, 16. 62, 26. 64, 20. 
69. 74, 6. 

Constantia filia Alfonsi 11. regis 
Aragonum, uxor Priderici Jtl. 
imp. 84, 16. 89, 6. 

Constantia, Konstanz 53, 10 ; Con- 
stantiensis eccl. 33,20; episc. : 
Sydonius, Conradus I, Gebehar- 
dus III, Diethelmus. 

Constantia plaga Nortmanniae, Cou- 
tances 34, 40. 

Constantiniana v. S. Salvatoris eccl. 
Rom. 

Constantinopolis 2, 10. 5, 6. 13. 
24,86. 25; ef, regia urbs; pa- 
triarcha: Gervasius; imp.: 
lustinianus I, Heraclius, Con- 
stantinus m, Heraclonas, Con- 
stans, Constantinus IV, lusti- 
nianus II, Leontius, Absimarus, 
Fhilippicus, Anastasius 11, Theo- 
dosius III, Leo III, Constan- 
tinus V, Leo IV, ConstantinusVI, 
Hyrene, Nicephorus I, Michael I, 
Leo V, Alexius I, Manuel I, 
Isaac Angelus, Heinricus. 

Constantinus III. imp. Constan- 
tinop. 1, 60. 

Constantinus IV. (Pogonatus) imp. 
Constantinop. 1, 20. 2. 



ConstantinusV. (Kopronymus) imp. 

Constantinop. 1, 20. 13; fil. : 

Leo IV. 
Constantinus VI. imp. Constanti- 

nop. 1,20. 15,86. 17; mater: 

Hyrene. 
Constantinus episc. Ariciensis 32, 46. 
Comelius Scipio tribunus militum 

23,40. 
corona spinea Domini 13, 26. 
corpus Domini 20, 6. 75, 10 ; c. do- 

minicum 75. 
Coterelli = Albienses 83, 10. 
Crema civ. Lombardiae 50, 10. 52, lo. 

56, 10. 
Cremona (perperam Crema) civ. 

38. — Cremonenses 56, 10. 
s. crucis lignum 57, 30. 
S. Crucis et B. Mariae virg. mo- 

nast. V. Novum-castrum. 
S. Kiinegundis uxor Heinrici II. 

imp. ^, 10 ; ossa 74, 26. 
Cunigundis filia Philippi regis, 

uxor Wenceslai I. regis Boemiae 

77, 10. 
Ciino episc. Argent. 40, 6. 41, 6. 
Cuno de Bercheim miles 132, 16. 
C^ino de Horburch 51, I6. 
Curiensis (Chur) episc: Hart- 

pertus, Bertholdus I. 
Cyprus insula 67. 86, 16. 92, 26 ; 

reges: Amalricus, Hugo I. 
S. Cyriaci eccL v, Altorph; SS. 

Cyriaci et Bartholomaei altare 

Altdorffense 123,16. 

Dabechenstein , Dachstein prope 

Molsheim 108, 10. 
Dacia 12, 26. 
de Dagesburc, Tagesburc, Tages- 

burch, Dagsburg (Kr, Saarburg), 

com. : Hugo, Albertus. 
Dagobertus I. rex Francorum 1. 

2,20; uxor: Nanthilde; filius 

2,20; filia 2,20; filii: Sige- 

bertus, Clodoveus II. 
DagobertusII. rex Francorum, fil. 

Sigeberti UL regis 3, 1. 
Da^obertus, Dagopertus, III. rex 

f rancorum 4. 
Dalmatia 12, 26. 



142 



INDEX. 



de Dalmazingen domini (Ulrici de 

Talmesingen, eantoris Argentin, 

ecch?) curia 130, lo. 
Damiata, Damiat, Darmiat, civ. 

Damiette 87, 26. 88, i. 04, lo. 

116, 1. 117, 1. 127, 10. 
Dani {perperam Danisi) 12, i. 48, i; 

rex: Eanutas VI. 
Daniel clericos v. Hilpericus II. 

rex Franc. 
Danubias fl., Donau 12. 15, 20. 22, 15. 

34, 1. 37, 30. 78, 25. 
Darantasia v. Tarantasia. 
Darmiat v, Damiata. 
David filius, rex Persarum (». e. 

Tartarorum), Dachingiskhan 90, i. 
Desiderius v. Victor ni. papa. 
Desiderius rex Longobardorum 

10,25. 11, 35; liberi: Adalgisus, 

Liutberga. 
Dido episc. Pictav., avunculus 

Leodegarii episc. 3; f r. : Geri- 

nus. 
Dietericus, Diethricus v. Theode- 

ricus. 
Diethelmus episc. Constant. 72, 20. 
Diethmarus pater Theoderici regis 

Gothorum 25, 10. 
Dietpoldus de Berg episc. Patav. 

60, 16. 63, i; fr.: (Manegoldus ?) 

60, 16. 
Dietpoldus marchio de Vohburch 

46,40; filia: Adela. 
Dirinstein castrum, Diimstein ad 

Danuhium fl. (Bz. Krema) 63, 15. 
Dolosa civ., Toulouse 115, 10. 
S. Dominicus, fund. ord. Praedic. 

127, 15. 128, 20. 
Dominicus fr. ord. Praedic. 129, 1. 
de Dorenberch, Dornhurg castro 

diruto prope Ansbach (Baiem, 

RB. Mittelfranken), c o m e s : Con- 

radus. 
Dorolvesheim, Dorlisheim (Kr. Mola- 

heimj 108, 20. 
de Dunna, Daun (Kr. Kreuznach), 

comes: Erwinus. 
Duncenheim, Dunzenheim, Dun- 

zenheim (Kr. Strassburg) 114, 10. 

126, 10. 
ad Duplicem Aquam monast. prope 

Danubium, Zwiefalten(Wiirt. OA, 

MUnsingen) 34, 1. 
Duringia v. Turingia. 



Eberhardus II. archiep. Salzburg. 

74, 20. 89, 6. 
Eberhardus dom. de Andlah 108, 10. 
Eberhardus IV. (comes) de Eber- 

stein 99, 15. 
Eberhardus de Huneburc marscal- 

CU8 episoopi Argentin. 108, 10. 
de Eberstein, Eberstein prope Ba- 

den in Nigra Silva: Eberhar- 

dus IV. 
Ebrodunum, Emhrun 18, 10. 
Ebroinus maior domus Eranc. 3. 

4, 6. 
de Eckwersheim, Eekwersheim (Kr, 

Strassburg): Lucas miles. 
eclypsis lunae a. 1223. 90, 6. 
eclypsis solis a. 1133. 44, 10 ; a. 1191. 

62, 20 ; de eclypsi solis vaticinium 

93, 15. 
Egelolfus de Ursilingen 51, 15. 
Egeno IV. comes de Vriburch 

92, 5. 
Egen Vn. comes de Friburch 103, 5. 
Egensheim castrum, Egisheim (Kr. 

Colmar) 27, 35. 
de Egensheim comes: HugoVII. 
Eggebertus episc. Babenberg., fil. 

Bertholdi IV. ducis Meraniae 

79, 15. 85, 5. 87, 10. 
Egidii, Egyptus v. Aeg. 
Ehenheimviilaregia, Ober-Ehnheim 

(Kr. Erstein) 4, 1. 71, 1. 
Eistetensis (Eichstdtt) episc: Wil- 

libaldus, Burchardus. 
El-Kamil soldanus Aegypti 92, 25. 
Elisabeth de Montfort uxor Hein- 

rici lantgr. Alsatiae 100, 15. 
Elysabeth filia Andreae II. regis 

Ungariae, uxor Ludewici IV. 

lantgr. Turin^iae 95, 20. 
Ellenhardus maior prope monaste- 

rium, procurator fabricae Ar- 

gentin. 132, 1. 
Emilius v, Aemilius. 
Engelbertusl. archiep. Colon. 90, 25. 
Engelhardus comes (Meginhar- 

dus II. et EngeJbertus III, comi- 

tes de Gorizia in unum confusi) 

63, 10. 
Epiacum, Epflg (Kr. Schlettstadt) 

73, 25. 
Eraclius v. Heraclius. 
Erbipolis v. Wirzeburg. 



INDEX. 



143 



Erchinoldos maior domus 1, 16. 

2, 26. 3; fil.: Leudesius. 
Erhardos, Herhardus, episc. Ratis- 

pon. 4, 6. 
Ermenfredus 4, 6. 
Emesto dux Suev., perperam fil. 

Adelheidis reginae, privignus 

Ottonis Magni regis et imp. 

22, 10. 
•Emestus fil. Erwini com. de Dunna 

67,1. 
Emolsen villa, Emolsheim (Kr, 

Zabem) 122, lo. 
Erphurdia civ., Erfurt 55, 20. 
Erwinus comes de Dunna 67, 1 ; 

filii: Lambertus, Emestus. 
Ethenheim coen., EttenheimmUnster 

(Baden, A. Ettenheim) 5, 20. 
Etho abbas Augiensis, episc. Ar- 

gentin, 5, 20. 
Etius V, Aetius. 
Eudoxia uxor Yalentiniani III. et 

Maximi imp. 24 ; filiae 24, 40. 
Eugenius III. papa 46, 30. 47, 1. 
Ewaldi duo Angli presbyteri 4, 26. 

F. V Germ. 

Fabius consul 23, 20. 

SS. Facundii et Frimitivi martyrum 

basilica in Hispania prope fl. 

Oeiam 14, 25. 
Falcho, Falco, abbas Marbac. 87, 6. 

90, 33. 
fames a. 1085. (in Italia) 34, 6; 

a. 1100. 40, 1 ; a. 1173. 106, 1 ; 

a. 1195. 121, 6. 126, 26 ; a. 1197. 

71,10; a. 1315. 102,1. 
Favarias v, Phevers. 
Ferrandus III. rex Castellae 77, 10; 

uxor: Beatrix. 
Ferrandus (de Portugalia) comes 

Flandriae 85. 
Ferrum aqua, Saleph fl. Ciltciae 

61» 26; V. Salef. 
de Vinstingen, Finstingen (Kr. 

Saarburg): Hugo decanus Ar- 

gentin. 
flagellatores 102, 10. 180, 16. 
Flandria 61,6. 85; com. : Philip- 

pus, Ferrandus. 
Florentius episc. Argentin. 2, 20. 
Florentius III. comes de HoUanden 

60,20. 



de Voburg (feUso FrSburch, Vro- 
brac) VohSurg (Ob.-Baiem, BA. 
Pfaffenhofen), march.: Dietpol- 
dus, Bertholdus II, Adela. 

Fobnaras archiep. Trever. 56, 1. 

Forcheim, Forchheim ad fl. Regnitz 
31,6. 

Formosus papa 21, 6. 

Foro lulii ducatus 10, 30; praef.: 
Ruodgausus. 

Franci 1. 2, 6 — 8, 20. 10 — 12, 20. 
13, 10. 15. — Francia 2, 26. 3, 20. 
5, 86. 6, 35. 8. 18, 36. 33, 16 ; utra- 
que 9)26; reges: Dagobertus I, 
Sigebertus III, Clodoveus II, 
Dagobertus 11, (Ch)lothariu8 UI, 
Hildericus II, Theodericus III, 
Clodoveus m, Hildebertus HI, 
Dagobertus KI, Hilpericus II, 
Theodericus IV, Hildericus III; 
Pippinus, Karolus Magnus, Karlo- 
mannus, Ludewicus Pius. 

Franci, Fran^fosen 39. 45, 36. 105, 16. 

— Francia, Frantia, Frank- 
reich 59. 61, 1. 63, 6. 68, 10. 
85. 86, 16. 91, 1. 96, 16. 122, 1. 
128,16; reges: Karolus (Cal- 
vus), Ludewicus Balbus, Karlo- 
mannus, Philippus I, Lude- 
wicus VII, Philippus II, Lude- 
wicus Vni, Ludewicus IX. Of. 
Gallia. 

Franci qui Orientales dicuntur 
15, 20. — Francia Orientalis, 
Osterfranchen 21, 20. 48, 16. 

Francoram superiorum (i. e. Neu- 
striorum) regnum 1, 10. 

Francigenae 1, 16. 25, 30. 

B. Franciscus 127, 20. 

Franciscus mon. AltdorfiF. 123, 26. 

Frankenf&rt, Frankenfurt, Fran- 
ckenfurt, Frankenfort, Franqk- 
furt, Frankenvurt, Frankenvurt, 
Frankfurt am Main 20, 20. 73, 6. 
80,1. 81,26. 107,6. 116,6. 117,6. 
118, 1. 128, 26. 132, 6 ; de Fr. : 
Gunzelinus. 

Fresia 12, 40 ; Frisiae mare 13, 40. 

— Fresones 4, 30. 5, 16. 16, 16. 
48,10. 

Friburch, Vriburch, Freiburg im 
Breisgau 37, 26. — Friburgen- 
ses 103, 6 ; c o m. : Egeno IV, 
Egeno VII. 



144 



INDBX. 



Eridericus I. rex, imp., III. dnx Sue- 

viae, fil. Friderici II. ducis Sue- 

viae 42,30. 46—61. 71,20. 74, 16. 

77, 1. 80, 6. 105. 106, 10. 107, lo. 

114,16. 115,5. 121,1. 126; uxo- 

res: Adela, Beatrix; filii: 

Fridericus, Heinricus, Conra- 

dus, Otto, Philippus; filia: de- 

sponsata filio regis Ungariae 

55, 5. 
Fridericus II. imp., rex Siciliae, 

fil. Heinrici VI. imp. 67, 15. 

68, 15. 69, 1. 71, 26. 74, 6. 78, 26. 

80, 20. 81, 10. 83. 84. 86, i6. 88. 

89. 91, 16—94, 26. 96—99. 100, i. 

106, 15. 114, 20. 115, 10. 116, 10. 

117,6. 128; uxores: Constantia, 

Isabella, Isabella; filii: Hein- 

ricus, Conradus. 
Pridericus I. dux Austriae 66, 20. 
Fridericus 11. dux Austriae 99, 6. 
Fridericus de castro Stoyphe, I. dux 

Sueviae 41. 42; uxor: Agnes; 

filii: Fridericus, Conradus. 
Fridericus II. dux Sueviae, fil. Fri- 

derici I. ducis 42 — 45, 1. 46. 

114,10. 126,10; uxores: ludita, 

Agnes; liberi: Fridericus, lu- 

dita, Conradus, Claricia. 
Fridericus IV. dux Sueviae, fil. 

Conradi III. regis 46. 49, 36. 
Fridericus V. dux Sueviae, fil. Fri- 

derici I. imp. 49, 20. 54, 15. 59, 6. 

60, 10. 61, 26. 62, 15. 
Fridericus fr. Dieterici com. de 

Bichelingen 67, n. 2. 
Fridericus comes de Habenberc 

55, 25. 
Fridericus II. (de Altena) comes 

de Isinburch 90,80. 
Fridericus II. comes de Pfirrite 

91, n. 7. (92,10). 95,26; fil.: 

Udabncns I. 
Fridericus comes de Sarburch 43, 35 ; 

filia: Agnes; fr. : Albertus I. 

archiep. Magunt. 
Fridericus de BetSwe ministerialis 

Salzburg. eccl. 63, 16. 
Fridericus E.ex civis Argentin. 

121, 15. 
Frisia V, Fresia. 
Frisingensis (Freising) e p i s c. : 

Otto I, Albertus I, Otto 11. 
Fr6burch v. Voburg. 



Fuldense coen., FtUda 5, i5. 98, 6; 
civ. 98, 5. 

G. 

Galicia regio Hispaniae 13, 45. 14; 
rex: Hadefonsus. 

GalliSenones 23, 16 ; d u x : Brennus. 

Gallia, Gallya 11. 12,36. 13, 40. 

14, 20. 15. 20. 21, 20. 35, 1. 49, 1. 

90, 20; Gallia trans Alpes 9, 30; 

Galliae 19, 20. 20. 38, so. 82, 6. 

85,20. 96,15; Galliarum fines 9,6. 

— Cf, Francia. 
Gallia, Lothringen 9, 86. 46, 10 ; 

Gallia Belgica 19, 20. 
GaUici 107, 1. 127, 10. 
S. Galli cella, St. Gallen 7, 1; 

abbas: Othmarus. 
Gardolfus episc. Halberstat. 66, 15. 
Gargani mons, Monte Gargano 

26, 25. 27, 6. 
Garonna fl. 10, 10. 
Garsidonius episc. Mantuanus, apo- 

stol. sedis legatus 52, 20. 
Gebehardus episc. Argentin. 43, 15. 

44. 45, 20 (perperam Gerhardus). 

114, 10. 126, 10. 
Gebehardus III. episc. Constant., 

fil. Bertholdi I. ducis Karintiae 

33, 20. 36. 37, 20. 38, 20. 40, 6. 
Gebehardus V. comes de Quem- 

vurte 66, 25. 
de Gebeleswilre, Geberschtpeier (Kr, 

GebweUer): Burchardus. 
Gebenna, Genf 49, 20. 
Gelenh^Lsen, Gelnhausen Hasaiae 

66,5. 
Gemere castrum, Gemar (Kr, Bap' 

poUsweiler) 132, 20. 
S. Genesii mart. corpus 19, 1. 
Gengenbach coen., (Baden, A,Offen- 

hurg) 5, 26. 
Gensericus rex Africae (Vandalo- 

rum) 24. 
S. Georgii mart. episcopatus Ba- 

binberch 28, 1. 
S. Georgii in Nigra Silva monast., 

St, Georgen (Baden, A. VUlingen) 

33,40. 
S. Georgii {perperam Ghregorii) 

monast. apud Tresme fl,, St, (Teor- 

gen ad Traisen fl, Austriae Super, 

37, 30. 



INDEX. 



145 



Gerbertus archiep. Remorum et 

Ravennarum v. Silvester II. papa. 
Gerdrude, Gerdrudis v. Gertrudis. 
Gerhardus episc. Argentin. v, Gebe- 

hardus. 
Gerinus comes Pietav. 3, 26 ; f r. : 

Dido. 
Germani 3, 16. — Germania 3. 4, i. 

11,1. 12. 15,20. 19,20. 20. 46,10. 

65, 30. Cf. Teutonici. 
Geroldus card. episc. Ostiensis 31. 
de Geroltsegk, Gerolseck, Gerolz- 

eck, Hohengeroldseek (Baden, A. 

Lahr): Waltherus episc. Argen- 

tin., Hermannus. 

(Oertmdis); Oerdmdis^Oerdmde. 

B. Gerdrudis, filia Fipini ducis, 

abbat. Nivelensis 2, i. 
Gerdrudis filia Lotharii IQ. imp., 

uxor Heinrici (Superbi) ducis 

Bawariae 42, 40. 45. 
Gertrudis filia Heinrici (Leonis) 

ducis Saxoniae et Bawariae, uxor 

Kanuti re^is Danorum 48, i. 
Gertrudis fiba Bertholdi IV. ducis 

Meraniae, uxor Andreae 11. regis 

Ungariae 79, 20. 85. 
Gerdrudis filia Leopaldi IIL march. 

Austriae, uxor Wladislai 11. ducis 

Boemiae 42, 26. 
Gerungus praepos. Marbac. 44, 1. 
Gervasius patr. Gonstantinop. 86, 6. 
gesta antiquorum regum 17, 10 ; 

seriesgestorumprincipalium 9,20. 
Girbaden castrum (Kr, Molaheim) 

51, 1. 105, 26. 
Gisela filia Karoli M. imp. 7, 20. 

Oodefridus^ Oothfiridus, Oot- 
fridns. 

Godefridus I. (de Helfenstein) episc. 

Wirzeburg., cancellarius 55, 30. 

60, 16. 62, 1. 
Gothfridus abbas Maurimonast. 

107, 10. 
Godefridus rex Nortmannorum 

12, 36. 
Godefridus III. dux Lotharingiae 

(infer.) 30. 34, 15 ; perperam cum 

sequente confums 30,6; uxor: 

Mathilda. 
Godefridus IV. dux Lotharingiae 

(infer.) 30, 6. 39. 

Annales MarbacenBes. 



Godefridus comes palat. Rheni 

43,5. 
Gotfridus dictus Pullaere 98, 20. 
Goslaria opp., Goslar 47,25. 52, 10. 
Gothi 24, 1. 25 ; Gothi Transpadani 

25,10; reges: Alaricus; Theo- 

dericus, Totila. — Gotia 16, 5. 
Gradus, Grado 18, 10. 
(Graeci), Greci 17, 20. 26,25. 45, so, 

— Grecia 35, 10. 45, 25. 59. 61 ; 

reges vel imp. v. Oonstanti- 

nopolis. — Grecus ignis 54, 5 * 

Greca lingua 17, 5. 
Grannus princ. Kom., fr. Neronis 

et Affrippae 9, 6. 
Greci, Grecia v. Graec. 
Gregorius I. papa 25, 10. 
Gregorius II. papa 5, 10. 
Gregorius IV. papa 19, 6. 
Gregorius V. papa = Bruno fil. 

Ottonis ducis Karinthiae 27. 
Gregorius Vli. papa 31, 20 — 33, 10. 

34, 20. 35, 46. 36, 6. 
Gregorius VIII. papa 57, 20. 58, 1. 

59,1. 
Gregorius IX. papa 91, 10. 92, 20. 

93, 5. 128. 
Ghregorius X. papa 131, 1. 
Gregorius card. diac. tit. S. Angeli 

46, 85. 
S. Gregorii monast., Beichenbach 

(WUrt. OA. Freudenstadt) 34, 1. 
S. Gregorii monast. v. S. Georgii 

monaist. apud Tresme fl. 
S. Gregorii vallis v. Vallis S. Gre- 

gorii. 
Grimoaldus maior domus, fil. Fip- 

pini 2, 1. 3; filius 3, 1. 
Grimoaldus fil. Aragysi ducis Be- 

nevent. 11, 26. 
G&genheim, Gugenheim(Kr. Strass^ 

hurg) 44, 16. 
Guilielmus v, Wilhelmus. 
Guldin V. Henricus Aureus. 
Guntherus , Gunterus , archiep. 

Oolon. 19; soror (perperam): 

Waldrada. 
Ghmterus III. comes de Kevem- 

berc 66, 80 ; f i 1 i i : Gunterus, 

Heinricus. 
Ghinterus IV, fil. Gunteri III. com. 

de Kevemberc 66, so. 
Ghmzelinus de Frankenfort mag. 

132, 6. 

10 



Ul£ IXDE3L 



rrWcife. L hcp. ^. S : <hm H^ s : vxor 



n.m.^M uILi fflf* J2. & zi. HfiwM» HL ?ex. IL nipL« fiL 
r. EibcrK 4&.»z uor: Anei: HL: Hen- 



Hsac2i lY. lex. HL iKpu, fiL 
HenBac IIL oapL S9* — 33l ^5 — 

^ HafaedberCL Jiimirrf ^Bmienu ^. >«. 38l -101 Hk. H: vxor: 

.KltL JCto^^iBaiiB B^ SAmrn- Pmedk: libcri: iy'"i-- 

dfr HaisednnL HftbedaabEiCL Hft- H< aIiiiMM V ig!g_Tr i»p^ fil Hfi» - 

bnloBcL. g rfi i iii j mi fi. Amr^ nd IV. ren ei inp. S f cn 

c&SL : AdiSwsrtB m. BaU- Otbw frwtre tmmfumMA. #>— 

fiB IL AlberaB IV. RBdolte ^ «l 4^ 16, lo. 4fiL i;: nxor: 

L 7s>. lfa^i3diL 

y¥«iAirrmm: /= ^li!|^MHB# IL/ m HfJMMiui TL lex, V. iBpu lex 

Gii2iaK: ec AiSane Id^ jBl SieSiML fiL Fndenei L inp. 

r. AdnauL 4& i^ 46, m. »i. 3»-K, & 58» i. 

I A^mMb» 122.X1. 41— 7L 74. 3A. TdL jBu 77. s. 80l 

M,Sl— bemici ^. r. Sa. i&. 106, 34l 114^ i>. 

««. S7. S3.»L »L m.». m.1^ 12L5. ISl»: mxor: OoKlutia; 

li7.jiL OT. AlfcKMS. f il : EridencaiL 

Hi^pBDOwe. HageDiioe. cMcmDL HeEaneaei VJL icx. TL iap. 



S4. lu »A. 2. 97. 3&. 9SL lOSL if : HeiiDva&iex.fiIOomdiIILTCei5 

tctltem»: Vojf. 45wi2. 4 6. 

HiTtiJiVufc i«x liB^obvdanmi & HeBBnoiB(VILticx.fiLFndeneiIL 

10. inip. S4. la. S6L iSl dSi S^ i^ 

HelbenBtteDSB 'Ha&ergtmii episc: SQs Xl M. s — ¥«i mxor: Mir- 

^fwrdodak. fspeci: fiixidiioS8Ls;filieB96,iiL 

Hi i lilniilH uit ^ HaldenbarciL HaiideD- HemnoBE i^Sji^ei bmtgr.TWiBpae. 

boi^. «iNB tmabmm mtmm jryto K rex 1I6L iD. 117. s. 

iai mmm v e rmtM m nir. Strmgmbmrp Hedzness L rex Angftir 43, » ; 

7a. j^ ll-L sb. 121. K. li^ J&. filia: VgdTMii 

HsmideoB ^= A mmi mw f oQneE de HeszineDS IL rex An^iae 48; 

llante ES%irdBs €& i. liberi: JUises immm MadiOdft), 

HaimrtaLl d^ KsnixssiiiienBiim Riclmrdiis, lobumes. 

2d. HeiiinctBs HL rex Amg^iaf 97, ts; 

HsTipemis epoBe. Cnnensis :2^ ^ scror: IsahelbL 

Hsmncizs IL srdii^ Brem. 66. iB. Heinncos cu^ €pac. AlbuL 5B. 

Hsmrims sicbiep. Msgnde^niic-. ^ ia. 

35. &. HednncQs L de VolnMff^eB) sr- 

HBixhiirchcs8aiim.£rars!iivy29.& dxiep. OoiknL 97^ ss. 10(1, Sl 

Hswplsbe = Iscitf m mtbmrimo Ar^ HemricB» L srdiicp. MBgimt. 

itemtimai rulpo Hsllehn tUcfmt .^ 4& £l 

Hmtiack fKr, Mn ishmm /f' ^ iK. Heinnciis £r. ord. MiiioncBk, IV. 

cpisc BssiL. IL sxtdiiepL Ms- 

Hesnncns IL (de F msUng ea) sr- 

Heinricns imp. Oansttmtinop. S^ i&. chitp, Trer^. 106^ i. 

HeinricQS dnx Ssxonnin. I. rex ^ : Heinricns L episc Axgea&m. 52. 

filii: Otto, Heinricns. ?^ 61, ^. 



INDEX. 



147 



Heinricus U. de Veringen episc. 

Argentin. 78, i. 88, 16. 90, 5. 

127, 20. 
Heinricus III. de Stalecke episc. 

Argentin. 107,15. 128,16.129,16. 
Heinricus I. episc. Basil. 52, 80. 

60, 16. 62, 6. 
Heinricus II. episc. Basil. 85, 35. 

100,6. 

Heinricus episc. Pragensis, dux 

Eoemiae 66, 20. 
Heinricus 11. (de Leiningen) episc. 

Spirensis 108, 1. 
Heinricus I. episc. Trecensis 50, 6. 
Henricus abbas Altdorff. 123,80. 
Heinricus 11. marchio, post dux 

Austriae, dux Bawariae, fil. 

Leopaldi III. march. Austriae 

42, 25. 47. 48, 15; uxor: Theo- 

dora. 
Heinricus dux Bawariae, fil. Hein- 

rici I. regis 21, 25. 22, 1. 27, 20 

(eum fUio confusm); fil. (immo 

nepos): Heinricus II. rex. 
Heinricus (Niger) dux Bawariae 

42. 45,1. 46,20; liberi: Hein- 

ricus, Welpho, ludita. 
Heinricus (Superbus) dux Bawa- 

riae et Saxoniae, fil. Heinrici 

(Nigri) ducis Bawariae 42. 45. 

47; uxor: Gerdrudis; fil.:Hein- 

ricus. 
Heinricus (Leo) dux Saxoniae et 

Bawariae, fil. Heinrici (Superbi) 

ducis 45, 10. 47. 48. 52. 73, 10 ; 

uxores: Clementia, Agnes {immo 

Mathilda) ; 1 i b e r i : Grertrudis, 

Heinricus, Otto, Wilhelmus, LA- 

therus. 
Heinricus I. dux Brabant. 85, 15; 

filia: Maria. 
Heinricus II. dux Brabant. 77, 10; 

uxor: Maria. 
Heinricus III. dux de Lintburch 

66, 20 ; f il. : Wabramus. 
Heinricus n. de Andehs, marchio 

Istriae, fil. Bertholdi IV. ducis 

Meraniae 79, 15. 
Heinricus comes palat. EJieni, fil. 

Heinrici (Leonis) ducis Saxon. 

et Bawar. 48, 5. 66, 20; uxor: 

Agnes. 
Heinricus comes de Werd, lantgr. 

Alsatiae 100, 10; uxor: Elisa- 



beth ; f il. : Heinricus Sigebertus ; 

fr.: Theodericus. 
Heinricus Sigebertus comes de 

Werd, lantgr. Alsatiae, fil. Hein- 

rici lantgr. 100, 15. 108, 10. 
Heinricus IV, fil. Gunteri 111. com. 

de Kevemberc 66, 30. 
Heinricus de Calathin marscalcus 

imp. 69, 20. 78, 25. 
Heinricus v. Ludovicus de Liech- 

tenberg. 
Heinricus de Nifen 96. 
Heinrici de Wibelingen 46, 10. 
Henricus Aureus (Guldin) civis 

Argentin. 121, 15. 
de Hennenberch, Hmneherg (Sach- 

sen - Meiningen), c m e s : Poppo 

vn. 

(Heraclius), Eraclius, imp. Constan- 

tinop. 1, 20. 
Heraclius patr. lerosolimit. 55, 1. 
Heraclonas imp. Constantinop. 1, 20. 
Herbipolis v, Wirzeburg. 
Heremus coen., Einsiedeln Hehe- 

tiae 19, 36. 
Herhardus t?. Erhardus. 

geribertus archiep. Colon. 28, 5. 
eribertus episc. Mutinensis 32,45. 
Hermannus rex 32, 20. 36, 5. 
Hermannus episc. Metensis 36, 15. 

37,1. 
Hermannus II. episc. Monaster. 

60, 15. 66, 16. 
Hermannus I. episc. Wirzeburg. 

96. 15. 

Hermannus de Salza mag. domus 

Theutonicorum 97, 5. 
Hermannus I. dux Sueviae 21, 25. 
Hermannus IV. marchio de Baden 

60. 16. 62, 1. 

Hermannus V. marchio de Baden 96. 
Hermannus I. lantgr. Turingiae 

66, 20. 81, 25. 83, 25. 
Hermannus de Geroldseck, fr. Wal- 

theri episc. Argentin. 108, 10. 
Hesperia 24. — Hesperium regnum 

8, 10. 
Hezel, Hezil, episc. Argentin. 28, 30. 

29, 16. 
Hierosolima v, lerusalem. 
(Hilara), Hylara, fl., Bler 22, 1». 

HUd-, Hyld-, Hilt-, Hylt-. 

Hyldebertus III. rex Franc. 4, 20. 

10* 



148 



INDEX. 



Hyldegarda, Hyltegart, de gente 

Swaborum, uxor Karoli Magni 

7. 17, 16. 
Hiltgardis prophetia 101, lo. 
Hildensheimenses, Hyldensheimen- 

ses (HUd^sheim) episc. : Conra- 

dus I, Gonradus U. 
Hyldericus II. rex Franc, fil. Clo- 

dovei II. regis 3; uxor: (Bil- 

childe?) 3, 20. 4, 1. 
Hildericus, Hyldericus, III. rex 

Franc. 5, 1. 6. 
Hyldulfus episc. Trever. 4, 6. 
(Hilpericus), Hylpericus, 11. rex 

Franc. = Daniel clerious 4. 5, 1. 
(Hipponensis), Yponensis episc: 

Augustinus. 
(Hirsaugia), Hyrsaugia, monast. 

S. Aurelii, Hirsau (WUrt. OA. 

Cahv) 33, 36 ; ab b as : Wilhelmus. 
(Hirzfelt), Hyrzfelt, Hirzfelden (Kr, 

Gebweiler) 92, 10. 
(Hispania), Hyspania 11, 10. 13, 45 

— 15, 10. 16, 25. 77, 10. 90, 20. 
H5berch, locus Apuliae apud Luce- 

riam ? 88, 20. 
de Hochvelden, Hochfelden (Kr, 

Strasshurg): Wolphelmus abbas 

Altorf. 
Honheim, Honheim (Kr, Strassburg) 

121, 20. 
Hohenburch monast., Hohenburg, 

hodie St, Odilien in monte Odi- 

lienberg (Kr, Molsheim) 28, 26. 

75,30; eccl. maior: S. Mariae 

52,20; Honburch castrum, Iwdie 

dirutum 4, 1. 
de Hohenstaden, Hochstaden castro 

diruto (Preuss, Rheinprov, Kr. 

Grevenbroich) , c m e s : Lotha- 

rius. 
de Hollanden, HoUand, comes: 

Florentius III. 
HoltzschAch, HolzschAc v, Theode- 

ricus. 
Holzsesen, Holsaten 48, 10. 
Honaugiensis eccl., coenobium hodie 

dirutum, Honau (Kr. Strassburg) 

132,10; canonici 132, 16. 
Honorius (11.) papa v. Chaldelo 

episc. Parmensis. 
Honorius III. papa 87, 6. 88, 10. 

91, 5. 127, 10. 
Honorius imp. 24. 



Horburch, Horburg, castrum, Hor-^ 

burg a Colmaria ad orientem 

situm 50. 105, 25. 
de Horburc, Horburch, Horburg 

prope Colmar: Cdno, Waltherus. 
Horenbach coen., Hombach (BA, 

ZweibrHcken) 5, 25. 
Hospitalarii, Johanniter 87, 20. 93,5. 

108.20, n. a; Hospitalis mag.: 

Rogerius de Molinis. 
Hostiensis v. OstiensiB. 
Hugo fr. ord. Praedic, card. 128, 26. 
Hugo archiep. Lugdun. 39, 10. 
Hugo episc Basil. 52, 16. 
Hugo abbas de Murbach 95, 10. 
Hugo de Vinstingen decanus Ar- 

gentin. 123, 30. 
Hugo plebanus Maurimonasterii 

107, 6. 
Hugo I. rex Cypri 86, 16. 
Hugo comes de Dagesburc 50. 

105, 26. 

Hugo Vn. comes de Fgensheim 

36, 16. 
Hugo Magnus (comes Viromand.), 

fr. Philippi I. regis Franc 38, 35. 
Hulricus V. Ulricus. 
Huni, HAni 11, 36. 12 ; cf, Avari. 
Hunoldus dux Aquitaniae 10. 
Hyl- V, Hil-. 

Hyrene, Hyreneus v. Iren. 
Hyrs-, Hyrz-, Hysp- v. Hirs-, Hirz-, 

Hisp-. 
Hystria v. Istria. 

I. Y. 

lacinctus v. Coelestinus UI. papa. 
S. lacobus apost. 14 ; corpus 13, 46 ; 

sepulcrum 14,20; basilica 16,30. 
lacobus episc Metensis 130, 10. 
lacobus I. rex Aragonum 86, 16. 
lacobus Teupulus dux Venetiae 

99, 20; fil. : Petrus. 
lanua, Genua 65, 1. 
Iconium 59, 16. 61, 20; soldanus: 

Kilidsch Arslan. 
lericho 14, 10. 
lerusalem, Iherusalem, lerosolima^ 

Iherosolima, Hierosolima, Hiero- 

solyma, civ. 12, 46. 16, 40. 30, 6. 

39. 45, 86. 57, 26. 93, 1. 105, 10. 

114,16. 121,1. 126,20; civitas 

sancta 92, 30 ; templum Domini 



INDEX. 



149 



93,1; patr.: Heraclius, Radul- 

fu8, cf, 12,46. 13,26; rex: lo- 

hannes. — lerosolimitana, Iher. 

expeditio, iter 38, so. 40, 1. 45. 

46,6. 65,26. 69,6. 114,10. 115, 1. 

121, 1 ; iter crucis 95, 26. 
India 15, so. 
Ingelnheim villa, palatium, Ober- 

u. Nieder-Ingdheim (Kr, Bingen) 

16, 1. 26, 6. 
Ingrammus dux Franc. 18, 30; 

filia: Irmingardis. 
Innocentius 11. papa 41, 16. 44, 6. 
Innocentius III. papa 71, 15. 74,25. 

76, 15. 78, 1. 79, 20 — 81. 83, 10. 

85, 30. 86, 1. 87, 5. 127, 5. 
Innocentius IV. papa 128. 129, 6. 
lohannes rex Angliae, fil. Hein- 

rici II. regis 86, 15. 
lohannes rex lerosolimit. 86, 15. 

89,10; filia: Isabella. 
lohannes I. papa 25, 5. 
lohannes VIII. papa 20. 
lohannes XII. papa 22, 36. 23. 
lohannes XVUI. (immo XIX.) papa 

28, 10. 
lohannee Salemitanus card. presb. 

tit. S. Stephani in monte Caelio 

65. 66, 10. 
lohannes I. archiep. Trever. 72. 

73, 30. 
lohannes fr. ord. Praedic, episc. 

Bosnensis 129, 5. 
lohannes abbas Maurimonasterii 

109, 10. 
lohannes dux, fil. Rudolfi I. ducis 

Austriae 100, 20. 
lohannes astronomicus Tholetanus 

56, 15. 
lohannes puerulus scolaris 90, 20. 
lovis mons, Gr. St. Bernhard 42, 10. 

49, 20. 
S. (Irenaei), Hyrenei, mart. reli- 

quiae 39, 10. 
(Irene), Hyrene, imperatrix Con- 

stantinop. 1,20. 15,35. 17; fil. : 

Constantinus VI. 
Irene = Maria filia Isaac Angeli 

imp. Constantinop., sponsa Ko- 

gerii filii Tancredi regis Siciliae, 

uxor Philippi regis 64, 10. 76, I6. 

77, 6. 79. 
Irmingardis filia Ingrammi ducis, 

uxor Ludewici Pii imp. 18, 30. 



Isaac Angelus imp. Constantinop. 

59. 64,10. 77,5; filia: Irene. 
Isabella filia lohannis regis lero- 

solimit., uxor Eriderici 11. imp. 

89, 10. 99, 10. 
Isabella soror Heinrici m. regis 

Angliae, uxor Frid6rici 11. imp. 

97. 
de Isinburch, Isenberg Westfaliae 

ad Ruhr fl., comes: Eridericus 

(de Altena). 
(Istria), Hystria 12,25; marchio: 

Heinricus. 
Ita (vel ludita) filia Leopaldi m. 

march. Austriae, uxor Wilhel- 

mi lU. march. de Monteferrato 

42, 25. 
Italia, Ytalia 5, 20. 6, 40. 7,i5. 9, 26— 

11, 25. 13, 40. 17, 20—20, 10—22, so. 

23, 40—25, 20. 26, 25. 27, 20. 30, 36. 

34. 38, 10. 41. 43, 10. 50, 16. 52. 

53, 5. 55, 1. 56. 58, 1. 59, 25. 

60, 25. 62, 5. 68, 16. 69, 10. 81. 
82, 26. 94; reges: Theodericus, 
Pippinus, Lotharius I, Ludewi- 
cus II, Lotharius 11, Berenga- 
rius II. 

Ytalia citerior, quae modo Apulia 

seu Calabria dicitur 35, 1. 
Ytaliorum episcopi 20, 30. 
iubileus annus a. 1350. 102, 10. 
ludei 39, 6. 56, 25. 89, 20. 98. 

102, 10. 
iudicium ferri candentis 87, 1. 
ludita V. Ita. 
ludita filia Friderici 11. ducis Sue- 

viae, uxor Matthaei I. ducis 

Lotharingiae 42, 30. 
ludita filia Heinrici (Nigri) ducis 

Bawariae, uxor Priderici II. ducis 

Sueviae 42. 43, 35. 45, 1. 46, 20. 
lurus, Jura mons 42, 10. 49, 20. 
de lustingen, Justingen (WUrtt, 

OA. MUnsingen): Anselmus mar- 

scalcus. 
lustinianus I. imp. 25. 
lustinianus II. imp. 1, 20; 2, 15. 

It. Cf. C. 

Kadalus v. Chaldelo. 
kaganus 12, i&. 

Kaprenheim, Kogenheim ad III fl. 
(Kr. Erstein) 131, 15. 



150 



INDEX. 



Ka^iberc monast., Comburg (WUri, 

OA, HaU) 34, i. 
Kanisium, Canossa 30, 35. 
Kanutus VI. rex Danorum 48, i ; 

uxor: Gertrudis. 
Karintia 33, 20. 66, 20 ; Carentanus 

ducatus 42, 10. — Karinthii 29, 40. 

31,16; duces: (Otto), Berthol- 

dus, TJdalricus II. 
Karlomannus maior domus Franc., 

fil. Karoli 2, 5. 5, 30. 6. 
Karlomannus rex Franc, fil. Pip- 

pini regis 2, 10. 6, 35. 7, 10. 8, 5. 

10. 
Karlomannus, Karlomanus, rex Ba- 

wariae, fil. Ludewici German. 

regis 20; fil. : Arnolfus. 
Karlomannus rex Franc. (Galliae), 

fil. Ludewici Balbi regis 20. 
Karoltis (Martellus) dux et maior 

domus Pranc, fil. Pippini 2, 5. 

4, 35 — 6, 25; f ilii: Karloman- 

nus, Pippinus. 
Karolus Magnus rex Franc, imp., 

fil. Pippini regis 1, 25. 2, 10. 6, 35 

—18. 24, 15. 105, 5; uxor: Hil- 

degarda ; 1 i b e r i : Karolus, Pip- 

pinus, Ludewicus, £,&drudis, 

Bertha, Gisela. 
Karolus 11. (Calvus) rex Pranc 

(Galliae), imp., fil. Ludewici Pii 

imp. 18, 30 — 20 ; f i 1. : Lude- 

wicus. 
Karolus III. rex Alemanniae, imp., 

fil. Ludewici regis German. 20. 

21,1; u X o r : Richarda. 
Karolus IV. rex Bohemiae, imp. 

102, 20. 
Karolus I. rex Siciliae 130, 20. 
Karolus iunior fil. Karoli Magni 

7, 15. 12, 35. 17,20. 
Karolus archiep. Magunt., fil. Pip- 

pini regis Aquitaniae 19, 25. 
Kartago 16, 40. 23, 35. 24, 30. — 

Karthaginienses 23, 25; dux: 

Hannibal. 
de Kastele, Castell (Unterfranken, 

BA. Gerolzhofen): L&dewicus. 
de Kevemberc, Kdfernburg 

(Schwarzburg - Sondershausen), 

comes: Gunterus III. 
Kierpfenig v. Barpfennig. 
Kilidsch Arslan soldanus Iconii 

59,* 15. 



Kolbsenvilla, Kolbsheim (Kr, Strass- 

burg) 122, 10. 
Kronenberc, Kronenburg (Kr, Mols- 

heim) 107, 10. 
de Kunegesberch, Hohkonigsburg 

(Kr. ScUeUstadt): Bertholdus. 
Kunegundis v. Cunigundis. 
de Kusse, Couqf (d4jp. Aisne), comes 

103. 
Kutewicus mons coen., Gdttweig 

(dioec. Patav.) 37, 15. 

Lagelheim, Lagelnheim, iuxta Co- 

lumbariam, Logelnheim (Kr. CoU 

mar) 51, 15. 106, 5. 
Lambertus fil. Erwini com. de 

Dunna 67, 1. 
Lampertheim castrum, Lampert- 

heim (Kr. Strassburg) 122, 15. 
Landesbergensis, Landsberg (Kr. 

Delitzsch), marchio: Conradus. 
de Landsberc, castro hodie dirtUo 

prope Barr (Kr. Schlettstadt), 

dom. 108, 10. 
Lateranus, Lateranense palatium 

monast., Rom. 32, 35. 33, 1. 44, 5. 

106, 5. 
Latina lingua 17, 5. 
Lauda civ., Lodi 38, 5. 99, 25. 
(Lausona), Losanna, Lausanne ad 

lacum Lemannum 49, 20. — Lau- 

sunensis dioc. 94, 20. 
Lechus, Lycus, fl., Lech 11, 40. 22, 15. 
Legionensium fines, Leon Hispa- 

niae 15, 10. 
Lemannus v. Lingemage fl. 
Leo I. papa 24, 25. 
Leo III. papa 7. 8, 1. 9. 18, 35. 
Leo VUI. papa 23. 
Leo IX. papa = Bruno episc 

TuUensis 27, 35. 28. 
Leo III. imp. Constantinop. 1, 20. 
Leo IV. (Chazares) imp. Constan- 

tinop., fil. Constantini IV. imp. 

1, 20. 13, 1. 
Leo V. imp. Constantinop. 15, 35. 
Leo de Montania (= Leo 11. rex 

Armeniae) 64, 20. 
S. Leodegarius episc Augustud. 3. 

4,1. 

Leodium, Liittich 40, 10; episc: 
Rudolfus, Albertus I. 



INDEX. 



151 



Leontius imp. Oonstantinop. 1, 20. 
Leopaldns^ Lfipoldns. 

Leopaldus III. marchio Austriae 

42,20. 47; uxor: Agnes; liberi: 

Leopaldus, Heinricus, Conradus, 

Otto, Gerdrudis, Agnes (cum Ber- 

tha sorore confusa), Ita. 
Leopaldus lY. marchio Austriae, 

dux Bawariae, fil. Leopaldi m. 

march. Austriae 42, 20. 47, 10. 
LApoldus V. dux Austriae 60, 20. 63. 
Lupoldus VI. dux Austriae 83, 5. 

87. 89. 94,5; filia: Margareta. 
Leucorum, id est Tullensis, episc. : 

Bruno = Leo IX. papa. 
Leudesius, quem Germani Lfttheri- 

cum vocant, maior domus, fil. 

Erchinoldi 3; uxor 3,40; fil.: 

Athicus seu Adabicus. 
liber expeditionis (lerosolimitanae 

primae) 39, 25. 
Lybia 24, 36. 
Libuma 12, 25. 
de Lichtenberch, Liechtenberg, 

Liehtenberc, Lichtenberg (Kr. 

Zabern): Conradus episc. Ar- 

gentin., Ludovicus (Heinricus?). 
Liconicum (perperam pro Linon.) 

bellum 12, 30. 
Liger fl,, Loire 15, 20. 
Lingemage, Lemannus, fl., Limmat 

42, 1. 
Lintburch, Limburg in Belgia 66, 20 ; 

duces: Heinricus III, Wal- 

ramus IV. 
Liutberga filia Desiderii regis Lon- 

gobard., uxor Tassilonis ducis 

Bawar. 11, 36. 
Liutoldus V. Lutoldus. 
Liutolfus, Lutolfus, Lutolfus, dux 

Sueviae, fil. Ottonis Magni regis 

et imp. 21. 22, i; fil.: Otto. 
(Liutprandus), LAprandus, rex Lon- 

gobardorum 5, 20. 
(Liutwardus), Luitwardus, episc. 

Vercell. 20, 40. 
Lombardi, Lombardia v, Longo- 

bardi, Longobardia. 
Longobardi (antiqui) 5, 20. 6, 36. 
, 10,15. 25,20. 35,1; reges:Liut- 

prandus, Haistulfus, Desiderius. 
Longobardi, Lonbardi, Lombardi, 

Lumbardi 53, 10. 66, 6. 69, 15. 



' 97, 25. 130, 15. — Longobardia, 

Lonbardia, Lombardia 30, 20. 

31, 5. 34, 10. 38. 54, 1. 64, 20. 

65, 1. 96, 10. 98. 99, 20. 
Lorche, Lorch ad Rems fl. 42,20; 

monast. 79, 10. 
Losanna v, Lausona. 
Lotharii regnum, L{ithringen 19, 20; 

cf. Belgica Gallia, Lotharingia. 
Lotharingia, Lothoringia, Loto- 

ringia 30, 5. 36, 6. 39, 1. 88, 10. 

— Lotharingi, Lotharingil 30, 1. 

42, 30; duces: Godefridus III, 

Godefridus IV, Matheus I, Theo- 

baldus I. 
Lotharius (= Chlotharius III.) rex 

Franc, fil. Clodovei II. regis 3. 
Lotharius I. imp., rex Italiae, fil. 

Ludewici Pii imp. 18. 19; filii: 

Ludewicus, Lotharius. 
Lotharius II. rex Franc, fil. Lotha- 

rii I. imp. 19. 20 (perperam 

Karoli Calvi fratet*) ; uxor: 

Tieburga; concubina: Wal- 

drada. 
Lotharius 11. rex Italiae 21,30; 

uxor: Adelheidis. 
Lotharius dux Saxoniae, III. rex, 

imp. 42— 45. 49; filia: Ger- 

drudis. — Lotharii imp. hystoria 

43, 36. 

(Lotharius), LAtherus, fil. Heinrici 
(Leonis) ducis Saxon. et Bawar. 

48, 10. 
Lotharius comes de Hohenstaden 

100, 10 ; f r. : Conradus archiep. 

Colon. 
Lovania, Lowen Brabantiae 66, 20; 

duces: v. Brabantia. 
Lucas (de Eckwersheim) miles, 

procurator fabricae Argentin. 

132, 1. 
Lucensis (Lucca) episc: Ansel- 

mus I, Anselmus 11. 
Lucius III. papa 52, 55. 55. 

Lndewicns^ Ludewicns^ Lndo- 
vicus. 

Ludewicus Pius imp., rex Franc, 
priua Aquitaniae, fil. Karoli 
Magni imp. 7,20. 17, 20 — 19; 
filii 19; uxor: Irmingardis; 
filii: Lotharius I, Pippinus, 



152 



INDEX. 



Ludewicus (German.), Karolus 

(Oalvus). 
Lfidewicus II. imp., rex Italiae, fil. 

Lotharii I. imp. 19, 25. 20. 
Ludewicus rex Germaniae, fil. Lu- 

dewici Pii imp. 18, 30 — 20, 16 ; 

filii: Karlomannus, Ludewicus, 

Karolus. 
Liidewicus (iunior) rex Germaniae, 

fil. Ludewici regis 20. 
LAdewicus (Puer) rex, fil. Arnolfi 

imp. 21, 5. 
LAdewicus Balbus rex Franc. (Gal- 

liarum), fil. Karoli (Calvi) imp. 

20; fil. : Karlomannus. 
Lftdewicus VII. rex Franc. 45,35. 

105, 10. 
Liidewicus VIII. rex Franc. 91, i. 
Ludewicus IX. rex Franc. 96, 15 ; 

filia 96, 16. 
Lildewicus episc. Basil. 51, 6. 
L{idewicus I. dux Bawariae 94, lo. 

95, 6. 
Lildewicus 11. iantgr. Turingiae 

44,1; uxor: Claricia; fil. :Lu- 

dewicus. 
Ludewicus LII. lantgr. Turingiae, 

fil. Ludewici 11. lantgr. 59, 25. 

62, 35. 
Lftdewicus IV. lantgr. Turingiae 

91. 95,20; uxor: Elisabeth. 
Ludewicus IV. comes de Otingen 

66, 25. 

Liidewicus V. comes de Otingen 

87, 15. 
Lftdewicus I. comes de Phyrrete 

60, 25. 
Ludewicus comes de Pfirrite 91, 

n. 7, cf. 92, 10. 96 n. (nescio num 

idem omnibm locia). 
Ludewicus comes de Wartenberc 

67,1. 
L&dewicus de Kastele 91, lo. 
Ludovicus (Heinricus?) de Liech- 

tenberg 108, 20. 
Lftdewicus senior de Stolberch 

91, 15. 95, 20. 
Lugdunum, Lyon 18, 10; archiep.: 

Hugo. — Lugdunense concilium 

a. 1245. 128, 6 ; a. 1274. 131, 1. 
Luitwardus v. Liutwardus. 
Lumbardi v. Lombardi. 
de L&neburch, Liineburg, dux: 

Otto. 



Lupi, gens nobUium Alsatiae infe- 

rioris 116, 1. 127, 5; cf Wolf. 
Liipoldus V. Leopaldus. 
Lfiprandus v. Liutprandus. 
Lupus dux Wasconum 10, 10. 
de Liiterberc, Lauterberg (LuUer- 

berg), (RB. Hildeaheim), comes: 

Burchardus I. 
Luthericus v. Leudesius. 
Lfttherus v. Lotharius. 
LAthringen 19, 20 ; cf. Lotharingia. 
de Liitinbach, Lautenbach (Kr. Geb- 

tveiler): Manegoldus. 
L&toldusl. episc. Basil. 62,6. 70,25. 

76, 5. 85, 1. 
Liitoldus II. de Rotilnheim episc. 

Basil. 100, 5. 
Liitolfus V. Liutolfus. 
Luxovium monast., Luxeuil 3. 
Liizelahe monast., LUtzel (dioec. 

Basil.) 41, 10. 44. 26. 
de Liizelenburch, LUtzelburg (Kr. 

Saarburg), comes: Reinaldus. 
Lycus V. Lechus. 

Maegdeburch, Parthinopolis, Mag- 
deburg 26, 10; episcopatus 26, 10 ; 
Magedeburg., Madeburg. archi- 
*ep.: Hartwicus, Wicmannus. 

Maguntia, Maguncia, Magontia, 
Moguntia, Maguntina civ., Mainz 
5, 10. 16, 1. 18, 10. 19, 25. 31, 5. 
43. 54, 15. 59. 73, 30. 97 ; Ma- 
guntina, Moguntina sedes 46, 35. 
78,1; archiep.: Bonifacius, B,a- 
banus, Karolus, A(da)lbertu8 I, 
Heinricus I, Arnoldus, Christia- 
nus I, Conradus I, Sigefridus II, 
Heinricus 11. 

Manegoldus abbas de Taegernse 
66, 20. 

Manegoldus de Liitinbach mag. 
37, 5. 38, 20. 89. 

de Mannesvelt, Mansfeld (RB. 
Merseburg), c o m e s : Burchar- 
dus. 

Mantua civ. 98,25; episc. : Garsi- 
donius. 

Manuel I. imp. Constantinopol. 
45, 30. 49, 30. 

Marbacum, Marbach (Kr. Colmar) 
40, 5 ; Marbacense monast. 38, 20 ; 



INDEX. 



153 



eccl. 8. Augustini episc. 37, i. 39. 

40. 44, 1 ; altare omniam sancto- 

rum ^,15; praepositus 39,20; 

canonici 38, 20. 39,20; Marba- 

censes 53, 10. 91, 6 ; congregatio 

dominarum Marbacensium 40, 20 ; 

praepos.: Gerungus, Arnoldus, 

Bemhardus; abbas: Falcho. 
S. Marci evang. corpus 19, 1. 
Margareta filia LeopaldiVI. ducis 

Austriae, uxor Heinrici (VII.) 

regis 89. 
Margarita praefectus classis Siculae 

65, 16. 
S. Maria virgo, mater Christi 9. 

17,30. 28,25; eius camisia 13,80. 
S. Mariae eccl. Aquisgrani 9. 18, 25. 
S. Mariae eccl. = monast. maius, 

eccl. cathedralis Argentinae 28,5. 

44,20. 45,20. 46,1. 51, 10. 114, 10. 

120, 35. 126, 10. 132, 1. 
S. Mariae eccl. maior infer. monast. 

apud Hohenburch 52, 20. 
S. Mariae virg. et S. Crucis mo- 

nast, in Novo-castro 50, 6. 
S. (Mariae) virg. eccl. Spirensis 

40, 10. 
S. Mariae virg. oratorium antiquum 

Swarcendan 41, 5. 
Maria (soror Lazari) 79, 5. 
Maria v. Irene. 
Maria filia Heinrici I. duds Bra- 

bant., uxor Ottonis IV. imp. 85, 15. 
Maria filia Philippi regis, uxor 

Heinrici 11. ducis Brabant. 77, 10. 
Marley, Marlenheim (Kr, MolS' 

heim) 108, 20. 
Marquardus (de Anweiler) dapifer 

Heinrici VI. imp. 69, 25. 
de Martburch, Marburg ad Lahn fl, : 

Conradus. 
Martinus episc. Missin. 60, 15. 
S. Mathei eccl. Salerni 34, 25. 
Matheus I. dux Lotharing. 42. 30 ; 

uxor: ludita. 

(Mathildis)^ MethUdis^ MetMlda. 

Methildis filia Heinrici I. regis 
Angl., uxor Heinrici V. imp. 
43, 20. 

Mathildis (perperam Agnes) filia 
Heinrici II. regis Angl., uxor 
Heinrici (Leonis) ducis Saxon. 
et Bawar. 48. 73, 10. 



Mathildis filia Rogerii I. de Sici- 

lia, uxor Conradi (perperam 

Heinrici) regis Teuton. 38, 26. 
Methilda, Met^ildis, marchionissa, 

filia Bonifacii march. Tusciae, 

uxor 1) Godefridi III. ducis 

Lotharing., 2) Welfonis ducis 

Bawar. 34, 15. 36, 20. 38. 
Mauri 14, 36. 
(Maurimonasterium), Morsmunstere 

coen., MaursmUnster (Kr. Zabem) 

5, 25 ; Maurimonasterienses abb. : 

Gothfridus, lohannes ; p 1 e b a - 

nus: Hugo. 
Maximus imp. 24; uxor: Eudoxia. 
Mediolanum civ., Mailand 18, 10. 

20, 15. 38, 6. 49, 36. 50. 52, 10. 

56, 10. 64, 20. 94, 5. 105. 106, 5. 

129, 1 ; Mediolanensesmuri 126,20. 

— Mediolanenses 96. 99, 20. 

100, 1 ; Mediolanensis archiepi- 

scopus 38,5; archiep. : Theo- 

baldus, Ubertus II. 
Meginhardus 11. comes de Gorizia 

V. Engelhardus. 
Meginradus mon. Augiae 19, 25. 
Merania (i. e. Libumia) 60, 10. 66, 20. 

85,5.87; duces: Bertholdus IV, 

Otto. 
Merovingorum gens 6, 6. 
Merseburch eccl., Merseburg 32, 15. 
Messina civ. 61, 10. 69, 20. 70, 10. 
Metenses (Metz) episc: S. Arnul- 

f us, Hermannus, Theodericus IV, 

lacobus. 
S. Michael, Michahel 27, 10. 
Michael I. imp. Constantinop. 15, 35. 
Milo dux de Angulariis 15, 1 ; 

fil. : Bothlandus. 
Minorum fratrum ordo 109, 10. 

127,5; fr.: Henricus 11. archiep. 

Magunt. 
Mirea v. Myrea. 
Missinensis, Misse^sis (Meissen ad 

AUnm fl.) episc: Martinus; 

marchio: Dietericus. 
Moguntia v, Maguntia. 
Mogus fl., Main 54, 20. 
MoUesheim, Molsheim, Molshem, 

Molsheim Alsatiae 41, 5. 42, 5. 

73, 20. 105, 10. 114, 20. 121, 5. 

123, 30. 126, 30. 
Monasteriensis (MUnster in West^ 

falia) episc : Hermannus II. 



154 



INDEX. 



Mons Gasainus, MonteCassino 6,30. 
Montania (=» Armenia, i. e. Cilicia) 

64, 20;. rex: Leo II. 
de Montania senex, i, e, Assctssi- 

norum prineeps 94, 16. 
de Monte Biligardis, Bilgardis, 

Mdmpelgard prope Belfort, com. : 

Hamideus, Theodericus IV. 
de Monte-ferrano {potius Monte- 

ferrato), Monferrato, marchio: 

Wilhelmus III. 
Morsmiinstere v. Maurimonaste- 

rium. 
Mosella fl. 74, 20. 76, 10. 
de Miilhusen castrum, MUhlhausen 

Alsatiae 122, 6. 
de Munforrat, MontfoH VAmaury 

(dSp. Seine et Oise), c o m e s : 

Simon. 
Murbach, Miirbach, coen. (Kr. Geb- 

weiler) 5,26. 95, lo; abb. : Hugo, 

Bertholdus. 
Mutinensis (Modena) episc: Heri- 

bertus. 
Myrea, Mirea, Myra in Lycia 2, 15. 

35,40; episc. : Nicolaus. 

N. 

Nanthilde uxor Dagoberti I. regis 

Franc. 2,25; fil. : Clodoveus. 
Narses cubicularius lustiniani I. 

imp. 25, 20. 
de Nassowe, Nasowe, Nassauw, 

Nassau ad Lahn fi., com. : Ru- 

pertus, Adolfu§. 
Navarria, Navarra 13, 45. 
Navium domus v. S. Salvatoris in 

Scafhusen monast. 
Neapolis civ., Neapel 62, 20. 130, 25. 
Nero imp. 9, 10; fr. : Grannus, 

Agrippa. 
Nicephorus I. imp. Constantinop. 

12, 25 {vel Michael I). 15. 

Nicolans^ Nicholans. 

S. Nicolaus archiep. Myrensis 2, 15. 

35, 40. 
Nicolaus I. papa 19, 40. 20, 1. 
Nicolaus II. papa 29, 1. 
Nicolaus I. patr. Alexandrinus 

86, 15; diaconus germanus suus 

86, 10. 
Nicolaus archiep. Salemit. 65, 15. 



NicolauB dictus Zom, scultetus 

(Argentin.) 100,25. 101, i; pa- 

rentes 101, 1. 
de Nifen, Nife, Neuffen (Wiirtt. 

OA. NUrtingen): Heinricus cum 

filiis. 
Nigra Silva, loca Bawariae ad 

Alpes pertinentia 22, 15. 
Nigra Silva, Schwarzwald .33. 38, 15. 
(Nilus), Nylus, fl. 87, 25. 
Ninnive 25, 86. 
Nivelense coenobium, Nivelles (dioec. 

Leod.) 2,1; mater: Gerdrudis. 
Norici 22. 29, 40. 42. 45. 46. 20 ; 

Noricus, Noricorumducatus42,40. 

45. 47, 6. 52. 16 ; Noricus dux 

47,10; duces V, Bawaria. 
Nortmanni 12, 36. 20. 21, 20. 29, 10. 

83, 6. 34, 30. 35, 40 ; r e x : Gode- 

fridus ; d u x : Robertus Gwiscar- 

dus. Cf. Sueones. 
Nortmannia, Nwmandie 34, S6. 
Noviomagium, Nimwegen 16, 1. 
Novum-castrum S. Crucis et B. Ma- 

riae virg. monast., Nilburgense 

monast., Neuburg (Kr. Hagenau) 

44,1. 50. 75,1. 78,10; armarium 

88,15; abbas: Petarus. 
Nuwenburch opp., Neuenhurg in 

Helvetia 94, 20; canon. : Wil- 

helmus. 
NAwenburch in Brisgawia urbs, 

Nimburg 76, i; de N. comes: 

Bertholdus. 
Nuwilre coen., Neuweiler (Kr. Za- 

bern) 5, 25. 
Nylus V. Nilus. 

O. 

Odakarus, Odazer, rex Torcilingo- 

rum et Rugomm 24, 30. 25, 1. 
Odila filia Athici 4, 5. 
de Ohsenstein, Ochsenstein (Kr. 

Zabern), dom. : Otto III. 
Omnium Sanctorum altare Marbac. 

40, 15. 
Openheim, Oppenheim ad Rhenum 

fi. in Hassia 30, 30. 
Orientalis expeditio (prlma cruce 

signatorum) 30, 5 ; cf. transma- 

rina, puerorum expeditio. 
Orientalis Francia v. Francia Orlen- 

talis. 



INDEX. 



155 



Orientalis marchia, Oesterreich 47; 

cf, Austria, Osterriche. 
de Ortenberc, Ortenburg (Nieder- 

Baiem, BA. Vilshofen), c o m e s : 

Otto. 
Ortlibus episc. Basil. 44, 20. 51. 
Osterfranchen 21, 20 ; cjf, Erancia 

Orientalis. 
dsterriche 47, 45 ; cf, Austria, Orien- 

talis marchia. 
Ostiensis, Hostiensis (Ostia) card. 

episc. 32,40; card. episc: Ge- 

roldus, Otto I. 
S. Oswaldus rex in Brittannia 

1, 26. 
(Otakarus), Othacorus, I. dux, rex 

Boemiae 74, i; uxor: Adela. 
Otakarus II. rex Boemiae 109, 1. 
S. Othmarus abbas S. Galli 7, 1. 
de Otingen, Otingen, Oettingen 

(Bair, BA. Nordlingen), com. : 
Ludewicus IV, Ludewicus V. 
Ottinga villa, Oetting ad Oenum fl. 

20, 25. 
Otto I. card. episc. Ostiensis = 

Urbanus II. papa. 
Otto episc. Argentin. 33, 25. 36, 16. 

39, 1. 40, 1. 
Otto I. episc. Frising., fil. Leo- 

paldi III. march. Austriae 1, 1. 

42, 25. 50, 5. 
Otto II. episc. Frising. 60, 15. 
Otto I. episc. Wirzeburg. 89, 1. 
Otto I. Magnus rex, imp., fil. Hein- 

rici I. regis 21—23. 25, 25. 26, 10. 

27,20; uxor: Adelheidis; filii: 

Liutolfus, Otto U; privignus 

(perperam): Emesto dux. 
Otto II. rex, imp., fil. Ottonis I. M. 

imp. 22, 30. 26, 26. 27, 15 ; cogn. 

Mirabilis 26, 10; fil: Otto. 
Otto III. rex, imp., fil. Ottonis 11. 

imp. 27. 
Otto comes Pictaviae, IV. rex, imp., 

fil. Heinrici (Leonis) ducis Saxon. 

et Bawar. 48, 10. 49, 25. 73. 74, 20. 

77. 80. 81. 83—85. 87, 10. 97, 25. 

106. 115,6. 127,6; uxores: 

Beatrix, Maria. 
Otto de Witilinisbach I. dux Ba- 

wariae 52, 15. 
Otto II. dux Bawariae, comes palat. 

Rheni 95, 5. 99, 15. 
Otto dux Boemiae 62, 20. 



Otto dux Karintiae v. Otto I. dux 

Sueviae; fil.: Bruno. 
Otto de Liineburch et de Brunes- 

wich dux, fil. Wilhelmi filii 

Heinrici (Leonis) 97. 
Otto dux Meraniae, fil. BertholdilV. 

ducis 66, 20. 85, 6. 87. 
Otto I. dux Sueviae, fil. Liutolfi 

ducis 26, 20. 27, 20 (cum Ottone 

ditce Karintiae conftmis). 
Otto II. marchio Brandenburg. 

66, 20 ; f r. : Adalbertus. 
Otto VIII. de Witilisbach comes 

palat. (Bawariae) 77. 78;8ponsa: 

Beatrix. 
Otto comes (palat.) Burgundiae, fil. 

Friderici I. imp. 49, 25. 68, 1. 

69, 5—71, 20. 73, 1. 75, 30. 
Otto comes de Ortenberc 66, 25. 
Otto lU. dom. de Ohsenstein, ad- 

voc. Alsatiae 131, 10. 

P. 

Padua civ. Italiae 98, 25. 

Padus fl., Po 34, 10. 

pagani 12,45. 13, 20. 57,30. 106, 10 ; 

paganus rex 1, 25. 
palatini comites Bheni: Oode- 

fridas , Conradus , Heinricus, 

Otto U. 
Palermum civ. 64, 16. 65, 5 (sedes 

regni Siciliae). 70, 10 ; Panormi- 

tanum metropolis Siciliae 45, 30 ; 

Panormitanum palatium 65, 10. 

77,6. 
Pampilona, Pamplona in Navarra 

14,5. 
Pannonia 12. 79, 20 ; utraque P. 

12, 26 ; cf. Ungaria. 
Panormitanum v. Palermum. 
Papia, Tycinum, Pavia 5, 20. 6. 

21, 40. 23, 1. 
Parisius civ., Paris 3, 6. 6, 35. 7, 10. 

17, 15. 85, 25. 

Parmensis (Parma) episc. : ChaJ- 

delo. 
Parthinopolis v. Maegdeburch. 
Parusium, Perugia 129, 5. 
Pasohalis I. papa 18, 46. 19, 10. 
Paschalis II. papa 39, 20. 
pastonnn expeditio in Francia 

a. 1251. 122, 1. 128, 10. 



156 



INDEX. 



Patavia, Passau 37.30; episc: 
Altmaimas, Ulricns I, Dietpol- 
dns, Wol^erus. 

Paulas r. Aemilins. 

Paulas V. Petrus. 

Paulus card. episc. Praenest. = 
Clemens HI. papa (cum Heinrico 
card, epise. Alban. amfusus) 58. 

Pelagius card. episc. Alban. 87. 

Penda rex paganus in Brittannia 

Persae 15, ao. 89, lo : r eges : Aaron, 

dlius David; cf. Tartari. 
Persypolis 25. 55. 
Perusium r. Parusium. 
pestilentia hominum a. 1173. 106, i; 

maxima pecornm et iumentorum 

a. 1223—5. 90, i. 
Petersh&sen monast. in ripa Rheni, 

Plftc^-shausempropeKansianz 34, i. 
S. Petrus apost 6, 45. 31. 33, 40. 

34. 15 : s. Petri fideles 35, 30. 

36, s»:» : fidelitas 37, i : miles 36, 15 : 

s, Petri res 6. 40 : terra 33, lo : 

terra et bona 80, i5 : bona 81, 5. 
S. Petri ecci. Rom. 33, i ; SS. Petri 

et Pauli apost. eccL Rom. 16, » : 

S. Petri apost. altare Rom. 7, 40 : 

S. Petri porticus (Rom.) 27, 15, 
S. Petri monast. (eccl.> Argentinae 

28, 15- 
S. Petri eoen. in Xigra SilTa prope 

Friburch 38. 15. 
B. Petrus ^Veronensis) fir. ord. 

Praedie. 129. 
Petrus card. episc. Alban. 33. 15. 
Petrus Placentinus card. presb. tit. 

S. CaecOiae 65. 66, icl 
Petras patr. Antioch. 86, 5. 
Petms arehiep. Bnmdis. 67, i^ 
Petros L archiep. Senon. 78, s^ 
Petrus eptsc. Tullenas 60l 15^ 
Petni? abbas Nuburg. 75, i. 78. iol 
Petros comes (de Csanad?) 85. icl 
Petrcs Teupulus fiL lacobi ducis 

Vece^ae 99. ?x 
Pfa^eEbonien TiLla. A^fafffnoromm 

*Kr. ^^ciisemdmrij t 1»X\ 15. 
de Parrire. Phirwte. Phvrrete, 

Plir: *Kr, AliiirckK, comites 

^l. s. 92. ::. 96 n.: com.: Lu- 

dewis.xs. Ulrictt?^ FridericTss II. 

L'daLr:o;i<. Lcdewic::«w — Pfir- 

ri:ease> ^ 



Phevers, Fayarias, coen., Pfdfers 

(dioec, Chur) 5, 25. 
Philippicus (perperam Philippos) 

imp. Constantinop. 1, 20. 

Philippus, Phjlipptts. 

Philippus dux Sueviae, rex Rom., 
fil. Friderici L imp. 49.25. 64, 15. 
68, 20. 69, 1. 71—74. 76—80, 5. 
85, 15. 106, 15. 114, 20. 115, 5. 
121,10. 126,90. 127,1; uxor: 
Irene (Maria) ; fiiiae: Beatrix, 
Cunigundis, Maria, Beatrix. 

Philippus L rex Franc. 39, 1 ; f r. : 
Hugo Magnus. 

Philippus n. rex Franc. 59. 61. 
63, 5. 85. S6, 15. 

Phylippus L (de Heinsbeig) ar- 
chiep. Colon. 57, 4. 58, 35. 59, 5. 
62. 

Philippus comes Flandriae 61, 5. 

Phirrete, Phyrrete r. Pfirrite. 

Pictavia, Poitou 48, 10. 73, 10; 
com.: Gerinus, Otto; Picta- 
viensis pPoHiers' episc: Dido. 

FippiBVS, FipiBVSc 

Pippinus dux et maior domus 

Franc. 1. 15, 2: liberi: Ger- 

drudis, Grimoaldus, Begga. 
Pippinus dux. maior domus regni 

Franc., fiL Anagisi 2, ». -L 6, 25: 

fiL: Karolus. 
Pippinus maior domua, rex Franc, 

fiL Karoli seniorb 2, 5. 5 — 7. 10. 

15. 2^\ 17,15: uxor: Bertha: 

filii: Karolus, Kaiiomaimus. 
Pippinus rex Italiae, fiL Karoli M. 

imp. 7, 15. 10, 30. 12. 10. 17, 20*. 
Pippinus rex Aquitaniae, fiL Lade- 

wici Pii imp- IS. 19.25: uxor 

18. 4*? : f i L : Karohis. 
S. Pirminius 5. 3»>. 
Pisa civ. 65. 1. 
Piacentia, Piacemsa 20. 1«. 30. 2<<l 

38. 5. — Placendnus: PeCnn. 
de planetis vadcinirim 56. 15. 
ad Plumbeam twLr r im k>ea Syriae 

65. 1. 
PodieKsis* Lt Puv~em^Veim§f^ e p i sc. : 

Adesiaras. 
Poloni, PuLini 42,i5^ 49, x>: duxr 

IKladb^:^? LL 



INDEX. 



157 



(Poppo), Boppo, comes de Hennen- 

berch 87, 16. 
Poppo comes de Wertheim 67, i. 
Portuensis (Porto) (card.) episc. 

32, 46. 

(Praedicatorum), Predicatorum fra- 

trum ordo 127. 129. 130, lo; 

capitulum generale Argent. 

a. 1260. 130, 10 ; Bononiae a. 1267. 

130, 20 ; domus, area Argent. 

127, 15. 128 ; eccl. nova Argent. 

129. 130,10; mag. : Dominicus; 

fratres: Ciinradus de Mart- 

burch, Hugo, Petrus, Domini- 

cus, lohannes. 
(Praenestinus), Prenestinus (PaU- 

strina) card. episc. : Paulus. 
Pr^ensis, Bragensis fPragJ e p i s c. : 

pfeinricus. 
Praxedis uxor Heinrici IV. imp. 

29, 16. 
B. Primitivus martyr v. B. Facun- 

dius. 
Prissana civ., Breacia 100, i. 
(Prumia), Brumia, monast., PrUm 

(dioec. Trier) 19, 20. 
puerorum expeditio a. 1212. 82. 

83, 1. 107, 1. 114, 26. 116, 10. 

121, 10. 127, 6. 
Pulani t;. Poloni. 
PuUaere v, Gotfridus. 
Pyrenei montes (= Alpes) 42, 36. 
Pyrenei saltus, iugum 11, 15. 



de Quernvurte, Querfurt (RB. Mer- 
seburg), comes: Gebhardus. 

Quittelineburch, ChAtelinburch, mo- 
nast. sanctimon. , Quedlinhurg 
21, 16. 84, 26. 

R. 

Ilabanus archiep. Magunt. 19, 26. 
Radulfus patr. lerosolimit. 86, 6. 
(Raetia), Eetia, Recia 55, 10 ; cf. 

Augusta. 
Ragin&edus maior domus 4. 5. 
de Rapoltsteine, RappoUstein (Kr, 
Rappolt8weiler)f dom. : Anselmus. 
Rapoto (princ. Prisonum) 4, 20. 
Hatispona, Regensburg 21, 5. 22, 26. 

47,25; episc. : Erhardus, Con- 

radus III. 



Ratoldus episc. Veronensis 19, 1. 
Ravenna civ. 6,46. 9, 15. 18, 10. 25. 

34, 30. 94, 26 ; Ravennae 27, 25 ; 

archiep.: Gerbertus, Gwibertus. 
Recia, Retia v. Raetia. 
regia urbs v. Constantinopolis. 
Reinaldus comes Burgundiae 48, 20. 

49; filia: Beatrix. 
Reinaldus, Reinoldus, comes de 

Lftzelenburch 44, 10. 50, 1. 
Remi, Remis, Reims 18. 19, 10. 

27, 25; archiep.: Gerbertus, 

Wilhelmus. 
Rex V. Fridericus Rex. 
Rhenus, Renus, fl., Rhein 7, 1. 

12, 26. 15, 20. 26, 16. 34, 1. 35, so. 

43. 44,1. 48,6. 99,6. 132, 10; 

com. palat.: Godefridus, Con- 

radus, Heinricus, Otto II. 
Richarda uxor Karoli III. imp. 

20. 
Richardus I. rex Angliae, fil. Hein- 

rici II. regis 48, 10. 59, 10. 60, 1. 

61. 63. 73, 10. 
Richardus heremita Pfaffenbomen 

100, 16. 

Rinaugensis civ. , Rheinau (Kr. 

ErsUin) 132, 10. 
de Rixingen, Rixingen (Kr, Saar- 

burg): Theodericus. 
Robertus v, Riibertus. 
Rodesheim, Rosheim (Kr. Mola- 

heim) 71, 1. 107, 1. 114, 6. 116, 1. 

120, 35. 126, 10. 127, 10. 
Rodulfus V. Rudolfus. 
Rogerius de Molinis mag. Hospi- 

lAlis (S. lohannis) 55, 1. 
Rogerius I. comes (dux) Siciliae, 

fr. Roberti Gwiscardi 34, 40. 35. 

38, 26 ; 1 ib e ri : Rogerius II, 

Mathildis. 
Rogerius 11. rex Siciliae, fil. Ro- 

gerii I. com. 35, 10. 45. 55, 10; 

liberi: Wilhehnos, Constantia. 
Rogerius fil. Tancredi regis Sici- 

liae 64,10. 77,6; sponsa: Irene. 
Roma civ. 5, 36. 6, 40 — 9. 11, 26. 

16, 30. 18 — 21, 1. 22, 80 — 

26, 1 — 29, 1. 30, 6. 31. 33. 

34, 30. 36, 1. 41, 20. 44, 6. 47, 20. 

49, 26. 71, 5. 80, 20. 82, 30. 

86, 1. 88, 10. 102, 10. 105, 20. 

130, 16 ; Roma maior 103, 5 ; 

eccl. : Lateranensis, SS. Petri 



Boi 



et PbqIi, S. Salratoria qnae Oon- 
Btantiiiiaiui Tocatur. 
I. 7. 10. 



25,1 



. 31,; 



i6. 62, iB- 
69,16. 81, fi. 106, so; nobiles 
32, 10 ; prineipes 9, lo, — Roma- 
nus popnluii 8, i. 24, 16; Boma- 
nui cleniB et popnlnB 8, i ; Ro- 
manmn vulgua 33, 36 ; Rcnnani 
coetnB nobilitas 24, io; Romano- 
rom patricius 29, b. 

Komana curia 87, ao; eocl, 16, M. 
31, 40. 36, so. 81, 1 ; sedes 9, to. 
78, 16. 79, 86. 87, in; RomanoB 
pontifex 6. 36, so. 79, m>. 

Romannm imperium 1, 25. 7, 36, 
8, 20. 24, 6. 33, 26. 62, i. 63, w. 
64,86. 67,10; R. i. eiamare8,iB; 
regnnm 88. — Homaaorum imp. 
1. 8, 1. 9,36. 48, 10. 102, m; rex 
45, 86. 61, 16. 100, 20. 109, 1. 
118, 10. 132, 5; RomanuB imp. 
61, 30. 86, 16; Romanus orbis 
41, 20. 46, 10. — Romana ajao- 
dua 30; Romanum condlium 
a, 1179. 126, 16. — Romanufl 
status 23,30; apex 25,1. — Ro- 
manae rea 24, 96; l^es 7, 30. — 
Romana ingenia 45, Sb. 

finmanua card. diac. tit. 8. An- 
geli 90, 20. 

Romulus 9, 1. 

Rotenberch munitio, cuiuK rudera 
exstarO, in monte KyffhSmer 
(Scktcarzhiirg-Rtidolstadt), 81, Bo. 

Rflthardus 7, i. 

Rothlandns fil. Milonta dacis de 
Angnlariis 15, i. 

de Rotilnheim, Riitleln (Brrden, Kr. 
LSrrach): Liltoldus episc. Basil. 

Rotom^ua, Ewen 18, lo. 

Rilbacum, Sufaeh (Kr. CfebiceilerJ 
74, 10. 

HAbertus, Rudbertos, GniBcardus, 
WisoarduB, dux Nortmannorum, 
Calabriae et Apuliae, fil. Tan- 
eredi 32—34. 39, i ; fil.; Boi- 
mundus; fr. : Bogeriua. 



B de Habechsburc, 



I. rex Bom. 101,20, 109. 118. 

122,6; filii: Albertue, Bndolfus. 

Rildolftts dux Sucviae, res 30—32. 

fil.: Bertholdaa. 

BurgTindiae 21, so; 
Adelheidis. 

ni. rex Burgundiae 48, m 
epiac. Argentin. 51. 
episc. Baail. 40, 20. 41, 1. 
(de Zeringen) episc, Leod. 



37, 1 
RildolfaE 

filia 
Riidolfus 
Rndolfua 
RiSdolfQS 
Rildolfas 



RndolfuB L episc.Werdensia 66, ib. 
Rudolfu» I. comea palat. de TAwin- 

gen 72, sa. 
RudolfuB II, fil. AdaJberti III, de 

HabeBburch com, pi'oyinc. (AlBa- 

tiae) 66,26. 
Rudolfus I, (dux Austriae), fil, 

Rudolfi L regia 100, 20; fiL: 

lohannea. 
Bfidrudis filia Karoli Magni 7, tn. 

17, M. 
Rugi 24, 30; rex: Odazer. 
Bulmann Barpfennig civis Argent, 

123, 30. 
RiimolduB fil, Aragyai ducia Bene- 

RuodgauauaFoToIuIii ducatna prae- 

fectuB 10, 80. 
RnpertuB III. comea de Nassowe 1 

60, 20. 
Ruptarii = Albienees 83, lo. 

S. 
Saccitarum ordo 181, 1. 
Sala fl., Saale 15, 20, 
Salatin, Salatinus, SaladinuB, 8al-' 

dinus, lex de BabyloniR 57, t(i.J 

114,16, 121,1. 126,20. 1 

Salef, Saleph, /l. CUieiae 114,i&.l 

115, 6. 121, 6 ; ef. Perrum, " 

Salemum, Sal^no 33, is. 3^ 

65,6; eeel.: S. Mathei. — 

lemttani 62, ie; Salernitanos: 

lohannea; archiep.: NiaoUna..] 
SbIbb coen,, Selae, Sefe (Kr. Wei$am- 1 

hurg) 26, 16. 129, so. I 

S. Salvatoris eccl. <]uae Gonstantii^ I 

niana vocatur Rom. 86, 1. 
S, Salvatoria iii Scafhuaen mon 

qnod Navium domua dicitur 33, afi. 1 
Salza I'. Salzungen. j 

Salzburch, Salzhurg 18, 10; Sal*- I 

burgensiB ec.cl. 63,16; archiep.: J 



INDEX. 



159 



Conradus 11, Eberhardus II; 
ministerialis: Fridericus de 
Bet5we. 
Salzungen {perperam pro Salza), 
LangenscUza (RB. Erfurt), mu- 
nitio 81, 30. 
Samarus archiep. Tranensis 67, 15. 
Sarabi v, Sorabi. 
de Sarburch, SaarbrUcken (RB. 

Trier), comes; Pridericus. 
Sardinia 5,20. 43,1; princ.iWelfo. 
Sarraceni 6,5. 14. 15. 26,25. 55,6. 

63, 6. 86, 10. 87, 16. 88, 20. 
Saxones 4^ 26. 10, 35. 11, 10. 16, 10. 
21, 10. 29, 20. 30, 5. 35. 43. 45. 
48, 6; orientales 64, 6. — Saxo- 
nia 6,40. 7,25. 9,25. 12, 40. 15, 20. 
21, 15. 32, 10. 36, 10. 43, 1. 45, 1. 
47. 52. 53, «6. 65, 30. 66, 6. 73, 10. 
78,15. 84,10. 85,15; duces: 
Heinricus I, Lotharius, Hein- 
ricus (Superbus),Heinricus(Leo), 
Bernhardus. — Saxonicumbellum 
10, 30. 12, 10. 
Scafhusen, Scafhiisen, SchaffTiatmn 
ad Rhenum 33, 35. 72, 25 ; m - 
nast. : S. Salvatoris. 
Scipio V. Comelius. 
Sclavi V. Slavi. 
Scotia 3, 1. — Scotorum reges 

15, 25. 
de Scowenburch, Schaumburg (Kr. 

Rinteln), comes: Adolfus III. 
SQiithere coenobium , Schuttem 

(Bad. A, Lahr) 5, 25. 
Selse V. Salsa. 
Senones v. Galli. 

Senonis, Senonensium civ., Sens 
18,10. 90,25; arckiep. : Pe- 
trus I. 
sepulcrum Domini, dominicum 13. 

75, 25. 76, 5. 
Sergius I. papa 4, 30. 
Sermersheim opp. apud Kagen- 
heim, Sermeraheim ad Ul ft, (Kr, 
Erstein) 131, 15. 132, 15. 
B. Servatius 21, 10. 
Sibilla uxor Tancredi regis Sici- 

liae 65, 15. 
Sicilia, Sycilia, Cicilia 34,35. 35,5. 
38, 25. 45. 49, 20. 61. 64, 5. 65. 
68, 25. 69, 10. 74, 5. 77, 5. 81, 20. 
83,15. 86,15. 88,15. 96,1.106,15. 
130; sedes regni: Falermum; 



metropolis: Panormitanum ; 
comes (dux): Rogerius I; re- 
ges: Rogerius II, Wilhelmus I, 
Wilhehnus II, Tancradus, Wil- 
helmus III, Heinricus (VI. imp.), 
Fridericus (11. imp.), Karolus I. 
— Syculus 61,10. 
(Sidonius), Sydonius, episc. Con- 
stant. 7, 1. 

Ste-5 Sy&-5 sy. 

Sygebertus III. rex Austri, fil. 
Dagoberti I. regis 2. 3, 1 ; f i 1. : 
Dagobertus. 

Sigefridns, Sjfridns. 

Sigefridus II. archiep. Mogunt. 

81, 15. 
Sigefridus III. archiep. Mogunt. 

00, 10. 100. 
Sigefridus TIT. episc. August. 91. 
Sj^dus miles de mini^erialibus 

oomitis Alberti de Tagesburch 

58,25. 

Sygismundus rex Burgundiae 3, 40. 
Silvester II. papa == Gerbertus Re- 

morum et Bavennarum archiep. 

27, 25. 
(Simeonis), Symeonis, senis bra- 

chium 13, 30. 
Simon comes de Munforrat (Mont- 

fortj 83, 5. 
Slavi, Sclavi, Wenden 12,5 48, 10; 

qui Wilzi vocantur 11, 45 ; cf. 

Winidi. 
Slezistat, Schlettstadt 71, 1. 
sol obscuratus v. eclypsis. 
Sorabi, Sarabi 12, 30. 15, 20. 
Spirea civ., Speyer 40, 10. 41, 20. 

78,25; eccl. S. Mariae 40, 10; 

episc. : Conradus III, Con- 

radus V, Heinricus II. 
Spoletum , Spoleto 43, 1 ; d u x : 

Welfo. 
de Staheleck, Stalecken, Stalecke, 

Stahleck prope Bacharach ad 

Rhenum: Henricus III. episc. 

Argentin. 
Stein, insula Bheni 7, 1. 
de Steinbume, Steinbrunn castro 

diruto (Kr. GebweilerJ, dom. 122, 5 ; 

fr.: Bertholdus. 
S. Stephani in monte Caelio tit. 

Bom. card. presb. : lohannes. 



160 



INDEX. 



Stephanus 11. papa 5, i. 6. 10, i5. 

Stephanus IV. papa 18, 86. 

Stephanus I. rex Ungar. 28, 20. 

Stirensis marchia 63, 10. 99, 5. 

de Stolberch, Stolberg (Kr. Sanger- 
hauaen): Ludewicus senior. 

Stoyphe, Stoph, castrum, Hohen- 
staufen (WUrt. OA. Grdppingen) 
41,25. 79, 10; de St.: Pridericus. 

sudarium Domini 13, 30. 

Sueones, quos Nortmannos vocamus 
12, 1. 

Suevi 4, 20. 30, 1. 35, 15. 41, 30. 
43, 10. 72,20. 80,10; Swabi 7, 15. 

Suevia 31, 5. 37, 20. 41, 30. 42, 1. 
49. 54, 15. 59, 5. 60, 10. 62, 16. 
68, 20. 69, 1. 71. 72, 26. 77, 10. 
83, 25 ; d u c e s : Hermannus I, 
Liutolfus, Otto I, Rudolfus, Ber- 
tholdus I, Bertholdus U. de Ze- 
ringen, Fridericus I. de Stoyphe, 
Fridericus II, Fridericus III. 
(I. imp.), Fridericus IV, Fride- 
ricus V, Conradus, Philippus; 
comes palat. v. Tiiwingen. 

Sfttrensis (Sutri) episc. 65, 25. 

Swabi V. Suevi. 

Swarza coen., Schwarzach (Bad, A, 
BUhl) 5, 26. 

Swarcendan, Swartzindann, mo- 
nast., Schwarzenthann, hodie di^ 
rutum (Kr, Gehweiler) 40, 20; 
oratorium S. Mariae virg. 41, 5; 
eccl. 41, 10. 85, 35. 

Swessionis, Soissons 6, i. 

Sy- V. Si-. 

Symachus patricius 25, 5. 

Syria 16, 40. 65, 1. 

T. 

Taegernse monast., Tegernsee 66,20 ; 

abbas: Manegoldus. 
Tagesburch, Tagesburc v. Dages- 

burc. 
Tancradus rex Siciliae 61, 10. 62, 25. 

64, 10. 65. 77, 5 ; ux o r : Sibilla ; 

1 i b e r i : Rogerius, Wilhehnus, 

tres filiae 65, 20. 
Tancredus (de Hauteville) pater 

Riiberti Gwiscardi 34, 40. 
(Tarantasia), Darantasia, Moutters- 

en-Tarantaise 18, lO; Tharetanus 

archiep. : Aimo. 



Tartari 90, 30. 128, 6 ; ef. Peraae. 
Tassilo dux Bawar. 11, 36 ; u x r : 

Liutberga; fil. : Theodo. 
de Tecke, Teck (WUrttemb. OA. 

Kirchheim): Bertoldus I. episc. 

Argentin. 
Tegemsee v. Taegemse. 
Templarii 87, 20. 93,6. 108,20; 

Templi mag.: Amoldus de 

turri Rubea. 
terraemotus a. 1107. 40,i6; a.l225. 

91, 1; a. 1356. 102. 123,5; vati- 

cinium de terrae motu 93, 15. 
Teupulus: lacobus, Petrus. 
Teutonia, Teuthonia, Theutonia, 

Theutunia, Thetonia 81,25. 97, 20. 

106, 16. 128, 25. 130, 16 ; Teuto- 

nica, Teuthonica terra 13, 40. 

42, 1. 46, 30. 65, 16 ; Theutonicae 

terrae 66, 1. — Teutonici, Teu- 

thonid, Theutonici 25, so. 42, 1. 

69, 15. 85, 5. 105, 16 ; principes 

8, 20. 
Teutonicorum, Theut., partes 33, 15; 

Teutonicae, Thet., partes 31, 20. 

33,30. 36,10. 37,16. 56, 16. 69, 1; 

provincia (perperam pro Pro- 

vence) 5, 30 ; regnum 32, 20 ; terra 

33, 16 ; r e g e s : Ludewicus II. 

SQermanicus), Karlomannus, Lu- 
iewicus m. (iunior), Karolus m, 
Amulfus, Ludewicus IV. (Puer), 
Oonradus I, Heinricus I, Otto I. 
Magnus, Otto 11, Otto III, Hein- 
ricus II, Conradus 11, Hein- 
ricus m, Heinricus IV, Rudol- 
fus (dux Sueviae), Hermannus, 
Conradus, Heinricus V, Lotha- 
rius m, Conradus m, Hein- 
ricus, Fridericus I, Heinricos VI, 
Philippus, Otto IV, Fridericus II, 
Heinricus (VII), Conradus IV, 
Heinricus (Raspe), Wilheimug de 
HoUandia, Rudolfus I, Adolfus, 
Albertus I, Heinricus Vil, Ka- 
rolus IV. — Theutonica camiina 
de Theoderico 25, 6. — Teuto- 
nica lingua 17, 5. 

Theutonicorum (ordo), domus 97,6; 
Alemanni 93, 6 ; domus in Acha- 
ron 62, 15 ; mag. : Hermannus; 
f r. : Bertholdus. 

Thabor mons 87, 16. 

Tharetanus archiep. v, Tarant^sia. 



INDEX. 



161 



Tbeobaldus archiep. Mediolan. 

34, 10. 
Theobaldus, Thebaldus, episc. Ar- 

gentin. 31, 20. 33, 20. 
Theobaldus I. dux Lotharingiae 

88, 10. 

Theodericns^ Dietericns^ Diethri- 
cns. 

Theodericus rex (Ostro-) Gotho- 

rum, Italiae, fil. Diethmari 24, S5. 
Theodericus III. rex Pranc, fil. 

Clodovei 11. regis 3. 4; fil. : 

Clodoveus ni. 
Theoderious IV. rex Franc. 5, i. 
Theodericus II. archiep. Bisuntinus 

60, 26. 62, 1. 
Theodericus archiep. Trever. 99, lo. 
Theodericus IV. episc. Metensis 

51, 25. 126, 15. 

Dietericus marchio Misnensis 66, 25; 

soror: Adela. 
Dietericus comes de Groiz, fr. Con- 

radi march. de Landesberg 66, 25. 
Dietericus comes de Biohelingen 

67, n. 2. 
Theodericus IV. comes de Monte 

Bilgardis 95. 
Theodericus comes de Bixingen 

100, 10 ; fr. : Heinricus. 
Theodericus Holzschiic, Diethricus 

Holtzschiich, (Pseudo-Fridericus) 

109,5. 118,5. 
Theoderici domus v. castellum 

S. Angeli. 
Theodo fil. Tassilonis ducis Bawar. 

11, 45. 
Theodora uxor Heinrici II. ducis 

Austriae 47, 35. 
Theodosius III. imp. 1, 20. 
Tholetanus v. Toletanus. 
S. Thomae monast. (eccl.) Argen- 

tin. 28, 15. 
Thomas archiep. Cantuar. 48, 1. 

51, 5; legenda eius 51, 10. 

Tib-, Tyb-. 

Tyberis fl., Tiber 24, 25 ; Tyberini 

pontes 32, 40. 
Tyburtina urbs, Tivoli ad Anienem 

fi. 68, 20. 
Tieburga uxor Lotharii II. regis 

19, 85 ; fr. germanus 19, 35. 
Tiegaudus archiep. Trever. 19. 

Annales Marbaeenses. 



Tilemannus dictus Kierpfenig v, 

Bulmann Barpfennig. 
Toletanus , Tholetanus (ToUdo) 

astronomicus : lohannes ; mag. : 

Andreas. 
Tolosa V. Dolosa. 
Torcilingi 24, 30 ; r e x : Odazer. 
Totila, Totyla, rexGothorumT^ans- 

padanorum 25. 
Tracia 17, 25. 
Traiectum inferius, Utrecht 41, 15. 

43,15; archiep.: S. Willibror- 

dus. 
Tranensis (Trani in Apulia) ar- 

chiep. : Samarus. 
transmarina expeditio a. 1187. 58,5; 

a, 1217. 87, 10; transmarinum 

iter a. 1227—29. 91, 10. 92, 20 ; 

cf. orientalis, puerorum expedi- 

tio. — transmarini reges 16, 45, 

— transmarina regna 34, 85. 
Transpadani v. Gothi. 
Trecensis (Troyes) episc. : Hein- 

ricus. 
tres magi 89, 20 ; reges 121, 20. 
Tresme fl., Traiaen 37, 30. 
Treveris, Trier 9, 15. 18, lO; Tre- 

verensis archiepiscopatus 56, 1 ; 

a rc h i e p. : Hyldulfus, Tiegau- 

dus, Folmarus, lohannes I, Theo- 

dericus, Heinricus 11. 
Tridentina vallis 98, 20. 
S. Trinitatis domus (monast.) apud 

Argentinam 91, 5. 
Trivels, Trievels, castrum, cuius 

rudera exstant (Pfdlz. Kr, 

Anweiler) 64, 20. 80, 10. 
Troia 9, 1. 
TuUensis, Leucorum (Tom^^ e p i s c. : 

Bruno, Petrus. 
Turegum, ZUrich 41, 30. 
Turricinus lacus 19, so. 42, 1. 
Turonis, Tours 18, 10. 39, 16. 
T&ringi 15, 20. — Turingia, Tfirin- 

gia, Duringia 44, 1. 55, 20. 59, 25. 

63, 1. 66. 81, 25. 91. 95, 20. 117,5; 

lantgr. : Ludewicus II, Lude- 

wicus III, Hermannus I, Lude- 

wicus IV, Heinricus (Raspe). 
Tuscia 38, 25. 43, 1. 59, 25. 65, 1. 

130, 15; march. : Bonifacius, 

Mathildis, Welfo. 
de Tiiwingen, T&bingeny oomes 

p a 1 a t. : Rudolfus I. 

11 



162 



INDEX. 



Tyb- V, Tib-. 
T^^oinum v, Papia. 
Tyrus civ, Syriae 58, i. 

Ubertus 11. archiep. Mediolan. = 
Urbanus III. papa. 

(Udaliiciis)^ CdaMcns^ filricns^ 
Hnlricus. 

o 

S. Udalricus episc. August. 21, 15. 
, 22.26; sororis fil.: Adelbero. 
Ulricus praepos. August., I. episc. 

Patav. 37,26. 
ydalricus 11. dux Karintiae 66, 20. 
Ulricus, Hulricus, comes de Phir- 

rete 70, 20. 106, 16. 
Udalricus fil. Friderici com. de 

Pfirrite 95, 30. 
Ungari 21, 20. 22. 28, 20. 85, 6. — 

Ungaria 55, 6. 59, I6. 60, 20. 85. 

86,15. 87. 90. 95,20; reges: 

Stephanus I, Bela UI, An- 

dreas II. 
Unstrfit fl. 30, 1. 
Urbanus 11. papa = Otto episc. 

Ostiensis 33. 36. 37, 10. 38, 26. 39. 
Urbanus III. papa = Ubertus 11. 

archiep. Mediolan. 55, 30. 57. 
UrbanusVI. {pcitiiisy) papal03,6. 
de Ursilingen, Urslingen prope 

RoUweil: Egelolfus. 

V. Cf. F. 

Vahalis fl., Waal 16, 1. 
Valens martyr 19, 1. 
Valentinianus III. imp. 8. 24; 

u X r : Eudoxia. 
Vallis S. Gregorii, MUnster im Gre" 

gorienthal (Kr, Colmar) 70, 30. 
Varro consul Bom. 23, 25. 
Varum v. Barensis civ. 
Venetia 63, 10. 99, 20 ; Veneciae 

dux 19, 1 ; d u X : lacobus Teu- 

pulus. 
Vercellensis (VerceUi) e p i s c. : 

Liutwardus. 
Verdensis v, Werdensis, 
de Veringen, Veringen (Preuss. RB, 

Sigmaringen) : Heinricus II. episc. 

Argentin. 



Verona civ. 25,6. 55 episc. : 

Ratoldus. 
Victor II. papa 28, 36. 
Victor III. papa, qui et Deeiderius 

35. 36, 6. 
Vienna, Vienne 18, 10. 
Vincentia civ., Vicenza 98, 26. 
Vindelica v. Augusta. 
Visua fl., WeicJMel 12, 26. 

W. 

Waifarius dux Aquitaniae 7, 6. 

10,5. 
Waldrada soror (perperam) Gun- 

theri Colon. archiep., oonoubina 

Lotharii 11. regis 19, 40. 20, 1. 
Wabamus IV. dux de Lintburch, 

fil. Heinrici III. ducis 66, 20. 
Waltherus, Walterus, de Gerolz- 

eck, episc. Argcntin. 107, 20. 108. 

116,16. 122. 130,10; f r. : Her- 

mannus. 
Walterus episc. Basil. 85. 
Waltherus de Horburc 107, 16. 
Waltherus marschalcus Argentin. 

121, 20. 
Wangen opp., Wangen (Kr, MoU- 

heim) 103, 10; castrum 103, 10 ; 

de W. : Borcardus. 
Waranto maior domus 4. 
Warinus 7, 1. 
de Wartenberc, Wartburg prope 

Eisenach, oomes: Ludewicus. 
Wascones 10, 10. — Wasconia 10, 10. 

13, 40 ; seu Aquitania 7, 6 ; d u x : 

Lupus. — Wasconia perfidia 

11, 15. 

Wegelenburg castrum, Wegelnburg 

(BA. Pirmasens) 131, 6. 
Welatabi, Wetalabi (». «. Wilzi 12); 

cf. Sclavi. 
Welphorum familia 42, 36. — Wel- 

phi de Altdorf 46, 10. 
Welpho, Welfo, Welph, Gwelfo,* 

dux Bawar. 29, 40. 30, 6. 35, 20. 

36. 38,10; fii. Welfo. 
Welpho dux Longobardiae, Bawa- 

riae, fil. Welphonis ducis Bawar. 
36, 20. 38 ; u X o r : Mathildis. 
Welpho prino. Sardiniae, dux Spo- 
leti, marchio Tusciae, fil. Hein- 
rici (Nigri) ducis Bawar. 42, 36. 
43,1. 



INDEX. 



163 



Wenceslaus I. rex Boemiae 77, lo. 

99« 10; nxor: Cunigundis. 
Werdensis (Verden ad Aller fl,) 

episc: Rudolfus I. 
Wernharius I. episc. Argentin. 

28,16. 
Wernharius II. episc. Argentin. 

29, 16. 31, 16. 
Wernherus, Wemerus, Probus mar- 

scalcus Argentin. 91, 6. 121, 16. 

128, 1. 
de Wertheim, Wertheim ad Moe- 

num fl. (Baden, Kr. Moabach), 

comes: Poppo. 
Wetalabi v, Welatabi. 
de Wibelingen, Gwebelingen, Waih^ 

lingen ad Rems fl. (WUrtt, 

Neckarlcr,) : Heinrici , Conra- 

dus n. imp. 
Wicmannus archiep. Magdeburg, 

47, 1. 53, S6. 
Wiene civ., Wien 63, 1 6. 99. 
Wilhelmus (de HoUandia) rex 

107, 16. 
Wiiheimus I. rex Siciliae, fil. Ro- 

gerii 11. regis 35, lo. 
Wilhelmus II. rex Siciliae 61, lo. 
Wilhelmus m. rex Siciliae, fil. 

Tancredi regis 65, 20. 
Wilhelmus I. archiep. Bemensis 

62, 36. 
Wilhehnus I. episc. Argentin. 28. 
Wilhelmus 11. episc, Argentin, 

123, 80. 
Wilhelmus abbas Hyrsaug. 33, 40. 
Wilhelmus mag., canon. de NAwen- 

burch 94, 20. 
Wilhelmus fil. Heinrici (Leonis) 

ducis Saxon. et Bawar. 48, 10; 

fil: Otto. 
Wilhelmus III. marchio de Monte- 

ferrato 42, 26 ; u x o r : Ita. 
Wilhelmus comes (Burgundiae) 

42, 10. 49, 6 ; m a t e r : Agnes. 
(Guilielmus Monachus castell. Castri 

lohannis) 69. 
Willibaldus episc Eistet. 5, 16. 
Willibrordus archiep. (Traiectinus) 

4, 30. 



Wilzi V, Slavi, Welatabi. 
Winidi 16, 16 ; cf, Slavi. 
Wirzeburg, Herbipolis, Erbipolis, 

Erpipolis, civ., WUrzburg 35, 16. 

47, 16. 48, 20. 49, 80. 68, 6 ; e p i s c : 

Burchardus I, Adalbero, Gode- 

fridus I, Otto I, Hermannus I. 
Wiscardus, G^iscardus, Norman- 

nice oberrator vel girator 34, 40 ; 

cf. Rftbertus. 
de Witilinisbach, Witilisbach, Wit- 

telsbach (Ober-Baiem, BA. 

Aichach) : Otto I. dux Bawariae, 

Otto VIII. comes palat. 
Wizenburch coen. , Weissenburg 

AUatiae 5, 26. 
Wizense opp., Weissemee (RB, Er- 

furt) 81, 30. 
Wladislaus U. dux Boemiae 42, 26 ; 

uxor: Gertrudis. 
Wladislaus 11. dux Polon. 42, 26 ; 

uxor: Agnes. 
Wolf scoltetus apud Hagenowe 

98,26. 99, i; filii 98,25; cf, Lupi, 
Wolphehnus de Hochvelden abbas 

Altdorff. 123, 20. 
Wolfgerus episc. Patav. 66, 16. 
Wormatia, Wormacia 30, 20. 39, 6. 

57, 1. 66, 10. 97, 26 ; Wormacienses 

episcopi 5, 10 ; e p i s c. : Adal- 

bertus. 
Wulfelinus v, Wolf. 

Y. V, I. 

Z. 

Zaoharias papa 5, 86. 

Zeno imp. 24, 36. 25, 1. 

de Zeringen, Zeiringen, Zdhringen 
castrum hodie dirutum prope 
Freiburg im Breisgau, duces: 
Bertholdus I, Bertholdus U, Ber- 
tholdus lU, Conradus, Berthol- 
dus IV, Bertholdus V. 

Zicensis (Zeitz) e p i s c : Berthol- 
dus U. 

Zom V. Nicolaus. 

Zuentiebaldus dux Boem. 29, 40. 



11* 



GLOSSARIUM. 



Scripsit A. Hofmeister. 

Maior numerm paginam, minor lineas quinas indicai. 



advocatia, SBogtel 70, 3o. 72, 25. 

advocatus, Sogt 131, 10. 

ae- V. e-. 

allodium proprium 37,25. 

ama, tnensura vini 99, 6 ; cf, hama 

et ohma. 
anatolegion = thanatologium seu 

mortuarius liber 119, 10. 
apostolica electio 53, 16. 
archipresbiter 102, 15. 
armarium, ^ibliot^cf 88, 5. 
astronomicus 56. 
assentaneus, ^n^ftnger 73, 25. 
augustus 8. 18, 26. 24, 15. 33, 1. — 

augusta 24, 20. 

barones 9, 26. 55, 20. 67, 1. 83, 5. 

90, 20. 91, 10. 95, 1. 96, 5. 
beneficium, Scl^en 52, 15. 63, 25. 

73, 1. 74, 15 ; inbeneficiari bene- 

ficiis 64, 26. 
burcvirteil, mensura 71, 10. 
bnrgenses 84,5. 

eampanile 101, 15. 

cancellarius 46, 35. 55, 30. 66, 16. 

80, 1. 
canonice intrare 85, so. 
canonicus 94, 20 ; canonici 38, 20. 

39, 20. 132, 15 ; regulares 37, 30. 
capella imperialis ex lignis com- 

posita 54, 20; episcoporum 35, 30. 
capellani (imperatoris) 65, 20. 66, 5. 
capitulum, congregatio eccles. 86, 10 ; 

generale (contio fratrum Praedi- 

catorum) 130. 

mt regni = rex 46, 25. 



caristia, Xcucning 102, 1. 
casalia plur, 88, 25. 92, 30. 
cathedra (episc.) 44, 5. 52, 5. 62, 25. 
cathedralis ecclesia 120, 35. 
celeumatis cantus 83, 1. 
cellarium vini 133, 20. 
cognatus 59, 25. 84, 25. 91, 26. 
coUoquium (generale) = contio 

principum, curia imperii 30. 

31, 5. 35, 15. 36, 30. 53, 10. 55. 

66, 5. 95, 1. 
colonus, coloni 34, 10. 93, ao. 98, 30. 
Qommunicare 75, 5. 
conducere, gclcitcn 84, 10. 
conductus, ©cleit 61, 5. 83, 20. 
consanguineus 48, 15. 49, 5. 90, 30. 
consanguinitas 4, 1. 46, 40. 48, 1. 
conventus 6, 20. 7, 10. 32 ; princi- 

pum 74, 20. 77, 10. 
corona 8, 1. 25, 20. 29, 5. 32, 45. 

41, 20. 69, 30. 74, 5. 
coronare 18, 20. 19, 10. 31, 6. 45, 16. 

93, 1. 132, 5 ; coronari et in regno 

confortari 40, 15; v, rex, impe- 

rator ; coronatum incedere 97, 20. 
coronatio (imperatoris) 81, 10. 
cronica fem, sing. 126, 5 ; in cro- 

nicis 10, 1. 93, 15. 
crurifagio puniri 90, 30. 
curia, ^cic^iSs obet ^oftag 31, 35. 

45, 16. 47. 49. 53, 10. 54, 16. 55, 10. 

57, 1 — 59.; 65, 5. 67, 20. 68, 5. 

73, 80. 74, 1. 80, 1. 81, 25. 84, 20. 

97, 1 ; = domus 130, 5. 

dapifer 69,25. 
decanus 84, 25. 123, 80. 



GLOSSARIUM. 



165 



denarius 99. 121, 20. 127, 1. 131, 15 ; 

denariorum solidi 102, 6. 123, 6. 
dyairia infirmitas 70, 10. 
dieta = Xageretfc 70, 10. 
discuseio, 6trcit 128, 1. 
dispensare connubium inter cognataa 

80, 6. 
dispensatio, S)t5pcng 53. 77, 1. 
districtus, 33ejtrl 99, 1. 
divus imperator 61, 25; divi impe- 

ratores 80, 5. 
doctor 8, JO. 24, 25. 
domicilium, vocctbulum astrolog. 

56, 20. 
dominarum congregatio 40^ 20. 
dominium imperatoris, regis 88, 25. 

93, 5. 99, 10. 100, 10. 
dyarria v. diarria. 

ebenhoe, instrumentum beUicum 

54, 5. 
episcopium 74, 16. 90, I6. 
equitatura 60, 6. 
equivocus, gleid^namta 49, 1. 
in errore esse = turbatum esse 78, 1. 
exfestucare ducatum 41, 30. 

fabrica = aedificatio baailicae 132, 1. 
familia (imperatoris), ^offtaat 70, 10. 

84,1. 
feodum, Scl^cn 98, 1. 100, 10. 
fideles, ©laubigc 17, 30; Christi 

13, 6; imperatoris 64, 1. 67, 10. 

84, 10 ; (regis) 73, 20 ; regni 78, 15. 

79,1. 
forenses 102, 15. 
fortalicia plur, 102, 16. 103, 16. 

galea, ©alcerc 65, 5. 
gallicanus, SBctterl^ol^n 101, 15. 
genealogia 42, 25. 
gladio accingi 29, 16. 49, 86 ; cf, 

militaris. 
grangia 78, 15. 
gwerra v, werra. 

bama, mensura vini 53, 1 ; cf, ama 

et ohma. 
hereditarium ius 6, 25. 42, 86. 45, i5. 

68, 10. 81, 10. 97, 16. 130, 26. 
heremita = eremita 100, 15. 
hominium 61, 80. 73, 6. 
homo = vassua 63, 20. 67, 10. 70, 80. 

71, 1. 73, 26. 79, 86. 98, 80. 127, 80. 



Ignobiles 103, 15. 

imperator Constantinopolitanus 
12, 25. 15. 49, 80. 64, 10. 86, 16; 
Graecorum 17, 20 ; Romanorum 
1. 8,1. 9,35. 48,10. 102,20; 
Eomanus 61, 30. 86, 15; (in) im- 
peratorem consecrare 44, 10. 
49,80. 62,16. 80,20. 88,10. 105,20; 
consecrari et ungi 8, 1 ; coronare 
18, 36. 28, 10; in Romanum im- 
peratorem electus 86, I6; impe- 
rator fieri l,i5. 9,5.23,1.47,26; 
ordinari 106, 16; imperatoris ho- 
mines 70, 30. 71, 1. 127, 30; pos- 
sessiones 71, 1. 

imperialis benedictio 9, so. 27, 26. 
28. 80, 20. 88, 10; capella 54, 20; 
consecratio 62, 10 ; imperialem 
coronam (unctionem 27, 25) acci- 
pere 22, 80. 41, 20; ex (a) latere 
imperiali dirigere 67; imperiale 
praeceptum 50, 20 ; propositum 
98, 16. 

imperium Romanum 1, 26. 7, 35. 
8, 20. 24, 5. 33, 25. 62, 1. 63, 20. 
64,26. 67,10; cis mare 8, 15; 
imperii coronam accipere 47, 20 ; 
feoda ab imperio tenere 100, 10 ; 
imperii Romani homo 63, 20. 
67, 10 ; principes 132, 6 ; hostes 
52, 10 ; imperii status 24, 35. 

inbeneficiari v. beneficium. 

inclusa 122, 20. 

indulgentia 41, 16. 

iniciare transit. 9, so. 37, 25. 56, 30. 

iniuriatores 88, 15. 

inpotionatus 91, 1. 

interpellare 53, 10. 

intoxicatus veneno 101, 25. 

intronizare 28, 35. 29, 15. 32, 46. 89,6. 

lantgravius = provincialis comes 
81, 26. 83, 25. 91, 16. 95, 20. 108, 10. 

legenda = Vita aancti 51, 10. 

letania = litania 56, 26. 

libra 127, 1. 132, 1. 133, 16. 

litterati (viri) 98, 10. 

litteratura, scien^Mi lUterarum 90,25; 
saecularis 27, 25. 

magister 37, 5. 38, 20. 39. 84, 20. 

93, 10. 94, 20. 132, 1. 
magnates 86, 20. 97, so. 
magnati cives 100, 20. 



^^M 166 OLOSSABIUM. ^^^^^| 


^V nwioreB = naiiiea 37, lo. 60, b. 


peregrini, Sreujfoftret 61, is, 63, i. 


^m 


69,86. 75,86. 93,1. 94,io; pere- 


^^M manutenere 83, io. 


grina = (frtuea 79, lo. 


^m marca (argenti) 63, so. 71,io. 72, lo. 




^M 73, 99. 


plebanuB 107, 6. 


^^M marcgravio 60, ia. 


prelati 9, ao. 90, ao. 


^M marcbia 47. 63, lO. 99, fi. 


prepositua 37,86. 39,S0. 44,i, 53,10. 


^H marchio », sb. 33, a5. 34, m. 42, so. 


primatea (archiepisoopi) 88, lo. 


^H 43, 1. 47, 10. 60, ib. 62, i. 66. 


primatuB 94, 6. 


^H 79, ifi. 96. 


primioerioB 116, 6. 


^H luarchioiiijaa 38, 20. 42, i6. 


privilegium 32, 46, 39, ib. 47, 36. 

61, 30. 

princepa = rex, imperator 8, io. 


^^B iiiar8calcuB,inarBchaJcus,niareschiil- 


^H cuB 69, ifi. 78, 36. 91, b. 96, m. 


29. 32, 1, 43, 46, B&. 49. 63, i6. 


^H 108, 10. 121, 128, 1. 


78,10, 79,1.80,16.84,6; = rtx 


^M inileB 23, so. 32,30. 36,16. 47,2». 


Sicaiaeib,3l); principea 9. 16, M. 


^H 68, ao. 132 1 collective 20, S6; mi- 


19,10. 29,20- 30. 35. 36, S6. 37, »0. 


^H lit«a 3, G6. 14, 35. 23, 40. 34, aa. 


39,1, 40,16. 43. 44, » — 48. 


^M 35, aa, 52,10. 54,10. 59, i. 64, la. 


53, so. 55, ao. 56, i, 58, i6 ~ 60. 


^M 65, 6. 73, 16. 78, 16. 85, i. »1, a. 


62, ao. 96-69. 71,26. 72, !0 — 


^B 97, !0. 99. 


74. 76, 16 — 78, 10, 80, 84, 20. 


^^H milicia 38, s&. 54, lO; miliciain pro- 


86, 16. 87, 16. 89. 96. 97. 99, i5. 


^M fiteri 49, 36. 


118,1; iraperii 132,6; r^i 7,35. 


^M railitare 48, 16. 


30 — 32,80. 43,80. 54,iB(?)i 


^H niilitaris vir 37,6; militares 37, lO; 


terrae 83, i6; inferioris terrae 


^^m militari gladio accingi 54, 16. 


64,6; inferiores 72,10; (re^ia 




Anghae) 61, S 


^B 76, 1. 99, 6. 


pnntxipatus 4, m , pnneipatuB (maior) 




palacii 4 , regni 3, 36 


^M 45, so. 46, 1. 51, 10. 114, lo. 126, lo. 


procereB 68, lO 


^H 132, 1 i = moitn passim. 


proturatorea 86, lo fabricae 132, i. 


^H moooBticum proposittim 41, 16. 




^H moueta ArgentineoBis 132, i. 


ejtcommanicationia 33, i6. 81, I5; 




edictnm 60 1 


^^M mortuarins liber r. anatoiegion. 


propnue f undus 42, 20 ; propriae 






^M nobilis vir 32,20. 97, io; Dobiles 


provmcialiB comeB = lantgravina 


^M viri 33, 36; oobilea 30,i. 32, is. 


44,1 59, jfi 62,35 66. 91, 10. 


^M 59,5. 60. 62,6, 63,1. 67,i. 77,i6. 


100,10; coraitisBa 95,20. 


^H 79,1. S4. 87. 91.10. 103, is. 




^H 108,10. 122,80; ttobilioreB 76, 1. 


quartale-annODae 129. 130, 6. 131, 16. 


^M 108, 16. 122, 16. 


133 ;vim 99. 121,20.127,1.130,6. 


^H Offieiales (imperatoris) 66, 6. 


refectorium 193, a6. 


^H ohma vini 123, l ; cf. ama el hama. 


regalia 43, so. 80. 




regalis electio 45, 5; nnotio 21, 10 ; 


^M 76, 6. 78, 6. 


regalescivitateB92,fi; viIlae79,8S; 


^H orgsnae 132. 


homines 79. 86; regalia praedia 




et reditus 97, 10 ; ex regali pro- 


^H palatinus comes 43. 66, »0. 72, «>. 


sapia oriundua 97, sfl. 


^H »9, i&; palatiuus 48,6. 77, i6. 


regina, regii flia 84, 16. 89, 6. 


H 78, 30. 


regiae domua maior 2, ih ; regia 


^H parasceue 98, 16. 


maiestaa 22, 10 ; excellentia 


^H peregrinatio, gTcuifaltC 62, 6. 


77, 20 ; regium oppidam 84, 1 ; 



GLOSSARIUM. 



167 



scema 93, i ; stemma 8, 80. 21> lo ; 
regiae unctionis sedes 9, 80; re- 
gia sepultura 78, 26. 

regnum Romanum 68 ; re^^um acci- 
pere 20. 72, lo; ad r. aspirare 71, 20; 
ad r. eligere 71,25; in r. exal- 
tare 64, 20 ; in r. statuere 4, S5 ; 
regnum usurpare 20, 15 ; in regno 
substituere 2, 20 ; confortare 38, 10. 
40, 15; succedere 3, 16. 44, 25. 
46, 10. 105, 16 ; regni cancellarius 
46,85; caput 46,25. 61^20; electio 
79,30; gubemacula 17,20. 18,80. 
72, 20 ; status 94, 80. 96, 1 ; scisma 
in regno 72, 20; inter regnum 
et sacerdotium scisma 60, 10 ; 
inter r. et sac. concordia 51, 15; 
cf. fideles, prindpes, sedes. 

re^ulares canonici 37, 80. 

religiosus homo 57, 20 ; presbiter 
75, 10; religiosi (reliosi) viri 19,80. 
51, 20. 64, 15. 76, 10. 97,16; reli- 
giosa mulier 95, 25 ; vita 79, 5. 

religiose vivere 26, 10. 78, 1. 

reordinare 53, 5, 

rex Constantinopolitanus 32, 80. 
77,5; Graeciae 59; Romanorum 

45, 35. 61, 15. 100, 20. 109, 1. 
118,10. 132,5; (in) regem cre- 
are 31, 25. 32, 20; eligere 6, 1. 
21. 22, 80. 43, 5. 67, 15. 69, 1. 
72. 80, 5. 89, 1. 99, 10. 118, 10. 
132,5; facere 73, 10. 74, i; in- 
ungere 6, 85. 72, 1 ; in regem 
ungere 8, 5. 28, 10. 68, 15. 73, 10; 
promovere 116, 10 ; rex fieri 7, 15. 

46, 30 ; regis civitates 92, 15. 
117, 1, cf, 96, 5. 

Banctimoniales 21, 15. 84, 25. 
sanctuaria plur, 54, 20. 
sarcophagus 27, 25. 
sceptrum 67, 10. 



scultetus 100, 25. 101, 1 ; scoltetus 

98, 25. 

scutiferi 73, 15. 

sedes apostolica 30. 31. 33, 15 — 

35,45. 36,25. 52,20. 53,5. 116, 10; 

Romana 9, 20. 78, 15. 79, 25. 87, lO; 

cf. 7,80. 47,6; pontificalis (=epi- 

scopalis) 44, 5 ; (episcopalis) 33, 80. 

41, 5. 46, 85. 78, 1 ; s. regni 

(Aquisgrani) 9, 35. 72, 1. 73. 76, 15. 

84, 20. 89, 5 ; (Burgundiae) 48, 25 ; 

(Siciliae) 65, 6. 
sententiare 79, 20. 
servientes 36, 15. 60, 5. 
sextarium, mensura frumenti 23, 10. 
sigillis(principum) confirmare68, 10; 

sygilli inpressio 18, 15. 
soldanus 59, 15. 61, 20. 92, 25. 
solidus, moneta 123, 26. 127,1. 129, 10. 

130,5. 133; cf, denarii. 
superponere 41,5. 

treuga 71,20; treugae 70, 15. 93, 1. 
tribok, instrumentum bellicum 82, 1. 
truphator 109, 5. 
tumma == tumba 130, 20. 
tyrannis 7, 5. 31, 10. 61, 10. 71, 1. 

97, 15. 
tyrannus 7, 5. 61, 10. 62, 25. 97, 10. 

nncea = uneia, moneta 99, 5. 

vas (vini) 99, 5. 127, 1. 

vavassores 34, 85. 

villa 4,1. 6,15. 34,10. 79,25. 82, 10. 

92, 20. 93, 85. 101, 15. 102, 15. 

117, 1. 122, 10. 
votum crucis 82, 85. 
vulgaris populus 100, 20. 101, 1. 
vulgus 32, 35. 133, 5. 

werra 58,85. 60. 69,5. 71, 15. 78, 1; 
gwerra 70, 16. 



HANNOVRRAB. TTPIS OULEMANNORUM. 



SCRIPTORES. 

I Abboni8debeUoParisiacolibrim.Ed.CT.H.Pertz. 1871 
I Adami Geeta Hammabiirgensis ecclesiae poQtiEicum. 

Ex recensione Lappenbergii, Ed. altera. 1876 
\ Annsles AltahsDses maiores. £d. altera. Kecog- 

uovit E. 1. b. ab Oefele. 1891 . . 

Aunales BertiaiaDJ. RecenBuit G. Waitz, 1883 . 
Annsles regni Francorimi inde ab a. 743 iisque 

ad a. 829, qui dicuntur AnnaleH Laurieseases 

maiores et Einhardi. Post edit, G. H. Pertzii 

recognovit Fr. Kurze. 1895 

Annales Fuldeneea sive Anualea regni Francoruni. 

PoHt edit. G.H. PertziirecognoyitFr.Kurze. 1891 
Annales HildeBheimenses. Ed. G. Waitz. 1878 . 
; Annales Mettenses priores. Primus recognovit 
B. de Simson. Accedunt addit. Annalium 

Mettensium poateriorum. 1905 

AnnalesPoloniae.EErecens.ArndtiietRoepellii. 1836 
Arnoldi Chron. Siavorum. Exrec. Lappenbergii. 1868 
Brunonis de bello SaKOnicD liber. Editio altera. 

Recognovit W. Wattenbach. 1880 

Burcliardi et Caonradi Urspergenaia Chrouicon. 

Ei recensiooe O. Abel et L. Weiland. 1874 , 
Carmen de bollo Sazonico. Ex rec. O, Holder-Egger, 

Acced. Conquestio Heinrici IV, imp. 1889 . . 
' Chronica regia Colonienaia cum continuationibuB in 

monaeterio S. Pantaleonis ecriptis aliieque 

historiae Coloniensis moniimentie. Recenenit 

G. Waitz. 1880 

Chronicon Moguntinum. Edidit Carolua Hegel. 1885 

f Chronieon Novalicienae. Es rec. Bethmanni. 1840 

Cnutonis legis Gesta sive Encominm Emniae reginae 

auct. monacho S. Bertini. Ed. G. H, Pertz. 1865 
Codagnelli Annales Placentini. Kecognovtt O. Hol- 

der-Egger. 1901 

Elnhardl Vita Karoli Magni. Editio qninta, Poat 

G. H. Pertz recenanit G. Waitz. 1905. , , . 
Gesta Federici I. imperat. in Lombardia auct. cive 

Mediolanensi. KecognovitO. Holder-Egger. Aece- 

dnnt GestaFedericil. in expeditione sacra. 1892 
Oesta ahbatum Fontanellensium. Recensuit 8, Loe- 

wenfeld. 1886 '. ■ 

Gisleberti Chron, Hanouiense. Exrec.W.Amdt. 1869 
GotifrediViterbienaisGeataFridericil. etHeinriciVL 

imper, metrice Bcripta. Ex editione Waitzii. 1872 - 
Helnricl Chron. Lyvoniae. Ex rec. Wilh. Aradt. 1874 
Helmoldl preabyteri Chronica Slavonun. Ex recen- 

sione I. M. Lappenbergii, (In Neubearbeitung) 
Herbordi Dialogna de vita Ottonis epiacopi Baben- 

bergensia. Ex recensione Rudolfi Ko^lse. \%?i'ft 
|i IOBaeVitsesanctorumColunibam,Veaaa\i.ft,\dliMHvv*- 
Recognovit Bmiio Kniscli. l^Ot) 



1 80 
1 50 





)id F_jj 


iiiiiiiii!iniini;[Ri ^^H 


^^^^^^^^^H 




1 


■ / ij 




CECIL H. GREEN UBRARY ^^H 

STANFORD UNIVERSITY LIBRARIES ^^H 

STANFORD, CALIFORNIA 94305-6004 ^^M 

(650) 723-1493 VH 

grnclrc@sulrnQil.stanford.edu ^^B 

All books are subject to recoll. 1 

DATE DUE 1 







Lampertl mouachi HersfeldeDsJB opera. Acceduot 

Annales WeiafienburgeuseB. Recogn.OBw.Holder- 

Egger. 1894 

Liber de unitatc ecclesiae conservanda.. Recognovit 

W. Schwenkenbecher. 1883 

Lindpr&ndl episc. Cremonensis opera omnia. Editio 

altera. Recognovit E. Diimmler. 1877 . . . 
Honnmeuta Erphosfnrtenaia eaec, XII. XIII. XIV, 

Ed, O. Holder-Egger. 1900 

M Oniimenta Welforum antiqua. Ed. WeUand. 1869 
lilthardi Historiarum libri IIII. Ed. tertia. Post 

G. H. Pertz recogn. E. Miiller. Aocedit Ange!- 

berti Rhythmus de pugna Foutanetica. 1907 . 
Ottonis epiacopi Friaingensis chronicon. {In Neu- 

bearbeitung) 

OttonlB et Rahewini Gesta Friderici I. imp. Editio 

altera. Recensuit G. Waitz. 1884 

Faali Historia Langobardonim. 1878 

Beginonis abbatia Prumiensis Chronicon cum Conti- 

nuatiiincTreverensi. Recognovit F. Kurze, 1890 
Bicberi Historiarum libri IIIL Editio altera. Recog- 

novit G. Waitz. 1877 

B.notgt^ri Vita Brnnonis archiepiscopi Coloniensis. 

Ed. G. H. Pertz. 1841 

Byccardi de Sancto Germano notarii Chronica. Ed. 

G. H. Pertz. 1864 

Thietniarl MersebnrgensiB episcopi Chionicon. Post 

ed. loh. M. Lappenbergii recogn.Fr. Kurze. 1889 
Titft Anskarii auct. Rimherto. Accedit Vita Rim- 

berti. Recenauit G. Waitz. 1884 

Tlta Bennonis O. episc. Osnabrngensis auct. Nor- 

bcrtoabbatelburgenBi. Recogn. H.Breaslau. 1902 
Tltae ttanctl Bonlfatil archiepiBCopi Moguntini. 

Recogn. Wilh. Leviaon. 1905 

Tita Heiuriei IV. imperatoris. Es receos. Watten- 

bachii. Ed. III. Curante W. Eberhard. 1900 
Widakindi monachi Corbeiensis Rerum gestarnm 

Saxonicarum libri 111. Editio quarta. Post 

Georgium Waitz rec. K. A. Kehr. Accedit Li- 

bellnB de origine gentis Swevorum. 1904 . . . 
Wiponis Gesta Chuonradi II. ceteraqae quae snper- 

stmtopera. Editioaltera. Rec. H.Bresslau. 1878 



FONTES lURIS GERMANICI. 

Edicta!( ceteraeque Langobardorum legea cum eon- 
stitutionibas et pactis. Correct. recudi curavit 

Fr. Bluhme. 18«9 

Lex Ribuaria et Lex Francomm Chamavornm. 

Edidit Rad. Sohm. 1883 

fl//;ciOdriiM de ordine palatii. Ed. Vict. Kraase. 1894 
Ijeges t'Mffotbornm antiquiorea. Ed. KaroV, Zeumer. 
~ J894 



i